عملکرد هاشمی رفسجانی در انتخابات ۷۶ خنثی بود/ افراط، عامل ناکامی هاست/ هر اعتدالی، اعتدال نیست

مصاحبه با محسن هاشمی، فرزند مرحوم هاشمی رفسنجانی چند روز پیش و به مناسبت سالگرد درگذشت پدر وی، انجام شده و قرار بود در شب سالگرد، منتشر شود که اختلال اینترنتی، باعث شد  انتشار آن به تعویق بیفتد.

بر همین اساس، مصاحبه تابناک با محسن هاشمی و با محوریت سالگرد درگذشت مرحوم هاشمی رفسنجانی، امروز منتشر می‌شود.

نقش امیر کبیر در زندگی و عملکرد هاشمی رفسنجانی، اعتدال از نگاه وی، ماجرای انتخابات ۱۳۷۶ و موضوعاتی از این دست، محور گفت‌و‌گو با محسن هاشمی بود. بخش‌هایی از صحبت‌های مطرح شده توسط وی را در ادامه می‌خوانیم. محتوای کامل مصاحبه را در فیلم تابناک ببینید.

درباره یکی از فیلم‌های آخری که از مرحوم هاشمی رفسنجانی منتشر شده و با خواندن فراز‌هایی از زندگی امیر کبیر اشک می‌ریزند، باید بگویم که ایشان از همان ابتدا تحت تاثیر امیر کبیر بودند و فضای رشد و رفاه مردم را با در نظر گرفتن نگاهی همچون نگاه امیر کبیر پی گیری می‌کردند. ایشان از سال ۱۳۴۵ کار کردن روی موضوع امیرکبیر را آغاز کردند و می‌شود گفت در بحث سازندگی و توسعه، امیرکبیر را به نوعی زیستند. تلاش‌شان در رسیدن به نظام معتدل اسلامی بود که عمدتا در راه رشد و رفاه مردم کار می‌کند. به نوعی با آن افکار زندگی می‌کردند؛ لذا بنیاد و مدرسه رفاه را هم بر این اساس تاسیس می‌کنند. یا بعد از انقلاب در اوج جنگ، دانشگاه آزاد را تاسیس می‌کند که ۲۰ میلیون متر مربع مرکز آموزشی ساخته می‌شود. یا می بینیم که در اوج جنگ، پی گیر متروی تهران هسنند. 

افکار ایشان اعتدالی بود که مردم و نظام در تمام شئون، افراط و تفریط نداشته باشند. در آن لحظه که این متن کتاب را می‌خوانند نگاهی به گذشته دارند احتمالا... و البته، پدر همیشه در موضوعات خاص، اشک در چشمانشان جمع می‌شد و متاثر می‌شدند. بالاخره احتمالا وقتی به ۶۰ سال فعالیت سیاسی خود نگاه می‌کردند ممکن است همه چیز‌هایی که مد نظر بوده و افراط‌ها نگذاشت به آن برسند، مد نظرشان بوده باشد.

 

ما هنوز متقن نه می‌توانیم بگوییم که درگذشت ایشان عادی بوده و نه این که بگوییم کشته شده است. گزارشی را همان زمان ریاست جمهوری آقای روحانی، شورای امنیت ملی ارائه داد که آقای روحانی نظرشان این بود که استدلال‌ها محکم نیست و گزارش را نپذیرفتند و پرونده را برگرداندند. همینطور هم ماند پرونده.

 

 امام راحل جمله ای درباره هاشمی رفسنجانی گفته بودند که، چون نهضت زنده است، هاشمی هم به تبع، زنده است؛ که بعضی‌ها این را برعکس معنی می‌کنند. یا رهبری در سال ۱۳۷۶ جمله تعریفی از ایشان بیان کردند. اگر اتفاقاتی دیگری در روابط افتاده، دلیلش ناکامی‌ها و افراط‌ها در کشور است.

نامه‌های هایی بین ایشان و مقام معظم رهبری است که آخرین نمونه اش همان نامه ۱۰۰ صفحه ایست. در آن نامه گفته بودند که موضوعاتی است که من رو در رو نمی‌توانم به شما (رهبر انقلاب) بگویم؛ لذا آنها را نوشته‌اند.

