ایران به سلاح‌هایی دست پیدا کرده که می‌تواند ضربات موثری بزند/ توافق جامع نیازمند مذاکرات جدی و اراده سیاسی طرفین است

ساداتیان افزود: آنچه ایران تحت عنوان پایان جنگ مطرح می‌کند، شمول لبنان را نیز در بر می‌گیرد؛ اما اسرائیل اکنون از این وضعیت ناراضی است و می‌خواهد بمباران‌ها در جنوب لبنان تداوم داشته باشد، لذا این شرایط او را ناراضی می‌کند.

به گزارش سرویس بین‌الملل «تابناک»؛ در پی تشدید تحرکات دیپلماتیک منطقه، روند گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن با میانجی‌گری فعال اسلام‌آباد وارد مراحل حساسی شده است. این رایزنی‌ها عمدتاً بر محور آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده ایران، تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی در منطقه استوار است. با این حال، دستیابی به هرگونه توافق نهایی و پایدار، همچنان منوط به حل اختلافات کلیدی باقی‌مانده و تضمین منافع ملی کشور است.

در همین راستا خبرنگار سرویس بین‌الملل «تابناک»؛ گفتگویی را با «سیدجلال ساداتیان»؛ سفیر پیشین ایران در انگلیس انجام داده که از نظر می‌گذرانید:

*برخی خوش‌بینی‌های اولیه نسبت به حصول توافق در روز گذشته شکل گرفته بود، اما به نظر می‌رسید مانع اصلی در این میان، پول‌های بلوکه‌شده ایران است. چه میزان پول قرار بود در این مرحله آزاد شود و از کدام کشورها؟

رایزنی‌ها با واسطه‌گری پاکستان به ۵ بند منتهی و اصلاح شد. بند اول، موضوع پایان جنگ است؛ آنها از آتش‌بس یک‌ماهه سخن می‌گویند، اما ایران خواهان پایان جنگ است؛ یعنی تضمینی وجود داشته باشد مبنی بر اینکه جنگ را مجدداً آغاز نخواهند کرد.

بند دوم این است که آمریکا نیرو‌های خود را از منطقه دور کند، به این معنا که محاصره دریایی برداشته شود.

بند سوم، فروش نفت ایران است؛ یعنی واقعیت تحریم‌ها برداشته شده و معافیت از تحریم برای فروش نفت ایران وجود داشته باشد.

بخشی از بند‌ها نیز مربوط به همین پرسش شماست؛ مبنی بر اینکه ذخایر یا سپرده‌های مالی ایران در خارج از کشور آزاد شود. ارقامی نظیر بالای ۱۰۰ میلیارد دلار، ۲۵ میلیارد دلار و در نهایت ۱۲ میلیارد دلار مطرح است. این ۱۲ میلیارد دلار اخیری که درباره آن گفت‌و‌گو می‌شود، شامل ۶ میلیارد دلار پولی است که ایران در قطر دارد؛ این رقم در واقع ۷ میلیارد دلار در کره جنوبی بود که در مرحله قبلی که بیشتر منتهی به جنگ ۱۲ روزه شد به قطر منتقل شد تا از آنجا برای ایران آزاد شود، اما در آنجا نیز مجدداً فریز و نگه‌ داشته شد. علاوه بر این، مبالغی که ایران از عراق طلب دارد و همچنین دارایی‌های ایران در ترکیه نیز شامل این مجموعه قضایا می‌شود

البته آنها بند دیگری را نیز گنجانده‌اند که مربوط به مسئله آزادسازی تنگه هرمز است. آنها خواهان عبور بدون دریافت عوارض هستند، اما ایران بر مدیریت خود تاکید دارد. البته هم‌اکنون نیز این مدیریت اعمال می‌شود؛ به طوری که نیروی دریایی سپاه پاسداران روزانه آمار عبور ۳۵، ۳۳ تا ۳۹ فروند کشتی را اعلام می‌کند که همگی از مسیر تعیین‌شده توسط ایران و با هماهنگی ایران عبور می‌کنند. اما شاید نظر طرف مقابل فراتر از این باشد، چرا که گفته می‌شود حدود ۲۰۰۰ کشتی اعم از کانتینری، نفت‌کش و کشتی‌های مختلف در خلیج فارس معطل مانده‌اند.

*برخی ناظران معتقدند ممکن است اعطای امتیازات سخاوتمندانه از سوی دونالد ترامپ جهت تفاهم با ایران، یک عملیات فریب باشد؛ ارزیابی شما چیست؟

بله، نمی‌توان به این اقدامات اعتماد کرد. فشار‌هایی که اسرائیل وارد می‌کند نیز در جهت خواسته‌های خود اسرائیل است. به عنوان نمونه، آنچه ایران تحت عنوان پایان جنگ مطرح می‌کند، شمول لبنان را نیز در بر می‌گیرد؛ اما اسرائیل اکنون از این وضعیت ناراضی است و می‌خواهد بمباران‌ها در جنوب لبنان تداوم داشته باشد، لذا این شرایط او را ناراضی می‌کند.

فراتر و بزرگ‌تر از این، هدف اسرائیل این بود که بتواند ایران را به طور کامل تضعیف کند و حکومت ایران را از بین ببرد تا بتواند بر منطقه مسلط شود؛ به گونه‌ای که هیچ کشور دیگری توانایی مقابله با او را نداشته باشد. جمهوری اسلامی تنها کشوری است که در برابر او ایستاده و اسرائیل همواره به دنبال وارد کردن آمریکا به این جنگ بود.

