تلاویو تا قم؛ نبرد خاموش دانش برای شناخت و مهار تشیع

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، مطالعات شیعه‌شناسی، یکی از موضوعاتی است که در دانشگاه‌های مختلف سراسر جهان از جمله در دانشگاه‌های رژیم اشغالگر قدس موضوع بحث‌های علمی قرار گرفته است؛ و ظاهراً چنانچه انتظار هم می‌رود-در خدمت سیاست‌های این رژیم قرار گرفته است.

دشمنی دیرینه و آشکار یهودیان صهیونیست با مذاهب اسلامی بالاخص تشیع، نیاز به اثبات و ادله و برهان ندارد چراکه سُنت تاریخ، همواره بر رویارویی حق و باطل استوار بوده است. عمده توجهات و سرمایه‌گذاری‌های سران رژیم صهیونیستی طی سالیان اخیر بر دشمن‌شناسی یا به عبارت بهتر، شناخت بیش‌از پیش ایران شیعه (به عنوان دشمن شماره یک اسرائیل) معطوف شده است.

گرچه دقیقا مشخص نیست که اسراییل با چه هدف اقدام به تاسیس دانشگاه شیعه شناسی نموده است، ولی می توان گفت هدف اصلی این امر به منظور مقابله با اسلام بویژه شیعه -به وجود آمده است، چون این کشور می داند که فرهنگ شیعه بیشترین تاثیر را درمقابله با اسراییل داشته است.

بر این اساس است که سالانه تعداد زیاد شیعه شناس از دانشگاه های اسرائیل فارغ التحصیل می شوند! بنابر برخی گزارش ها در این دانشگاه واز دانشگاه دیگر اسرائیل سالانه حدود 250 دانشجو در مقطع دکتری فارغ‌التحصیل می‌شوند (1) و قوی‌ترین،معتبرترین و متبحرترین مراكز شیعه‌شناسی جهان مستقیم یا غیرمستقیم با اسرائیل در ارتباط هستند. (2)

دانشگاه تل آویو دارای بخش اسلام شناسی، مطالعات شیعه شناختی و دوره های آموزشی است بخش آموزش آن، در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا فعالیت می کند. این‌دانشگاه، همچنین دارای بخش پژوهشی، کنفرانس، سمینار و کارگاه تحقیق بوده و اساتید برجسته آن اشخاص مانند: رابین اوری، میر لیتواک، دیوید مناشری، اوزی رابی، میری شفر، لی کینبرگ، اسرائیل گرشونی، لئون شلف و ... می باشند. (3)

دپارتمان زبان و ادبیات عرب در دانشگاه تل آویو، با رویکردی چند گانه نسبت به زبان و ادبیات عرب، از حیث مسایل ادبی ،تاریخی و اجتماعی ،دانشجویان خود را تربیت می کند، و دانشجویانی که در این مقطع پذیرفته می شوند، تا حدودی با زبان عربی آشنا می باشند.

یادگیری زبان عربی و تمدن اسلامی، یک رویکرد تاریخی ، فرهنگی ، زبان شناسی است، و دانشجویان در این رهگذر، سلسله ای از متون، را مطالعه می کنند: مانند: متون اسلامی، متون کلاسیک، ادبیات معاصر، مدرن و کلاسیک. تغییر و تحولات در واژه ها و زبان عربی به عنوان تابعی از گستردگی احادیث اسلامی، متون مذهبی مقدس از جمله قرآن کریم،سنت، اشعار عربی و دست نوشته های عربی است.