بخش‌های دیگری از مکتوبات ایشان هم مانده که برخی از آنها منتشر شده و یا بخشی دیگر همانند دفترچه خاطرات که اسناد مهمی هستند. این خاطرات را همواره  یک سال با تاخیر منتشر می‌کنیم که سانسور‌ها در آن به صفر برسد. (بر اساس وصیت مرحوم رفسنجانی، خاطرات هر سال، باید بیست سال بعد منتشر شود)

 

آیت االه هاشمی رفسنجانی فردی معتدل بود؛ لذا افراطیون چپ و راست با ایشان مشکل داشتند. در برهه‌ای این طرف تخریب می‌کردند، در برهه‌ای دیگر آن طرف.

امروز هم نمی‌شود گفت هر مسیری که به عنوان اعتدال مطرح می‌شود، همان مسیر هاشمی رفسنجانی است. بستگی دارد. این که آنها که از اعتدال صحبت می‌کنند باید دید که واقعا همه حرکت هایشان مبتنی بر اعتدال بوده است یا نه. خود هاشمی رفسنجانی هم چه بسا ضمن داشتن ایده اعتدال، یک جا‌هایی آن را رعایت نکرده باشد. اما عده‌ای زندگی شان کلا در افراط است و آسیب‌ها را از این ناحیه دیده‌ایم.

آن موقع ایشان خنثی عمل می‌کردند. این جوّی بود که ایجاد شد. خودِ رهبری می‌خواستند که شرایط پرشوری باشد. اما -تحلیل ها بر پایه اتفاقات دیگر بود- اتفاقات دیگر مبتنی بر شرایط مجلس پنجم بود که افرادی به صورت افراطی، مدیران دولتی را نقد و تخریب می‌کردند. مدیران دولت همان زمان دولت وقت، می خواهند در انتخابات مجلس پنجم،  شرکت کنند. اما باز مرحوم هاشمی با همان شیوه اعتدال از آنها می‌خواهند این کار را نکنند و در عوض او از جامعه روحانیت می‌خواهد که چند نفر از آنها را در لیست بگذارند. این اتفاق از سوی جامعه روحانیت رخ نمی‌دهد. تا این که این مدیران وارد انتخابات می‌شوند. موضوع، محضر رهبر انقلاب هم می‌رسد و ایشان هم تایید می‌کنند که بیایند و در معرض انتخاب مردم قرار بگیرند. در نتیجه ائتلاف خدمتگزاران سازندگی شکل می‌گیرد که در انتخابات پنجم رای بالایی می‌آورد. عده‌ای می‌گفتند مردم از دولت رفسنجانی ناراضی‌اند و اینها رای نمی‌آورند. اما رایی که اینها و فائزه می‌آورد و نشان می‌دهد که مردم خیلی از هم عملکرد‌ها ناراضی نبوده‌اند. همین‌ها در دوره بعدی از آقای خاتمی حمایت می‌کنند.

به نظر می‌رسد نظام در آن زمان، دنبال نفر سومی همچون آقای روحانی یا مرحوم حبیبی هم بوده، اما آنها شرکت نمی‌کنند و انتخابات دو قطبی می‌شود. 

در انتخابات مجلس ششم، افراطیون این سمت سعی می‌کنند ایشان وارد مجلس نشود و بعد می‌رسیم به تخریب‌هایی که از سمت راست شروع می‌شود.

 

درباره بازگشت خاندان هاشمی به قدرت نمی‌شود الان چیزی گفت. ممکن است زمانی سیاسیون کشور به یک فردی رجوع کنند و بخواهند که شرکت کند. یعنی احساس تکلیف را ایجاد می‌کنند نه این که فرد خود بخواهد. سیاسیونِ در آن سطح، خودشان به تنهایی برنامه ریزی نمی‌کنند. بستگی به تقاضا‌ها دارد. مگر این که مهندسی انتخابات پیش بیاید که آن ماجرایش فرق می‌کند. مهندسی به این معنی که مثلا همان موضوع درباره آقای حبیبی یا روحانی برای انتخابات ۱۳۷۶ که بیایند تا دو قطبی نشود.  یا در انتخابات ریاست جمهوری بعدی هم، وقتی آقای معین و مهرعلیزاده بعد از تایید نشدن صلاحیت، اما مجدد بر می‌گردند، از آن نوع مهندسی منظور است. البته این مهندسی الزاما به معنی پیروزی نیست.