سيل و مساله شر

محسن آزموده
کد خبر: ۸۸۹۵۶۳
|
۱۷ فروردين ۱۳۹۸ - ۱۳:۲۱ 06 April 2019
|
4670 بازدید

نوروز امسال به علت بارش‎هاي گسترده و نامترقبه و جاري شدن سيل و سيلاب در نقاط مختلف ايران با مصائب و دشواري‎هاي سهمناك و آزارنده‎اي براي هموطنان ما همراه بود. بسياري از ايرانيان در شمال و جنوب و غرب كشور چنان كه در رسانه‎ها ديديم و خوانديم، بي‎خانمان شدند، شمار قابل توجهي عزيزان‎شان را از دست دادند، تعداد كثيري از مردم آسيب‌هاي جبران‌ناپذير مادي و معنوي متحمل شدند و خلاصه وجدان جمعي ايرانيان در آستانه سال و در روزهايي كه شكوهمندترين جشن ملي ايشان در آن برگزار مي‎شود، به‌شدت جريحه‎دار شد. اين واقعه هولناك و دردناك، بار ديگر پرسش‎هاي فراواني را پيش روي اذهان دردمندان جامعه مطرح كرد؛ مثل اينكه چرا اين واقعه به اين شكل و با اين پيامدهاي دردناك رخ داد؟ علل و عوامل وقوع اين بارش‎هاي گسترده و سپس روان شدن سيل و سيلاب چه بود؟ آيا مي‌شد جلوي وقوع آن يا حداقل كاستن فجايع و عواقب آن را گرفت؟ عكس‎العمل و واكنش درست در برابر اين رويداد چيست؟ آيا همه‌ چيز را بايد به علل و عوامل طبيعي و در نتيجه خارج از محدوده توان انسان فروكاست يا بايد از نقش عوامل انساني نيز ياد كرد؟

لابد شما نيز در روزهاي گذشته پرسش‌ها و سوال‎هاي مشابهي را نزد خودتان يا در گفت‌وگو با ديگران مطرح كرده‌ايد و احتمالا پاسخ‎هاي متفاوتي از منظرها و سطوح مختلف به برخي از آنها از صاحب‎نظران مختلف اعم از سياستمداران، كارشناسان محيط زيست، جامعه‌شناسان، تحليلگران مسائل روز، متخصصان مديريت شهري و در نهايت دوستان و آشنايان شنيده‌ايد. اما از منظر كلاسيك فلسفي درباره وقوع اين فاجعه تلخ و مصيبت‎بار چه مي‎توان گفت؟ آيا تفكر فلسفي مي‎تواند نوري بر زواياي تاريك پرسش‎هاي فوق بيندازد؟

در وهله نخست به نظر مي‎رسد پديده سيل و سيلاب، مثل زلزله يا صاعقه يا توفان، يك پديده طبيعي است و نظر به سرشت مخرب و ويرانگرش، از شرور طبيعي محسوب مي‎‏شود. به بيان روشن‎تر يكي از جدي‎ترين و در عين حال دشوارترين مباحث فلسفي، مساله شر و بحث از شرور است، يعني اينكه در جهان هستي، خواه ناخواه با پديده يا پديده‎هايي سلبي، آسيب‎رسان، مضر و ناپسند مواجه هستيم. يكي از مشغله‎هاي فيلسوفان - به خصوص آنها كه به «تئوديسه» و كمال عالم قائلند - يافتن توجيه براي شرور عالم است. آگاهان به فلسفه مي‎دانند كه فلاسفه در گام نخست، ميان دو دسته از شرور، تمايز قائل مي‎شوند: 1- شرور طبيعي مثل زلزله، سيل، توفان، صاعقه، بيماري‎هاي لاعلاج و ... 2- شرور انساني يا اخلاقي مثل دروغ، قتل، دزدي، غارت، تجاوز به حقوق ديگران و ... روشن است كه مبناي اين تفكيك، توانايي انسان در به وقوع پيوستن اين شرور است. يعني به سادگي تصور مي‎شود كه عامليت و مدخليت انسان‎ها در شرور اخلاقي آشكار و مبرهن است، اما شرور طبيعي، خارج از محدوده دخل و تصرف آدميان هستند. بنابراين اگرچه آدميان مي‎توانند جلوي قتل و غارت و تجاوز را بگيرند، اما در پيشگيري از فجايع (و به تعبير فلسفي شرور) طبيعي ناتوانند.

اما در زمانه ما فارغ از اينكه فلاسفه، چه پاسخ‎هايي براي مساله شر ارايه كرده‎اند، مي‎توان به راحتي در تفكيك و تمايز فوق ميان شرور طبيعي و شرور انساني ترديد كرد. به عبارت ديگر در روزگاران گذشته، سطح مداخله انسان در طبيعت و ميزان توانايي او در آن بسيار ناچيز بود و در نتيجه نه فقط نمي‌شد از وقوع فجايعي چون سيل جلوگيري كرد، بلكه توان آدميزاد براي مقابله با آن اندك بود. در روزگار ما اما نه فقط آدم‎ها به لحاظ توانايي‎هاي فن‎آورانه و علمي براي كاستن از درد و رنج شرور مذكور بسيار پيشرفت كرده‌اند، بلكه شوربختانه بسياري از اين فجايع يا شكل تلخ و دردناك ظهور و بروز آنها ناشي از تعامل نادرست و دست‎اندازي‎هاي بي‎رويه و مداخله‎هاي نابجاي انسان در طبيعت است. به تعبير ديگر امروز به سختي بتوان دست كم شكل وقوع سيل‌ها و توفان‎ها در زمانه كنوني را يكسره ناشي از عوامل خارج از دسترس انسان خواند و متاسفانه بسياري از اين فجايع بازتابي از رفتار ناپسند ما آدميان با طبيعت است. در نتيجه ضروري است اين تصور خام و مسووليت‎گريز را كه وقوع اين مصيبت‎ها با اين پيامدهاي ناگوار، ناگزير و خارج از اختيار و اراده انسان است را كنار گذاشت و از ضرورت پذيرش قصور و تقصيري كه گريبانگير همه ما انسان‌هاست، سخن گفت و براي پيشگيري و مديريت وقايعي از اين دست و كاستن از درد و رنج آدميان و صد البته ساير موجودات، اعم از حيوانات و گياهان و اشيا آستين بالا زد.

این مطلب نخستین بار در روزنامه اعتماد منتشر شده است.

اشتراک گذاری
داریک موبایل صفحه خبر
تور پاییز ۱۴۰۳ صفحه خبر
بلیط هواپیما
نظر شما

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.

برچسب منتخب
# ترامپ # قیمت طلا # مذاکره ایران و آمریکا # قیمت سکه # سلاح پلاسمایی # سریال پایتخت
الی گشت
نظرسنجی
رشد قیمت دلار با مذاکره با آمریکا متوقف می شود؟