کلیات
ضربآهنگ، ریتم یا ایقاع، به معنی توالی ضربههای آهنگ که برای موزون کردن نوای موسیقی به کار میرود. به عبارت دیگر تکرار پیدرپی یک حرکت پایدار در زمان مشخص را در موسیقی وزن یا ریتم مینامند.
ریتم
ایقاع (ریتم) (rhythm)، در لغت به معنی افکندن و در موسیقی به معنای هماهنگ ساختن آوازهاست. توالی و تناوب منظم دو امر متقابل از قبیل حرکت و سکون، صدا و سکوت، فشار و نرمش و مانند آنها که در نتیجه آن نظمی در کل اثر هنری به وجود آید.
معنای اصطلاحی
ریتم در اصطلاح ادبی، تربیب متوالی هجاهای بلند و کوتاه در یک مصراع شعر یا سطری از نثر است که نظمی در کل اثر میآفریند؛ از این نظر ایقاع از ارکان اساسی اثر ادبی، یا هنری به ویژه شعر و نثر است؛ آنچنانکه لازمه زندگی است. ضربان قلب، گردش شب و روز و... بیانگر آن است که ضرباهنگ بخشی از زندگی انسانهاست. شاعر و نویسنده از رهگذر ضرباهنگها با شوری که میآفریند و فضای مساعدی که ایجاد میکند، خواننده را در درک کلام و دریافت مفهموم یاری میبخشد.
ضرباهنگ
ضرباهنگ در شعر براساس الگوهای وزنی متداول در هر زبان به وجود میآید.
ایقاع در عروض
در واقع منظور از ایقاع در عروض همان وزن شعر است. ریتم حاصل تکرار و ترتیب الگوی وزن است.
کاربرد آگاهانه ایقاع
کاربرد دقیق و آگاهانه ایقاع میتواند در بیان مقصود و ایجاد فضای مناسبتر برای فهم ک لام مؤثر باشد؛
نمونهها
ــ بهعنوان مثال در این شعر شاعر با به کار بردن وزن پر تحرک، جنبش بهار و صدای دف و طبل را اینگونه القا میکند:
به دلم از جنبش فروردین هوس آن طرفه نگار آمد ••• بزنای مطرب بزنای مطرب که زمستان رفت و بهار آمد
(مهدی حمیدی شیرازی)
ــ شاعر دیگری با به کاربردن این بحر محزون و آرام، فضای غمانگیزی برای شعر خود پدید میآورد:
شب آمد و دلِ تنگم هوای خانه گرفت ••• دوباره گریه بیطاقتم بهانه گرفت
(هوشنگ ابتهاج)
بیان یک نکته
ذکر این نکته نیز شایان ذکر است که برای ایجاد فضای عاطفی مناسب تنها انتخاب وزن مناسب کافی نیست؛ وزن بهتنهایی عامل فضاسازی نیست؛ به عنوان مثال در شاهنامه با وجود اینکه وزن واحد است، اما لحظههای سرور و پیروزی، جنگ و پیکار، مرگ و غم و شکست و پیروزی به شیوه استادانهای پرداخته شده است؛ بهطوریکه القای عاطفی مناسب خود را دارد.
ریتم در نثر
ریتم تنها مختص به شعر نیست؛ بلکه در نثر و شعر آزاد نیز از گذر ترتیب طبیعی کلام شکل میگیرد. از شیوههای ایجاد ضرباهنگ در نثر کاربرد سجع است. از نثرهای خواجه عبدالله انصاری و گلستان سعدی میتوان بهعنوان نثر ریتمیک نام برد. ضرباهنگ در نثر از آزادی بیشتری برخوردار است؛ زیرا لازم نیست جملههای نثر در الگوی وزنی معینی جا داده شود.
شیوههای ایجاد ضرباهنگ
نویسنده داستان و نمایشنامه از شیوههای ایجاد ضرباهنگ برای القای حرکت و سکون، غم و شادی، خشم و مهر و... استفاده میکند. از مهمترین شیوهها در نثر، آهنگ افتان و آهنگ خیزان است.
