تعریف کلی
منظور از
بازار سرمایه یا Capital market بازاری است مالی که برای خرید و فروش اوراق قرضه یا اوراق بهادار، با سررسید بیشتر از یک سال و داراییهای بدون سررسید تدارک دیده شده است و به دو بازار اولیه یا بازار دست اول و بازار ثانویه و یا بازار دست دوم تقسیم میشود.
بازار سرمایهای ایران از نظر شرایط شرکتها، به دو بازاربورس اوراق بهادار و فرابورس طبقهبندی میشود. در زیرمجموعه بازار بورس اوراق بهادار و فرابورس بخشبندی دیگری وجود دارد که حضور در هر کدام از آنها شرایط و ضوابط خود را داراست.
بازار سرمایه پلی است، که پسانداز واحدهای اقتصادی دارای مازاد مانند شرکتها یا دولتها را، به واحدهای سرمایهگذاری که بدان نیازمندند، انتقال میدهد؛ بنابراین بازار سرمایه، واحدهای پسانداز و سرمایه گذاران را با یکدیگر ارتباط میدهد. از سوی دیگر، سازوکارهای تعبیه شده در این بازار، از طریق رشد حجم پسانداز و سرمایه گذاری، رشد اقتصادی را تسریع میکنند.
استفاده از بازار سرمایه برای تأمین مالی مخارج دولت نیز، از جمله قدیمیترین و متداولترین شکل مبادلات مالی است. اتکای دولتها به بازار سرمایه در اغلب اقتصادهای مدرن نه تنها از این جهت مهم است که دولتها غالباً اوراق بدهی منتشر میکنند تا بخش عمده هزینههای خود را تأمین مالی نمایند، بلکه استقراض دولت غالباً حجم عظیمی از کل وجوه عرضه شده در بازار توسط وامدهندگان را جذب میکند.
تقسیم بندی بازار سرمایه
همانطور که اشاره شد در معمول ترین تقسیم بندی،
بازار سرمایه به دو بازار اولیه و بازار ثانویه تقسیم میشود. از سوی دیگر بازارهای سرمایه، به دو بخش تقسیم میشود که بازار سهام و بازار اوراق قرضه نام دارد.
کارکردهای بازار سرمایه
توضیح بیشتر اینکه در بازار سرمایه ارتباط میان سرمایه گذار و سرمایه پذیر، بیش از یک سال است و بر عکس بازار پول، سرمایه پذیر ملزم به بازپرداخت مبالغ نیست.
مردم اغلب بازار سـرمایه را با بازار پول اشتباه میگیرند یا هر دو آنها را با هم تلفیق میکنند. این دو بازار از هم بسیار متمایز بوده و از چند منظر مهم با هم تفاوت دارند. بازار سرمایه از بازار پول از این نظر متمایز است که بهصورت منحصربه فرد برای سرمایه گذاریهای میان مدت و بلندمدت یکساله یا بیشتر مورداستفاده قرار میگیرد.
از طرف دیگر بازار پول اغلب به خریدوفروش ابزارهای مالی با سررسید کمتر از یک سال محدود میشود. بازار پول همچنین از ابزارهای مالی متفاوتی نسبت به بازار سرمایه بهره میجوید. درحالیکه بازار سرمایه از اوراق بهادار سهام و اوراق مشارکت استفاده میکند، بازار پول از سپرده ها، وام با وثیقه، حواله و برات بهره می جوید.
به خاطر تفاوت آشکار بین این دو نوع بازار، آنها اغلب به روشهای متفاوتی مورداستفاده قرار میگیرند. بسته افق سرمایه گذاری، بازار سرمایه اغلب برای خرید داراییهایی استفاده میشود که شرکت خریدار یا سرمایه گذار امیدوار است تا ارزش آن دارایی طی زمان افزایش یابد. همچنین برای فروش آن دسته از داراییهایی به کار میرود که شرکت یا سرمایه گذار بهمحض اینکه فکر کند زمان درست آن فرارسیده است. شرکتها اغلب از بازار سرمایه برای رشد داراییهای خود در بلندمدت بهره میگیرند.
از سوی دیگر بازار پول، اغلب برای مقادیر کوچک سرمایه یا به عنوان محل اندوخته موقت سرمایه شرکت استفاده میشود. از طریق ارتباط منظم با بازار پول، شرکتها و دولتها قادر هستند تا سطح مطلوبی از نقد شوندگی را بهطور منظم تأمین کنند. علاوه بر این، به خاطر طبیعت کوتاهمدت بازارهای پول، این بازار اغلب بهعنوان محل سرمایه گذاری امنتری نسبت به سرمایه گذاری در بازار سهام به شمار می آید.
نظر به این حقیقت که افق زمانی طولانی تر عموماً به سرمایه گذاری در بازار سرمایه مربوط است، زمان بیشتری نیاز است تا سرمایه گذاران شاهد عملکرد مثبت یا منفی بازار سهام باشند. همینطور، اوراق مشارکت و سهام عموماً سرمایه گذاریهای پر ریسک تری نسبت به ابزاری که در بازار پول معامله میشوند، هستند.