دو روی طرح‌های پژوهشی  رژیم صهیونیستی

در حقیقت اسرائیل طرح‌های مطالعاتی خود در حوزه مطالعات اسلامی را به دو بخش عمده تقسیم کرده است، یکی احیای کلام شیعی اعتزالی که منظور آنان از شیعی اعتزالی، کلامی است که به دوره قرن نهم تا سیزدهم میلادی برمی‌گردد و کلام شیعی از فلسفه بیشتر از دیگر دوره‌ها متأثر بوده است. هدف آنان از این بخش از تحقیقات، احیای کلام یهود بر اساس نیازهای عصر کنونی با استفاده از مؤلفه‌های عقلانی کلام شیعی و اعتزالی است. بخش دوم این مطالعات به شناسایی و ترویج تفکرات ابن‌قیم جوزیه و ابن‌تیمیه برای تغذیه فکری افراط‌گرایان سلفی همچون داعش جهت درگیر نمودن مناطق مختلف اسلامی با یکدیگر و برانگیختن جنگ شیعی و سنی و ایجاد نقاط امن برای اسرائیل است. برای روشن شدن نقش موساد و ارتش اسرائیل در برانگیختن اختلافات سنی و شیعی بهتر است نگاهی به سوابق خانم لیوانت هولتزمان استاد زبان عربی دانشگاه بارایلان اورشلیم و مشاور و همکار طرح ابن‌قیم جوزیه بیاندازیم.(4)

برپایی کرسی های اسلام شناسی و شیعه شناسی و ایجاد رشته های مرتبط با این دو موضوع در دانشگاه های مختلف غربی و  عبری، نیازمند اساتیدی است که تسلط علمی و توان پژوهشی مناسب برای اینگونه آموزش ها را داشته باشند.

باید به این گروه از اساتید، بدون شک شخصیت هایی را افزود که بدون هیچ گونه حضور رسانه ای یا فعالیت های آشکار آکادمیک به عنوان اساتید برجسته شیعه شناسی با مراکز امنیتی و اطلاعاتی رژیم صهیونیستی همکاری می کنند و حتی مدیریت بخش هایی از دانشگاه های نظامی و اطلاعاتی را بر عهده دارند.  

معرفی گروه دوم به آسانی ممکن نیست اما درباره گروه اول باید گفت که حداقل در ۳ دانشگاه در سرزمین های اشغالی به صورت رسمی، دروس شیعه شناسی ارائه می شود. این در حالی است که گزارش های فراوانی از همکاری های آشکار میان برخی از دانشگاه های جهان از جمله دانشگاه ها و محافل آکادمیک آمریکا و ترکیه با دانشگاه های اسرائیل برای شناخت شیعه وجود دارد.

به عنوان نمونه تقریبا به صورت همه ساله به جز زمان هایی که مسائل سیاسی، امکان برگزاری را محدود کرده باشد، کنفرانس شیعه‌شناسی در استانبول ترکیه برگزار می‌شود و شیعه شناسانی از اسرائیل و دیگر کشورها درآن شرکت می کنند. با این مقدمه می توان حجم پژوهش هایی که با موضوع «شیعه» در مراکز مختلف دانشگاهی در اسرائیل یا کشورهای دوست با این دولت انجام می شود را تصور کرد و تعداد شیعه پژوهانی که با عناوین اسلام شناس یا شیعه پژوه با این مراکز همکاری علمی دارند را به صورت تقریبی محاسبه کرد. 

ترکیه نیز ارتباط نزدیکی با این مراکز شیعه‌پژوهی در اسرائیل دارد و خوب است ما از رابطه‌ با ترکیه استفاده کنیم و به این پژوهش‌های دست پیدا کنیم تا از کار آنان مطلع باشیم. سالانه کنفرانس شیعه‌شناسی در استانبول ترکیه برگزار می‌شود و افرادی از دانشگاه‌های اسرائیل و سایر نقاط جهان در آن شرکت می‌کنند.

باید به این افراد، بهائیان مستقر در اسرائیل را نیز افزود که با توجه به تقابل میان شیعه و دین جعلی بهائیت، مطالعه خود را بر روی شیعه متمرکز کرده اند. تحقیقات این افراد که تقریبا همه آنان، اصالت ایرانی دارند، آن چنان گسترده است که بسیاری از برجسته ترین شیعه شناسان اسرائیلی از شاگردان این افراد بهایی هستند.

