احکام آبها
(مسأله 47) آب مضاف که معنی آن گفته شد[1]، چیز نجس را پاک نمی کند، وضو و غسل هم با آن باطل است.
(مسأله 48) اگر ذره ای نجاست به آب مضاف1 برسد نجس می شود2، ولی چنانچه از بالا با فشار روی چیز نجس بریزد3، مقداری که به چیز نجس رسیده نجس و مقداری که بالاتر از آن است پاک می باشد4. مثلاً اگر گلاب را از گلابدان روی دست نجس بریزند، آنچه به دست رسیده نجس و آنچه به دست نرسیده پاک است5، و نیز اگر مثل فواره با فشار از پایین به بالا برود اگر نجاست به بالا برسد، پایین نجس نمی شود6.
این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست
1- گلپایگانی، خوئی، صافی، تبریزی، بهجت: هرقدر زیاد باشد...
سیستانی: اگر چه به مقدار کر باشد...
2- صافی: بلی، نجس شدن آب زیاد غیر متعارف و هر مایع دیگری مثل چاههای نفت محل تأمل است...
بهجت: البته در موارد متعارف که احتمال نجس شدن به وسیلهٔ ملاقات داده شود...
3- فاضل: چنانچه آب مضاف از بالا روی چیز نجس بریزد...
مظاهری: اگر ذرّه ای نجاست به آب مضاف برسد چنانچه مقدار آب زیاد باشد مانند نهر و رودخانه نجس نمی شود و در غیر این صورت نجس می شود، ولی اگر از بالا روی چیز نجس بریزد...
4- خوئی ،تبریزی، سیستانی: چنانچه (خوئی، تبریزی: بافشار- سیستانی: از بالا) روی چیز نجس بریزد، مقداری که به چیز نجس رسیده نجس است و مقداری که نرسیده است پاک می باشد...
5- خوئی، سیستانی، تبریزی: [پایان مسأله].
بهجت: بلکه در بعضی از موارد که آب مضاف جریان دارد، اگر قسمت آخر آب، نجس شود نجس شدن قسمت اوّل آن خالی از تأمّل نیست، اگر چه سطح اوّل و آخر آب یکی باشد و از بالا به پایین جریان نداشته باشد در صورتی که عرفاً به سبب ملاقات، تأثر و انفعال حاصل نشود؛ بلکه نجس نشدن قسمت اوّل، خالی از وجه نیست.
6- گلپایگانی، صافی: اگر مثل فوّاره از پایین به بالا با فشار بیرون آید، پائین بواسطهٔ نجس شدن بالا، نجس نمی شود.
*****
زنجانی: مسأله- آب مضاف و هر مایع دیگر اگر به قدر کر نباشد اگر ذره ای نجاست به آن برسد، نجس می شود و اگر به قدر کر باشد، بنابراحتیاط از آن اجتناب شود. و در هر صورت چنانچه با فشار به چیز نجس برسد، مقداری که به چیز نجس رسیده نجس می شود و مقداری که نرسیده پاک می باشد؛ مثلاً اگر گلاب را از گلابدان روی دست نجس بریزند، آنچه به دست رسیده نجس، و آنچه به دست نرسیده پاک است.
مکارم: مسأله- هر گاه آب مضاف با چیز نجسی ملاقات کند نجس می شود مگر در سه صورت:
اوّل: از بالا به پایین بریزد، مثلاً گلاب را از گلابدان روی دست نجسی بریزیم، گلابهایی که در گلابدان است نجس نمی شود.
دوّم: مانند فواره با فشار از پایین به بالا رود در این صورت نیز تنها آن قسمت که با نجس ملاقات کرده نجس می شود.
سوّم: به قدری زیاد باشد که بگویند نجاست به آن سرایت نکرده، مثل اینکه استخر بزرگی از آب مضاف باشد و نجس در گوشه ای از آن بیفتد یا لولهٔ طولانی از نفت باشد و نجس با یک طرف آن ملاقات کند، در اینگونه موارد، بقیه نجس نمی شود.