آهنگ افتان
در آهنگ افتان در هر رکن، فشار تلفظ بر هجای نخستین واقع میشود.
آهنگ خیزان
آهنگ خیزان آن است که در هر رکن فشار تلفظ بر آخرین هجا واقع میشود و در نتیجه آهنگ از کوتاهی و زیری به بلندی گرایش مییابد.
مععیارهای سنجش بلاغت
انتخاب صحیح ریتم و کاربرد مناسب ضرباهنگ، از جمله معیارهایی است که برای سنجش بلاغت به کار میرود. برای یک موضوع غمانگیز مثلاً مرثیه باید از ریتم کُند و غمگین استفاده کرد؛ درحالیکه:
نمونهها
ــ خاقانی در مرثیهای از وزن «مفعول مفاعلن فعولن» استفاده کرده که وزنی ضربی و شاد است:ای قبله جان کجات جویم ••• جانی و به جان هوات جویم
ــ و یا وقار شیرازی برای زلزلهای این شعر را با کلماتی غمانگیز، اما در وزنی شاد به کار برده و در نتیجه متهم شده که شعر او از روری عاطفه و قلبی نیست:
دل درهم و خاطر به غم و سینه به تاب است ••• شهری به خروش است و جهانی به عذاب است
ــ، اما این مرثیه از قطران تبریزی ریتم مناسب دارد:
بود محال تو را داشتن امید محالبه عالمی که نباشد هرگز بر یک حال
ــ در هر صورت ریتم تنها عامل فضاسازی نیست؛ اگرچه از مهمترین عوامل آن محسوب میشود. نمونهای از نثر خواجه عبدالله انصاری:
الهی اگر طاعت بسی ندارم، در هر دو جهان جز تو کسی ندارم
الهی تا با تو آشنا شدم از خلق جدا شدم و در هر دو
جهان شیدا شدم، نهان بود و پیدا شدم.
ریتم
لوریس چکناواریان موسیقی دان، آهنگساز و رهبر ارکستر ایرانی از ریشههای پدر و مادرش و مسیر مرگباری که طی کردند و او ثمره گذر از آن مسیر است، گفت و با بغض از ایرانی سخن گفت که عمیقاً دوستش دارد. حرفهای چکناواریان را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۸۰۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۱۶
ریتم
در جریان کنسرت عارف عارف کیا مشهور به عارف خواننده لس آنجلسی که در تورنتو یکی از ایرانیها روی صحنه پرید و سعی کرد عارف را بگیرد و وقتی نیروهای امنیتی روی صحنه ریختند، مدعی شد قصد عکس گرفتن دارد. این لحظات را با این توضیح میبینید که کنسرت خوانندههای پاپ لس آنجلسی معمولاً مملو از این حواشی است.
کد خبر: ۱۲۵۷۲۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۱۲
ریتم
سیاوش کسرایی در زمستان در سال 1361 به همراه خانوادهاش از طریق زاهدان از ایران خارج شد و ابتدا به کابل و سپس به مسکو و پس از فروپاشی شوروی به وین مهاجرت کرد و همه این بیخانمانی را برای آنچه آرمانهای چپ مارکسیستی تلقی میکرد، متحمل شد. محمدرضا شجریان در دوران شوروی برای کنسرت به مسکو رفت و در خلال این کنسرت با کسرایی دیدار کرد. کسرائی در این دیدار پیغامی داد تا او به هوشنگ ابتهاج (ه.الف.سایه) که او نیز جزو چهرههای مطرح چپ بود، برساند. کسرایی در حالی که اشک میریخته به شجریان گفته است: «برو به سایه و بچهها بگو، این فلان فلان شدهها به همه ما دروغ گفتند. همه ما رو فریب دادند. هیچی در بساط شون نیست. آه در بساط ندارند و ما فریب خوردیم. من نه راه پس داریم و نه راه پیش. اینجا گیر افتادیم. شما دنبال ما نیایید» روایت شجریان از بازگو کرده سخنان کسرایی برای سایه و واکنش سایه به فرجام آرمان مارکسیسم را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۷۲۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۱۲
ریتم
قطعهای که سالار عقیلی به همراه ارکستر برای حضرت علی اصغر اجرا کرد را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۶۹۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۱۱
ریتم
هوای حوا قطعهای از ناصر عبداللهی بر اساس شعری از محمدعلی بهمنی است. اجرای زنده این قطعه موسیقی را در تابناک میبینید و میشنود.