برخی از محققان مطالعات اسرائیل شناسی معتقدند که رژیم صهیونیستی طرح‌های مطالعاتی خود در حوزه مطالعات اسلامی را به دو بخش عمده تقسیم کرده است، یکی احیای کلام شیعی اعتزالی که منظور آنان از کلام شیعی اعتزالی، کلام شیعی است که به دوره قرن نهم تا سیزدهم میلادی برمی‌گردد و در همین دوران کلام شیعی از فلسفه متأثر بوده است. هدف آنان از این بخش از تحقیقات، احیای کلام یهود بر اساس نیازهای عصر کنونی با استفاده از مؤلفه‌های عقلانی کلام شیعی و اعتزالی است.

بخش دوم مطالعات شیعه‌شناسی به شناسایی و ترویج تفکرات ابن‌قیم جوزیه و ابن‌تیمیه برای تغذیه فکری افراط‌گرایان سلفی همچون داعش جهت درگیر کردن مناطق مختلف اسلامی با یکدیگر و برانگیختن جنگ شیعی و سنی و ایجاد نقاط امن برای رژیم صهیونیستی است.

کرسی تخصصی شیعه‌شناسی در دانشگاه‌های اسرائیل

تعدادی از دانشگاه های فعال در زمینه شیعه شناسی در اسرائیل را می توان به صورت خلاصه به این صورت معرفی کرد : «دانشگاه عبری اورشلیم» که دارای کرسی تخصصی شیعه شناسی است، «دانشگاه حیفا» که با تمرکز بر زبان و ادبیات عرب فعالیت دارد و تمرکز فعالیت آن بر ایران و کشورهای عربی مانند عراق و لبنان است. «دانشگاه بارایلان» که تمرکز بخش مطالعات عربی و اسلامی این دانشگاه، بررسی مسائل مربوط به ایران و مدل عینی حکومت شیعه در قالب ولایت فقیه است.

باید به این مراکز دانشگاهی، مجموعه های پژوهشی فعال در موضوعات مرتبط با ایران را نیز افزود به عنوان نمونه «مرکز مطالعات ایرانی» در «دانشگاه تل‌آویو» که با اعطای کمک‌های مالی یهودیان ایرانی مانند خانواده «نظریان» و با مساعدت «لورد داود آلیانس» فعالیت دارد و «مرکز مطالعات خلیج فارس» در «دانشگاه حیفا» نیز با حمایت خانواده «مئیر عزری»، فعالیت های مرتبط با کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدایت می کند.

انتشار آثارپژوهشی در مراکز شیعه شناسی با چه هدفی؟

گزارش های منتشر شده از پژوهش های انجام شده در مراکز شیعه شناسی نیز تنوع فراوانی دارد. به عنوان نمونه  «کلام و فقه در شیعه امامیه» به قلم «اتان کولبرگ» و «کتاب مقدس و تفاسیر آن در شیعه امامیه اولیه» به قلم «براشر»، «انتقال نظام سیاسی ایران به سمت مدلی جدید؛ تلاش برای ایجاد دموکراسی در جمهوری اسلامی ایران»، «ارزیابی نیروهای مسلح و نظامی جمهوری اسلامی ایران؛ «مطالعه بر عکس‌العمل ایران نسبت به تحریم اقتصادی»، «تاریخ مدرن شیعه»، «اختلافات اعراب در فلسطین»، «اختلافات عرب‌ها و ایرانیان»، «تفکر سیاسی معاصر ایرانی‌ها»، «موضوع انرژی هسته‌ای»، «عراق و تاریخ سیاسی عراق»، «تفکر اسلام سیاسی»، «تاریخ اندیشه‌ی شیعه»، «فقه شیعه»، «ابعاد مختلف تفکر شهید محمدباقر صدر»، «اختلافات بین علما در قرن ۱۹ میلادی در حوزه‌ی نجف»، «تأثیری که جهانی‌شدن بر تفکر شیعه دارد»، «امنیت در ابعاد ژئوپلیتیک شیعه و به خصوص ایران و تبعات آن بر منافع ملی اسرائیل» عناوین برخی از پژوهش های انجام شده در این مراکز است. «مرجعیت پژوهی» نیز از محورهای مهم پژوهشی در این مراکز شیعه شناسی است.(5)