اما اکنون که آمریکا وارد این فضا شده، ترامپ دچار تردید‌های اساسی شده است. چرا که او هم در داخل آمریکا مورد انتقاد‌های بسیار شدیدی قرار گرفته و هم از سوی کشور‌های عربی که منافع خود را در نظر دارند، تحت فشار است.

به عنوان مثال، عربستان سعودی مطرح کرده است که اگر به ایران حمله کنید اقدامی که قرار بود سه‌شنبه هفته گذشته انجام شود، جهان اسلام علیه شما موضع خواهد گرفت و به آنها هشدار داده که این کار را نکنند.

علاوه بر این، خود پنتاگون نیز گزارشی ارائه داد مبنی بر اینکه ایران به سلاح‌هایی دست یافته است که می‌تواند مانند گذشته حملات جدی و موثری را به اهداف مورد نظر خود وارد کند. این مسائل، در کنار فشار‌های جانبی از سوی افرادی مانند کوشنر و ویتکاف، در بسیاری از موارد برای ترامپ ایجاد تردید کرده است.

*در حالی که برخی منابع از نظارت مشترک ایران و عمان بر تنگه هرمز سخن می‌گویند، طرف آمریکایی آزادی بی‌قیدوشرط، یعنی عبور بدون دریافت حق بیمه را مد نظر دارد؛ ارزیابی شما در این خصوص چیست؟

طبق نظر کارشناسان حقوق بین‌الملل، این آبراه یک آبراه بین‌المللی صرف نیست، بلکه متعلق به ایران و عمان تلقی می‌شود. هم وزارت امور خارجه با معاونین و وزرای خارجه و هم متعاقباً کارشناسان حقوقی طرفین، جلساتی را برای هماهنگی نحوه اداره این آبراه داشته‌اند. ایران هیچ‌گاه اعلام نکرده که مدیریت را واگذار می‌کند.

همان‌طور که اشاره کردم، ایران در حال حاضر آمار تعداد کشتی‌های عبوری را ثبت و هدایت می‌کند. حال اینکه حق سرویس و خدمات دریافت بکنند یا خیر، یک مسئله است و اینکه این کشتی‌ها با اقتدار و اجازه ایران بتوانند عبور کنند، بحث دیگری است. طرف مقابل می‌گوید وضعیت باید به اصل اول بازگردد؛ یعنی به همان شکلی که سال‌های متمادی ایران نظارت و اعمال نظری بر این آبراه و منطقه نداشت.

*به نظر شما اگر تفاهم اولیه حاصل شود، آیا این امر می‌تواند منجر به یک توافق جامع گردد؟

ابهامات بسیاری وجود دارد؛ به این معنا که موارد اختلاف میان ایران و آمریکا بسیار زیاد و شامل مسائل متعددی است. به هر حال، یک ناهمگونی و چالش در زمینه آزادی‌ها از گذشته وجود داشته است.

موارد اختلافی میان ایران و ایالات متحده آمریکا از گذشته وجود دارد و طرفین گله‌گذاری‌های زیادی از یکدیگر دارند؛ از جمله ایران که مطرح می‌کند به عنوان مثال، شما گروگان‌هایی در لبنان داشتید که ایران برای آزادی آنها کمک کرد، اما طرف آمریکایی به جای تشکر، اقداماتی نظیر هدف قرار دادن هواپیما و موارد دیگر را انجام داد.

بنابراین، این توافق جامعی که از آن صحبت می‌کنید، نیازمند مذاکرات جدی و بر اساس خواست و اراده سیاسی طرفین خواهد بود تا بتوانند با یکدیگر گفت‌و‌گو کنند؛ در حالی که بی‌اعتمادی‌های موجود در حال حاضر اجازه این کار را نمی‌دهد.

*آیا ضامنی برای این توافق وجود دارد؟ چرا که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به چین سفر کرده است؛ به نظر شما این موضوع به ضمانت این توافق مربوط است یا به بحث انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران به چین ارتباط دارد؟

این موضوع نیز جز همان ابهاماتی است که اکنون وجود دارد. پاکستان به عنوان واسطه تلاش می‌کند تا این اختلافات را به حداقل برساند و در نتیجه، به این راه‌حل برای رسیدن به توافق دست یابند که جنگ متوقف شود.

از دیدگاه ایران، باید ضمانتی وجود داشته باشد که حمله مجددی صورت نگیرد؛ در حالی که طرف مقابل صرفاً از آتش‌بس سخن می‌گوید. ایران معتقد است اگر آتش‌بس صرفاً برای تجهیز مجدد نیرو‌های طرف مقابل و آغاز یک حمله جدید پس از دو دوره باشد، فایده‌ای نخواهد داشت. ایران پیش از این نیز حسن نیت نشان داد تا شاید به نتایجی برسد، اما طرف مقابل نقض عهد کرد.

به هر حال، آنها در حال تلاش هستند تا راه‌حلی پیدا کنند که طرفین نه بر اساس اعتماد، بلکه بر اساس تعهد به انجام آنچه توافق می‌کنند، امیدوار باشند؛ چرا که ایران اساساً اعتمادی به آمریکا ندارد.

آنها دو بار در میانه مذاکرات حملات خود را آغاز کردند که این امر موجب ایجاد بی‌اعتمادی عمیق می‌شود و قاعدتاً آنچه را که آنها می‌خواهند به عنوان تعهد انجام دهند نیز زیر سوال می‌برد.

برای اینکه این تعهدات تا حدی شکل اجرایی به خود بگیرد، قاعدتاً طرف‌های دیگری نیز درگیر این کار می‌شوند؛ هرچند ترامپ به هیچ‌کدام از این طرف‌ها اعتنایی نمی‌کند، حتی اگر چین در کنار پاکستان بخواهد این نقش را ایفا کند.

گفتگو: زینب منوچهری