کد خبر: ۱۲۵۶۷۹۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۱۰
ریتم
ویدیویی از اجرای آهنگهای مخلوق گوگوش و مستی شادمهر عقیلی توسط دهه نودیها در فضای مجازی جنجال برانگیز شده است. برخی به تاثیر این خواننده بر نسل z اشاره کردهاند و برخی نیز در مقابل گفتهاند این وضعیت محصول تربیت خانوادگی این نوجوانان است. ویدیوی مورد بحث را میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۶۷۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۰۹
ریتم
ویدیویی از عبدالحسین ستارپور ملقب به ستار خواننده لس آنجلسی منتشر شده که به اصرار حاضران مجبور میشود روی صحنه حاضر شود و بخواند اما آن گونه که این تصاویر تکان دهنده نشان میدهد، ستار بعد از آنکه صدایش را به شکل محسوسی از دست داد، حالا حافظهاش نیز به شدت تحلیل رفته و شعری به یادش نمیآید! او اصرار نمیکند که به خدا نمیتوانم بخوانم اما برنامه گذار به دنبال پول درآوردن از حضور ستار در این برنامه است و چنین صحنه تراژیکی رقم میزند. این لحظات را میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۶۱۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۰۶
ریتم
ویدیویی از اجرای شاهکار بینش پژوه مشهور به قناری فرح در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته که آهنگی را به حدی فالش میخواند که سوژه خنده در فضای مجازی شده است. بینش پژوه که فاقد استعداد موسیقی است، پس از ازدواج بیتا دریاباری همسر پیشین امید کردستانی که ثروت بادآورده از او به دست آورده بود، توانسته صحنه را فعلاً بخرد و برای کسب اندکی مخاطب برای فرح اجرا میکند. ویدیوی این اجرای بامزه را میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۶۰۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۶/۰۵
ریتم
به تازگی آهنگ هزار و یک شب جزو معدود آثار مجاز شادمهر عقیلی بر روی تصاویری از یکی از فیلمهای سینمایی که او در زمان حضورش در ایران بازی کرده بود، وایرال شده است. آلبوم مسافر از شادمهر عقیلی که سال ۱۳۷۷ در بازار موسیقی ایران پخش شد، بسیار پربازدید شد و تمام جوانان آن زمان را مجذوب خود کرد. نیلوفر لاریپور ترانهسرای چهار آهنگ خاطرهانگیز مسافر، هزار و یک شب، مشق سکوت و روح سبز در این آلبوم بود. شادمهر عقیلی اخیراً ابراز تمایل کرده که به ایران بازگردد و به همین دلیل مورد توجه قرار گرفته است. این ویدیو را میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۴۵۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۹
ریتم
احمد سعیدی خواننده پاپ که پس از چند سال مهاجرت به ایران بازگشت، از رسانه های معتبر داخلی منتشـر شد. این آهنگ با عنوان «ایرانم» مورد توجه کاربران و مخاطبان موسیقی قرار گرفت.
