عکس: چهار یخچال سمنان

واژه امروزی یخچال در ایران برگرفته از بنا‌هایی درگذشته است. معماری این بنا‌ها به گونه‌ای بود که بخشی از جریان آب در فصل سرما از طریق جوی‌هایی به چالی که کنار آن دیوار سایه انداز بنا شده بود هدایت و سپس یخ می‌زد و در فصل گرما با خرد کردن یخ‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت. این یخچال‌ها بیشتر در شهر‌های کویری ایران با معماری مخروطی شکل به چشم می‌خورد. شهر کویری سمنان نیز دارای یخچال‌های متعددی بود که پنج عدد از آنها در سال ۱۳۸۱ به عنوان اثری به جا مانده از دوره قاجار ثبت شد و پس از تخریب یخچال شاهجوی شرقی در نزدیکی بلوار فدک امروزی در حال حاضر چهار یخدان در فضای شهری باقی است. از این چهار یخدان ۲ تای آن وضعیت معماری خود را حفظ کرده و ۲ یخچال دیگر وضعیت مناسبی ندارد.. همچنین در اطراف هیچکدام آن دیوار‌های بلند سایه انداز، حوضچه‌ها و جوی آبی که در گذشته در اطراف این یخچال‌ها بوده است امروز به صورت نمایان به چشم نمی‌خورد. بازسازی کامل حداقل یکی از آنها به همان نظم و سامانه می‌تواند حال و هوای قدیم آن را امروزه به خوبی نشان دهد و بازدید کنندگان را با نوع معماری آن آشنا کند. معماری یخچال‌ها ارتباط انسان و طبیعت را به خوبی نشان می‌دهد.