وحید: مسأله- آب مضاف، چه قلیل و چه کثیر، به ملاقات نجس، نجس می شود، هر چند عموم حکم نسبت به بعضی از مراتب کثرت محلّ اشکال است؛ ولی چنانچه با فشار با نجس ملاقات کند مقداری که به چیز نجس رسیده نجس است، و مقداری که نرسیده پاک می باشد؛مثلا اگر گلاب را از گلابدان روی دست نجس بریزند، آنچه به دست رسیده نجس و آنچه به دست نرسیده پاک است.
(مسأله 49) اگر آب مضاف نجس، طوری با آ ب کر یا جاری مخلوط شود1 که دیگر آب مضاف به آن نگویند2، پاک می شود.
1- زنجانی: که به آن آب - بدون قید و اضافه- گفته شود، پاک می گردد.
مظاهری: طوری با آب عاصم[کر،جاری، باران،چشمه و چاه] مخلوط شود...
2- بهجت: بلکه مردم بگویند آب است (بدون ضمیمه کردن کلمهٔ دیگری به آن)...
(مسأله 50) آبی که مطلق بوده و معلوم نیست مضاف شده یا نه1، مثل آب مطلق است، یعنی چیز نجس را پاک می کند، وضو و غسل هم با آن صحیح است. و آبی که مضاف بوده و معلوم نیست مطلق شده یا نه، مثل آب مضاف است، یعنی چیز نجس را پاک نمی کند، وضو و غسل هم با آن باطل است.
این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.
1- بهجت: و با مختصر تحقیق و بررسی هم نشود وضع آن را روشن کرد...
خوئی، تبریزی، سیستانی، وحید: آبی که مطلق بوده و معلوم نیست که به حدّ مضاف شدن رسیده یا نه...
*****
زنجانی: مسأله- مایعی که آب مطلق بوده و معلوم نیست آب مضاف شده یا نه، در حکم آب مطلق است، یعنی چیز نجس را پاک می کند و وضو و غسل هم با آن صحیح است. و مایعی که آب مضاف بوده و معلوم نیست آب مطلق شده یا نه، در حکم آب مضاف است، یعنی چیز نجس را پاک نمی کند و وضو و غسل هم با آن باطل است.
مکارم: مسأله- هر گاه آبی مطلق بوده، شک کنیم مضاف شده یا نه - مانند سیلابهایی که نمی دانیم به آن آب می گویند یا نه- حکم آب مطلق را دارد، یعنی می توان چیزهای نجس را با آن شست و وضو گرفت و غسل کرد؛امّا به عکس ،اگر آبی مضاف بوده شکّ داریم مطلق شده، حکم آب مضاف را دارد.
(مسأله 51) آبی که معلوم نیست مطلق است یا مضاف، و معلوم نیست که قبلاً مطلق یا مضاف بوده، نجاست را پاک نمی کند، وضو و غسل هم با آن باطل است1، ولی اگر به اندازهٔ کر یا بیشتر باشد و نجاست به آن برسد، حکم به نجس بودن آن نمی شود.
این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست
1- مکارم: امّا اگر چیز نجسی به آن برسد نجس نمی شود. [پایان مسأله]
خوئی، تبریزی: وچنانچه نجاستی به آن برسد، نجس می شود اگر چه به اندازهٔ کُر یا بیشتر باشد.
وحید: ولی اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد چنانچه نجاستی به آن برسد، محکوم به طهارت است.
سیستانی: و چنانچه نجاستی به آن برسد، و آب کمتر از کر باشد نجس می شود و اگر به اندازهٔ کر یا بیشتر باشد بنابراحتیاط واجب نیز نجس می شود.
*****
زنجانی: مسأله- مایعی که معلوم نیست آب مطلق است یا آب مضاف، ونیز معلوم نیست که قبلا مطلق یا مضاف بوده، نجاست را پاک نمی کند و وضو غسل هم با آن باطل است؛ ولی اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد و نجاست به آن برسد ، احکام آب پاک بر آن بار نمی شود.