بدون شک، برخی از پژوهش هایی که با محوریت شیعه انجام شده است، مورد استفاده مراکز خاص در دولت اسرائییل قرار گرفته است. میزان تاثیرگذاری این پژوهش ها در سیاست های دولت اسرائیل به میزانی است که برخی از پژوهشگران، ایجاد و حمایت از گروه های مذهبی تندرو مانند «داعش» توسط سازمان های صهیونیستی و آمریکایی را برگرفته از این پژوهش ها می دانند. به این ترتیب باید گفت که مطالعات شیعه‌پژوهی در اسرائیل، صرفا یک فعالیت آکادمیک و علمی نیست و دارای ابعاد امنیتی و ژئوپلیتیک برای اسرائیل است.

به عنوان نمونه، پژوهشی با محوریت «تصور انسانی از خدا در اسلام» با محوریت تفکر غالیان در شیعه و نسبت آن با فرقه «نُصیریه» توسط شیعه شناسان اسرائیل انجام شد که انتشار آن منجر به ایجاد فضای مسموم بر علیه علویان سوریه و کافر اعلام کردن آنان توسط گروه های سنی مسلح شده است.

نتیجه‌گیری

بررسی روند شیعه‌شناسی در اسرائیل نشان می‌دهد که این جریان، دیگر صرفاً پروژه‌ای دانشگاهی یا علمی نیست، بلکه به ابزاری استراتژیک تبدیل شده است؛ ابزاری برای شناخت ساختار فکری، اجتماعی و سیاسی تشیع و در ادامه، مهار تأثیر آن در معادلات منطقه‌ای.

اساتید و دانشگاه‌هایی که ظاهراً در چارچوب پژوهش‌های تاریخی و فلسفی فعالیت می‌کنند، در واقع بخش مهمی از ماشین تحلیل ایدئولوژیک اسرائیل را تشکیل داده‌اند؛ ماشینی که تلاش می‌کند با درک دقیق مبانی فکری شیعه، نقاط شکننده و اختلاف‌برانگیز آن را شناسایی و در میدان سیاست و رسانه به‌کار گیرد.

از سوی دیگر، انتخاب سوژه‌هایی مانند احیای کلام عقلانی شیعه در کنار ترویج آموزه‌های ابن‌تیمیه و افکار ضدشیعی، نشان می‌دهد که اسرائیل به‌طور همزمان دو مسیر متضاد را هدایت می‌کند: تولید دانش برای شناخت تشیع و تحریک جریانات سلفی برای تقابل با آن.

این دو خط تحقیقاتی، در عمل به تقویت گفتمان «اختلاف مذهبی» و «تضعیف محور مقاومت» می‌انجامند؛ هدفی که با سیاست‌های امنیتی این رژیم هم‌راستا است.

در سوی دیگر این نبرد پنهان، حوزه‌های علمی و دینی قم و جهان تشیع قرار دارند که باید با هوشیاری علمی و تولید معرفت نظری، این پروژه نرم را شناسایی و خنثی کنند.

امروز عرصه‌ تقابل، میدان نبرد نظامی نیست؛ بلکه نبردی شناختی، فکری و دانشی است که در آن، هر مقاله، تز و پژوهش می‌تواند نقشی سرنوشت‌ساز ایفا کند — چه در مسیر حقیقت، و چه در مسیر تحریف.

پی نوشت ها:

1. http://r281.persianblog.ir/post/273. 1
2.tp://www.tebyan.net/Hawzah/Hawzah_Magzine/News_Hawzah
-3-http://www.hawzah.net/fa/MagArt.html?MagazineID=0&MagazineNumberID=4486&...
4-نویسنده و محقق دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، رایزن فرهنگی ایران در مالزی و کارشناس مسائل بین‌المللی است.
5- علی اصغر حسینی – خبرگزاری ابنا شیعه شناسی صهیونیسم