کد خبر: ۱۲۵۳۹۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۵
ریتم
قطعهای از استاد محمدرضا شجریان منتشر شده که سال 1393 در استودیویی در لندن ضبط شده و تاکنون منتشر نشده بوده است. ویدیوی از لحظه ثبت این قطعه در استودیو که بر اساس غزلی از سعدی است را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۳۰۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۱
ریتم
بنیامین بهادری از مدتها قبل با انتشار قطعاتی در حال و هوایی عجیب و سوالبرانگیز در خانه یا خیابان، حواشی را در فضای موسیقی ایجاد کرده است. برگزاری کنسرت روی کابینت توسط این خواننده پاپ را میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۱۶۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۳
ریتم
حامی خواننده پاپ ایرانی در شرایطی که در تور کنسرت های خود در کانادا به سر می برد، شب گذشته از روی صحنه خبر مهاجرتش از ایران به کانادا را تایید کرد. حرفهای این خواننده را در تابناک میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۱۵۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۳
ریتم
مهراوه شریفی نیا قطعه سریال زخم کاری را بی نظیر و فوق العاده نواخت. این پیانونوازی که مورد توجه کاربران قرار گرفت را در تابناک میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۱۵۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۳
ریتم
در مسابقه استعدادیابی تلویزیون ازبکستان آهنگ «نشد برای عشقمون برای این دیوانهات سفر کنی» که رضا ملک زاده خوانده، باز اجرا شد. این اجرا که در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۵۰۸۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۹
ریتم
ویدیوی عجیبی از بنیامین بهادری منتشر شده که باعث شده برخی باعث وضعیت او ابراز نگرانی کنند. این ویدیو را در تابناک میبینید.
کد خبر: ۱۲۵۰۲۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۰۶
ریتم
اثر جدید (نسخه جدید) امیر تتلو به نام آقا کمک کن در حساب رسمی یوتیوب تتلو منتشر شد. این اثر به امام حسین تقدیم شده است. وکیل این خواننده بدنام اعلام کرده بود که موکلاش در صورت آزادی نذر کرده با پای پیاده به کربلا برود! پس از انتشار این آهنگ، سردبیر خبرگزاری قوه قضاییه گفت که این آهنگ در زندان ساخته نشده است. این آهنگ را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۴۷۶۲۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۲۲
ریتم
«اگزیستنتیا | Existentia» اثر تازه سامی یوسف با همراهی همایون شجریان است. این تک آهنگ اولین آهنگی است که از دهمین آلبوم استودیویی سامی یوسف منتشر شده است. «Existentia» یک تولید بزرگ است. یوسف برای ایجاد این منظره صوتی فراگیر، آهنگسازی و تنظیم برای صد نوازنده از چهار قاره را به همراه داشت. این یک ضبط بیسابقه از دهها ساز سنتی آکوستیک است که توسط اساتیدی از ترکیه، آذربایجان، ایران، بریتانیا و فراتر از آن اجرا میشود. یک بخش زهی فیلارمونیک از اروپا یک عنصر کلاسیک غربی را اضافه می کند و دو گروه کر -یکی از هند و دیگری از مراکش- صدایی چند لایه را به قطعه می آورند. غزلیات به زبان فارسی و عربی به درک عرفانی از وحدتی که زیربنای همه آفرینش است اشاره دارد. این وحدت به یک تمدن محدود نمی شود، بلکه رشته مشترکی است که تمام بشریت را به هم پیوند می دهد، صرف نظر از اینکه چه اشکالی برای بیان آن به کار می رود. این اشعار برگرفته از عرفان جهانی مولانا و بایزید بسطامی، آشکار شدن موسیقایی یک سفر درونی را تقویت میکند. موزیک ویدیوی این قطعه را در تابناک میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۴۶۳۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۱۵
ریتم
کولاک شرکت کننده با اجرای آهنگ خاطره انگیز دریا دریا اثر محمود جهان و نوازندگی با نی انبان در برنامه صداتو در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته است. این اجرا را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۲۴۶۲۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۱۴
ریتم
ویدیویی از معین زد خواننده پاپ منتشر شده که در کنسرتش با میکروفن یک اجرای عجیب هلی کوپتری دارد. این ویدیو که سوژه فضای مجازی شده را در تابناک میبینید.
کد خبر: ۱۲۴۵۹۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۴/۱۳