(مسأله 52) آبی که عین نجاست، مثل خون و بول به آن برسد و بو یا رنگ یا مزهٔ آن را تغییر دهد، اگرچه کر یا جاری باشد نجس می شود. ولی اگر1 بو یا رنگ یا مزهٔ آن، به واسطهٔ نجاستی که بیرون آن است2 عوض شود، مثلاً مرداری که پهلوی آب است بوی آن را تغییر دهد نجس نمی شود3.
1- سیستانی: بلکه اگر...
2- زنجانی: و به آن متصل نیست...
3- سیستانی: بنابر احتیاط لازم نجس می شود.
مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 18.
*****
مکارم: مسأله- هر گاه آبی بر اثر مجاورت و نزدیکی با عین نجس، بوی نجس بگیرد پاک است، مگر اینکه عین نجس به آن برسد؛ در عین حال اجتناب از آن بهتر است.
(مسأله53) آبی که عین نجاست مثل خون و بول در آن ریخته و بو یا رنگ یا مزهٔ آن را تغییر داده1، چنانچه به کر یا جاری متصل شود، یا باران بر آن ببارد، یا باد، باران را در آن بریزد2، یا آب باران در موقع باریدن از ناودان در آن جاری شود و3 تغییر آن از بین برود پاک می شود4. ولی باید آب باران یا کر یا جاری با آن مخلوط گردد5.
1- زنجانی: اگر به خودی خود تغییر آن از بین برود پاک نمی شود ولی...
2- بهجت: یا آب باران هنگام باریدن از ناودان در آن جاری شود و تغییر آن از بین برود، پاک می شود .و اگر قبل از اتّصال به کر یا جاری یا باریدن باران، تغییر از بین برود همین قدر که آب کر یا جاری به آن متّصل شود و یا آب باران به آن برسد پاک می شود و لازم نیست با آن مخلوط شود.
3- خوئی، تبریزی، سیستانی: و در تمام این صُوَر...
4- اراکی،تبریزی: بقیه مسأله ذکر نشده.
5- گلپایگانی، صافی، فاضل: بنابر احتیاط واجب باید آب باران (گلپایگانی، صافی: در حال باریدن) یا کر یا جاری با آن مخلوط گردد.
خوئی، زنجانی، وحید: بنابر احتیاط مستحب آب باران یا کر یا جاری با آن مخلوط گردد.
*****
مکارم: مسأله- هرگاه آبی که بو یا رنگ و یا طعم آن بر اثر نجاست تغییر کرده خود به خود رنگ و بو و طعمش از بین برود پاک نمی شود، مگر اینکه با آب کر یا باران یا جاری مخلوط گردد.
مظاهری: مسأله- آب قلیلی که نجس شود اگر متصل به آب عاصم[کر، جاری، باران، چشمه و چاه] شود پاک می شود و مخلوط شدن هم لازم نیست.
(مسأله 54) اگر چیز نجس را در آب کر یا جاری فرو برند1، ( و در چیزهایی که قابل فشاردادن است مانند فرش و لباس، طوری فشار، یا در داخل آب حرکت دهند که آب داخل آن خارج شود2) چنانچه از چیز هایی باشد که در دفعهٔ اول پاک می شود، آبی که بعد از بیرون آوردن، از آن می ریزد پاک است و اگر از چیزهایی باشد که باید دو مرتبه آن را در آب فرو برند تا پاک شود، آبی که بعد از دفعهٔ دوم از آن می ریزد، پاک می باشد.
این مسأله در رساله آیات عظام: مکارم و مظاهری نیست.
1- اراکی: آبی که بعد از بیرون آوردن از آن می ریزد پاک است.[پایان مسأله].
2- [ قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله سبحانی نیست.]
*****
خوئی، سیستانی، تبریزی، وحید: مسأله- اگر چیز نجس را در کر یا جاری تطهیر نمایند (خوئی، سیستانی، وحید: در شستنی که با آن پاک می گردد) آبی که بعد از بیرون آوردن از آن می ریزد، پاک است.
گلپایگانی، بهجت، صافی: مسأله- اگر چیز نجسی را در آب کر یا جاری آب بکشند، آبی که بعد از بیرون آوردن، از آن می ریزد پاک است (بهجت: پاک و پاک کننده است).
فاضل: مسأله- اگر چیز نجس که نیاز به فشار دادن ندارد را در آب کُر یا جاری آب بکشند، آبی که بعد از بیرون آوردن از آن می ریزد پاک است، ولی چیز هایی که مثل لباس و فرش بنابر احتیاط در آب کُر و یا جاری هم نیاز به خارج کردن غساله آن با فشار و مانند آن دارد، بنابر احتیاط غساله آن نجس است.
زنجانی: مسأله- اگر چیز نجسی را در آب قلیل آب بکشند، بنابراحتیاط باید از آبی که بعداز بیرون آوردن، از آن می ریزد اجتناب کرد و اگر در غیر آب قلیل آب بکشند آبی که از آن می ریزد پاک است.
نوری: مسأله- آبی که برای پاک کردن شیء نجس شده استعمال می شود و آن را غُساله می نامند اگر تطهیر با آب قلیل باشد، نجس است؛ ولی اگر در آب کر یا جاری تطهیر نمایند، آبی که بعد از بیرون آوردن از آن می ریزد، پاک است.
(مسأله 55) آبی که پاک بوده و معلوم نیست نجس شده یا نه، پاک است1. و آبی که نجس بوده و معلوم نیست پاک شده یا نه، نجس است2.
این مسأله در رساله آیات عظام:مظاهری و سبحانی نیست.
1- بهجت: و پاک کننده نیز هست...
گلپایگانی، صافی: محکوم به طهارت است...
زنجانی: حکم آب پاک را دارد...
2- زنجانی: حکم آب نجس را دارد . و آبی که حالت قبلی آن معلوم نیست، حکم آب پاک را دارد.
گلپایگانی، صافی: محکوم به نجاست است.
(مسأله 56) نیم خوردهٔ سگ و خوک و کافر1 نجس و خوردن آن حرام است و نیم خوردهٔ حیوانات حرام گوشت، پاک و خوردن آن مکروه می باشد2.
این مسأله در رساله آیات عظام: سیستانی، سبحانی و مظاهری نیست.
1- خوئی، وحید: کافر غیر کتابی (خوئی: بلکه کتابی نیز بنابر احتیاط واجب)...
تبریزی: کافری که از اهل کتاب یعنی یهودی و نصرانی و مجوسی نباشد...
فاضل: نیم خوردهٔ سگ و خوک و مشرک...
2- خوئی، تبریزی، وحید: نسبت به غیر گربه مکروه می باشد.
*****
مکارم: مسأله- آب نیم خورده «حیوانات نجس» مانند سگ و خوک نجس است ؛امّا نیم خوردهٔ حیوانات حرام گوشت (مانند گربه و جانوران درنده) پاک است ،هر چند خوردن آن مکروه است.
زنجانی: مسأله- نیم خوردهٔ سگ و خوک و کافر غیر کتابی، نجس و خوردن آن حرام است، بلکه بنابر احتیاط باید از نیم خوردهٔ اهل کتاب اجتناب کرد. و نیم خوردهٔ حیوانات حرام گوشت، پاک و خوردن آن (مگر در مورد گربه) مکروه می باشد.
مسأله اختصاصی
مکارم: مسأله 62- مستحبّ است آب نوشیدنی کاملاً تمیز بوده باشد. خوردن آبهای آلوده که موجب بیماری می گردد حرام است. آبهای شستشو نیز شایسته است تمیز باشد و از آبهای متعفّن و آلوده تا آنجا که ممکن است باید پرهیز شود.