تاریخچه
تأسیس و راه اندازی بازارهای خارج از
بورس در قانون بازار اوراق بهادار (مصوب ۱/۹/۱۳۸۴) پیش بینی شده است و بر اساس بند ۸ از ماده یک قانون بازار اوراق بهادار، بازار خارج از بورس، بازاری در قالب شبکه ارتباط الکترونیک یا غیر الکترونیک برای معاملات اوراق بهادار بر پایه مذاکره، معرفی شده است. طبق ماده ۴ قانون بازار اوراق بهادار صدور، تعلیق و لغو فعالیت‌های بازارهای خارج از بورس بر عهده شورای عالی بورس نهاده شده است و در ماده ۲۸ این قانون نیز تأسیس بازارهای خارج از بورس همانند تأسیس بورس‌ها و نهاد‌های مالی منوط به ثبت نزد سازمان بورس و اوراق بهادار است و فعالیت آنها تحت نظارت سازمان انجام شود.
بدین ترتیب، به موجب دستورالعمل فعالیت بازارهای خارج از
بورس، مصوب ۱۲/۶/۱۳۸۶ شورای عالی بورس و در اجرای بند ۵ ماده ۴ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب آذرماه ۱۳۸۴ و مجوز شماره ۵۲۹۴۶/۱۲۱ مورخ ۱۹/۸/۱۳۸۷ سازمان بورس و اوراق بهادار، شرکت فرابورس ایران در تاریخ ۲۲/۸/۱۳۸۷ تحت شماره ۳۳۲۴۸۳ در اداره ثبت شرکت‌ها و مؤسسات غیرتجاری تهران به ثبت رسید و فعالیت خود را آغاز کرد. پس از تدوین و تصویب دستورالعمل‌های مورد نیاز جهت پذیرش و دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات فرابورس و ایجاد زیر ساخت‌های لازم، بازار فرابورس ایران در تاریخ ۶ مهرماه ۱۳۸۸ به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.
اعضای هیأت مدیره
در حال حاضر افرادی چوم محمد حسن ابراهیمی سروعلیا به عنوان رئیس هیئت مدیره به نمایندگی از شرکت کارگزاری بانک ملی ایران، علی تیموری شندی به عنوان نایب رئیس هیئت مدیره به نمایندگی از شرکت گروه مالی بانک پارسیان، علی صحرائی به عنوان عضو هیئت مدیره به نمایندگی از شرکت بورس اوراق بهادار تهران.
احمد پویانفر به عنوان عضو هیئت مدیره به نمایندگی از مرکز مالی ایران، علی نقوی به عنوان عضو هیئت مدیره به نمایندگی از شرکت سپرده گذاری مرکزی و تسویه وجوه، محمد جواد سلیمی به عنوان عضو هیئت مدیره به نمایندگی از شرکت گروه مالی ملت (سهامی عام)، سید ابراهیم عنایت به عنوان عضو هیئت مدیره به نمایندگی از گروه مدیریت سرمایه گذاری امید در فرابورس عضو هستند.
سهام مورد معامله در فرابورس
در ایالات متحده داد و ستد سهام در خارج از
بورس توسط بازارساز با استفاده از خدمات مظنهگذاری معامله گران مانند تابلوی اعلانات فرابورس زیر نظر سازمان نظارتی صنعت مالی انجام میگیرد. تابلوی اعلانات فرابورس مجوز خدمات آنلاین فرابورس را برای اوراق بهادار آن صادر میکند. اگرچه سهام بورسی میتوانند در فرابورس مبادله شوند (بازار سوم)، ولی این کار معمول نیست.
قرارداد‌های فرابورس
قرارداد خارج از
بورس یک قرارداد دوجانبه است که در آن طرفین (یا کارگزار یا واسط آنها) روی چگونگی داد و ستد توافق میکنند البته معمولاً این کار توسط یک شرکت تأمین سرمایه انجام میگیرد.
قرارداد‌های آتی و تاخت از نمونه‌های اصلی این قرارداد‌ها هستند که معمولاً به صورت آنلاین یا تلفنی صورت میگیرند. این قرارداد‌های اوراق مشتقه توسط انجمن بینالمللی اوراق مشتقه و سواپ مدیریت میشوند. به این بخش از بازار فرابورس اصطلاحاً بازار چهارم گفته میشود.
اهمیت اوراق مشتقه فرابورس در بانکداری مدرن
اوراق مشتقه فرابورس بخش مهمی از دنیای مالی بهشمار میآیند. بازارهای این اوراق اندازه بزرگی دارند و طی دوره زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰ به صورت نمایی رشد کردند. این رشد توسط محصولات نرخ بهره، ابزار نرخ ارز و سواپ نکول اعتباری رخ داد. بازارهای اوراق مشتقه فرابورس طی زمان رشد کردند و ارزش آنها در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ به مرز ۶۰۱ تریلیون دلار رسید. در مقال‌های که در سال ۲۰۰۱ توسط صندوق بینالمللی پول منتشر شد شیناسی و همکاران به این نتیجه رسیدند که افزایش معاملات اوراق مشتقه فرابورس بدون پیشرفت چشمگیر کامپیوتر و فناوری اطلاعات طی سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰ غیرممکن بود.
