نکات مهم حقوقی جلسه شورای امنیت درباره ایران/ «مسئولیت حمایت»؛ ابزار سرنگونی دولت‌های غیر همسو

«واسیلی نبنزیا» نماینده دائم روسیه در سازمان ملل نیز در این نشست در سخنانی با تاکید براینکه آمریکا با این سیرک و نمایش پوچ تنها وقت ما را گرفته است، گفت: تمامی هدف آمریکا از گرفتن وقت ما در این نشست این است که منافع خود را تأمین کند.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، نشست شورای امنیت درباره ایران در حالی به خواست آمریکا برگزار گردید که «دونالد ترامپ» و مقامات آمریکایی در روز‌های اخیر اظهارات و مواضع مداخله‌جویانه‌ای درباره تحولات ایران داشته‌اند که با تشدید فضاسازی رسانه‌ای، طرح ادعا‌های تائیدنشده و تهدید‌های لفظی علیه تهران همراه بوده است.

«غلامحسین درزی» سفیر و معاون نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در این نشست ضمن عرض تسلیت به خانواده‌های کشته شدگان در حوادث اخیر در ایران گفت: در طول هفته گذشته ایران شهروندان بیگناهی را از دست داد از جمله نیرو‌های امنیتی و نظامی و افراد جوانی که به شکل بی رحمانه سلاخی شده و به قتل رسیدند، خیلی از افراد پلیس جان خود را در کف دست گذاشتند تا از شهروندان محافظت کنند.

معاون نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل با تاکید براینکه اعتراضات مسالمت‌آمیزی که با مطالبات اقتصادی آغاز شد، توسط گروه‌های مسلح و سازمان‌یافته ربوده و به اغتشاشات تروریستی تبدیل شد، درباره سیاست‌های مداخله‌جویانه آمریکا تاکید کرد: سیاست‌های مداخله‌جویانه آمریکا در سراسر جهان موجب کشتار مردم غیرنظامی شده و فجایع بزرگ انسانی و ظهور گروهک‌های تروریستی را موجب شده و اینگونه است که مردم بسیاری از کشور‌های زخم خورده معنی به اصطلاح این حمایت‌های آمریکا را درک کرده‌اند.

درزی افزود: من اکنون به نمایندگی از ملتی سخن می‌گویم که در سوگواری است. این بسیار غیرمشروع است که نماینده حکومت آمریکا که خواستار این جلسه شده به دروغ و تحریف واقعیت‌ها متوسل شده است و به اشاعه اطلاعات غلط می‌پردازد تا بر نقش مستقیم کشورش در ترغیب مردم به خشونت سرپوش بگذارد و در واقع تقاضای آمریکا برای برگزاری این جلسه شرم‌آور است.

وی با اشاره به اینکه واشنگتن از گفتمان حقوق بشر به عنوان پوششی برای بی‌ثبات‌سازی و مداخله نظامی استفاده می‌کند، افزود: درخواست آمریکا از این جلسه، بازی شرم آور برای سرپوش گذاشتن بر همدستی مستقیم خود در جنایت است.

معاون نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در ادامه بر نقش رژیم صهیونیستی در تحولات اخیر در ایران تاکید کرد و گفت که این رژیم تلاش دارد تا تحت عنوان جعلی «نگرانی برای مردم ایران» پای آمریکا را به جنگ با ایران بکشاند، توجیهاتی که دولت آمریکا تلاش دارد با توسل به آنها خود را دوست مردم ایران معرفی کند.

درزی همچنین با اشاره به اینکه دو نفری که پنجشنبه در این نشست صحبت کردند (مسیح علی‌نژاد و احمد باطبی دو ضدانقلاب خارج‌نشین) سال‌ها مردم ایران را تشویق به اقدامات مسلحانه کرده‌اند، تاکید کرد که این دو نفر فقط صدای سیاست خارجی اسرائیل و آمریکا و هر دو از عوامل اجیر شده موساد هستند و سخنان آنها یکطرفه است و بویی از مدنیت و واقعیت ندارد.

نماینده روسیه در سازمان ملل نشست شورای امنیت درباره ایران را یک سیرک خواند

«واسیلی نبنزیا» نماینده دائم روسیه در سازمان ملل نیز در این نشست در سخنانی با تاکید براینکه آمریکا با این سیرک و نمایش پوچ تنها وقت ما را گرفته است، گفت: تمامی هدف آمریکا از گرفتن وقت ما در این نشست این است که منافع خود را تأمین کند.

نماینده دائم روسیه در سازمان ملل همچنین با اشاره به دعوت آمریکا از دو ضدانقلاب خارج‌نشین در این نشست (علی‌نژاد و باطبی) با تاکید براینکه واشنگتن با این اقدام خود به جای اینکه در پی صلح و امنیت در جهان باشد به دنبال اهداف سیاسی و مطامع خود است، تصریح کرد که این گونه افراد که بیش از ۲۰ سال است در آمریکا زندگی کرده و برنامه‌های ضد ایرانی خود را در آنجا دنبال می‌کنند، نمی‌توانند نماینده مردم ایران باشند.

نبنزیا همچنین با اشاره به اینکه مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید کرده‌اند که همواره از صلح و امنیت دفاع می‌کنند و حامی هرگونه اعتراض‌های مسالمت‌آمیز هستند، گفت: حکومت ایران گام‌های لازم را برای ثبات‌سازی برداشته و مشغول تعامل و گفت‌و‌گو‌های سازنده با مردم است.

نماینده دائم روسیه در سازمان ملل در ادامه با بیان اینکه آنچه در چند روز گذشته در ایران دیدیم تلاش دوباره آمریکا برای انقلاب‌های رنگی است و شروع آن با حمله به نیرو‌های امنیتی و نظامی و ساختمان‌های دولتی و همچنین حمله به خود معترضان مسالمت‌جو بود، افزود: کشور‌های مداخله‌گر در اتفاق‌های ایران حتی حاضر نیستند اقدامات خود را مخفی کنند و آشکارا به خرابکاری و آشوب دعوت می‌کنند.

نماینده روسیه در سازمان ملل تاکید کرد:، اما ما در ادامه دیدیم که میلیون‌ها نفر از ایرانی‌ها به خیابان‌ها آمده و در حمایت از رهبر عالی ایران شعار سر دادند و ما شاهد راهپیمایی‌های گسترده در حمایت از حکومت ایران بودیم.

نبنزیا گفت: همچنین رئیس‌جمهور آمریکا علنا از معترضان در ایران خواسته است تا نهاد‌های حکومتی را تسخیر کنند و مقامات آمریکایی در حال سوءاستفاده از مشکلات معیشتی هستند که اتفاقا به دلیل تحریم‌های آمریکا ایجاد شده‌اند.

نبنزیا در پایان با تاکید براینکه ما اقدامات آمریکا و اروپا در مورد ایران را به شدت محکوم می‌کنیم، تصریح کرد: باید برای صلح و ثبات جهانی از دخالت در امور داخلی دیگران پرهیز شود.

نماینده چین در سازمان ملل نیز در این نشست ضمن اعلام مخالفت اصولی کشورش در مداخله در امور دیگر کشورها، گفت که چنین مداخلاتی به معنای پیروی از قانون جنگل است.

وی با تاکید براینکه ما از مردم ایران حمایت می‌کنیم، افزود: مداخله در امور کشور‌ها مسائل را حل نمی‌کند، بلکه مشکلات را پیچیده‌تر می‌کند.

نماینده چین در سازمان ملل در ادامه از ایالات متحده خواست تا ادبیات نظامی را کنار گذاشته و به منشور سازمان ملل و امنیت ملی دیگر کشور‌ها احترام بگذارد و تاکید کرد که هرگونه فشار نظامی شرایط را بدتر می‌کند.

وی در پایان با اشاره به اینکه هم اکنون منطقه غرب آسیا یکی از حساس‌ترین مناطق مربوط به صلح و امنیت جهانی است و کشور‌های آن منطقه نگران افزایش تنش‌ها در آنجا هستند، گفت که پکن بر راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز تأکید دارد و جامعه جهانی نیز باید در سمت درست بایستد.

در عین حال «عاصم افتخار احمد» سفیر و نماینده پاکستان در نشست شورای امنیت سازمان ملل گفت که منشور سازمان ملل درباره عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشور‌ها باید رعایت شود.

سفیر پاکستان در سازمان ملل افزود که تهدید یا استفاده از زور، صلح و ثبات منطقه و جهان را تهدید می‌کند.

افتخار احمد تصریح کرد: «ما قویاً معتقدیم که همه اختلافات باید از طریق مسالمت‌آمیز و مطابق با قوانین بین‌المللی حل و فصل شوند.»

نماینده پاکستان اضافه کرد: «تداوم خصومت‌ها، استفاده از زور و اقدامات یکجانبه تنها ما را از حل مسائل اصلی دورتر می‌کند و باعث رنج‌های انسانی غیرضروری می‌شود.»

سفیر پاکستان در سازمان ملل همچنین گفت: تهدید یا استفاده از زور تنها اوضاع را تشدید کرده و صلح و ثبات منطقه‌ای و بین‌المللی را تضعیف می‌کند.

وی تاکید کرد: ما به خرد مردم و رهبری ایران که ریشه در فرهنگ غنی، تمدن باستانی، تاریخ و انعطاف‌پذیری آنها برای مقابله با همه چالش‌ها دارد، اعتماد کامل داریم.

نماینده بحرین در سازمان ملل نیز در این نشست در اظهاراتی با بیان اینکه پادشاهی بحرین حق حاکمیت را محترم می‌شمارد، گفت: منافع مردم ایران باید رعایت شود.

نماینده لیبریا در سازمان ملل نیز در این نشست در سخنانی با بیان اینکه هر کشور از مسیر داخلی خود باید مسائل خود را حل کند، گفت: ما بر منشور سازمان ملل تاکید می‌کنیم.

وی همچنین با تاکید براینکه ما پیشنهاد به گفت‌وگوی سازنده و فراگیر داریم، تاکید کرد: حق اظهار نظر در چارچوب قانون محترم است و باید به حاکمیت ملی ایران احترام بگذاریم.

نماینده فرانسه ضمن اتهام‌زنی به ایران، مدعی شد که جامعه بین‌المللی باید «خشونت صورت‌گرفته» را محکوم کند.

او خواستار آزادی بازداشت‌شدگان و لغو حکم اعدام برای آنها شد و ادعا کرد شورای حقوق بشر سازمان ملل باید سریعا برای رسیدگی به اوضاع در ایران تشکیل جلسه دهد. 

نماینده انگلیس ادعا‌های اثبات‌نشده علیه ایران را تکرار کرد و گفت لندن «با شدیدترین لحن» اقدامات ایران را محکوم می‌کند. 

او گفت وزیر خارجه انگلیس به همتای ایرانی خود گفته تهران باید فورا مسیر خود را تغییر دهد و به حقوق بنیادین ایرانی‌ها احترام بگذارد. 

او مدعی شد چنانچه این اتفاق رخ ندهد کشور‌های عضو گروه هفت اقدام به وضع تحریم‌های اضافی بر ایران خواهند کرد.

 نماینده آمریکا به حمایت از اغتشاشات پرداخت و مدعی شد که «ترامپ در کنار مردم ایران می‌ایستد.»

والتز تهدید‌های ترامپ را تکرار کرد و از روی میز بودن همه گزینه‌ها گفت.

به گزارش تابناک، مرور سخنان مطرح شده توسط کشور‌های حاضر در این نشست چند نکته حقوقی را برجسته می‌سازد.

۱. اولین نکته نهفته در سخنرانی نمایندگان کشورهایی، چون چین، روسیه، لیبریا و پاکستان عدم استفاده ابزاری از اصل R۲P است. اگرچه به صورت صریح این موضوع در سخنان آنها نیامده ولی به صورت کلی این موضوع در سخنان آنها نهفته است.

اصل R۲P یا «مسئولیت حمایت» یک اصل حقوقی پذیرفته شده توسط سازمان ملل متحد است که حاکمیت و استقلال به مفهوم سنتی را به چالش می‌کشد. بر اساس این اصل، کشوری که تهدیدات جدی را متوجه مردم خود می‌کند و تهدیدی برای «امنیت انسانی» شهروندان خود است، دارای حاکمیت و استقلال به لحاظ حقوقی نیست و وظیفه سایر اعضای ملل متحد است که نظام مذکور را از نقض فاحش حقوق بشر علیه شهروندان خود منع کنند و در واقع وظیفه دارند ممانعت به عمل آورند.

بر این اساس، موضوع حاکمیت و استقلال کشور‌ها (Independent and Sovereign State) بر اساس این اصل به مانند گذشته اصل متصلبی نیست و اعضای سازمان ملل سازمان ملل می‌توانند با مجوز شورای امنیت علیه کشوری که نقض فاحش حقوق بشر علیه شهروندان خود انجام می‌دهد، اقدام (حتی نظامی) کنند.

این اصل در خصوص کشور لیبی در دولت قذافی به کار بسته شد و دولت «معمر قذافی» از این طریق مورد حمله نظامی قرار گرفت و نهایتاً سقوط کرد که نتایج ویرانگر حمله نیرو‌های چند ملیتی به این کشور تاکنون نیز بر این کشور سایه افکنده است.

کشور‌های غربی بار دیگر سعی داشتند در مورد سوریه دوره بشار اسد از این اصل برای حمله نظامی استفاده کنند که اینبار با وتوی کشورهایی، چون روسیه در شورای امنیت مواجه شدند.

اگرچه ماهیت این اصل به لحاظ حقوقی موجه به نظر می‌رسد ولی به عنوان ابزار سیاسی کشور‌های صاحب قدرت جهت اسقاط کشور‌ها و نظام‌های سیاسی غیر همسو مطرح است. 

بر همین اساس نماینده ایران در سازمان ملل در نشست شورای امنیت در خصوص تحولات ایران تصریح کرد: «در سراسر جهان، این سیاست‌ها به تلفات گسترده غیرنظامیان، فروپاشی دولت‌ها، بحران‌های انسانی طولانی‌مدت و ظهور و تقویت گروه‌های افراطی و تروریستی انجامیده است. این موضوع نه مسئله نظر، بلکه امر مسلمِ ثبت‌شده در تاریخ و واقعیت است.»

در این راستا کشورهایی، چون روسیه و چین که عضو دائم شورای امنیت هستند و دارای حق وتو نیز می‌باشند، جلوی استفاده ابزاری از این اصل را در خصوص ایران گرفته‌اند.

۲. نکته مهم دیگر در برخی سخنرانی‌های شورای امنیت در خصوص تحولات ایران، تاکید بر اصل «عدم استفاده از زور» است. این موضوع متعاقب تهدیدات آمریکا به استفاده از گزینه نظامی علیه ایران در حمایت از اغتشاشگران مطرح شده است. 

بر اساس بند ۴ ماده ۲ منشور سازمان ملل کشور‌ها برای حل و فصل مسائل خود مجاز از استفاده از زور نیستند. 

بر اساس این اصل موسوم به اصل «عدم توسل به زور»، «اعضای سازمان ملل متحد در روابط بین‌المللی خود از تهدید یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی، استقلال سیاسی هر کشور یا هر گونه رفتاری که با اهداف ملل متحد مطابقت ندارد خودداری خواهند نمود».

بر این اساس هرگونه تهدید یا توسل به زور علیه جمهوری اسلامی ایران تحت هر عنوان و بهانه‌ای، از جمله ادعا‌های «حفاظت از معترضان» یا «حمایت از مردم ایران» مستقیماً ناقض ماده ۲ (بند ۴) منشور، که تهدید یا استفاده از زور را ممنوع می‌سازد و ماده ۲ (بند ۷) است که اصل عدم مداخله را تثبیت می‌کند. 

بر اساس منشور سازمان ملل، هیچ قاعده، دکترین، روایت یا توجیه سیاسی نمی‌تواند اقدام نظامی یا اعمال اجبار یک‌جانبه را بدون مجوز صریح شورای امنیت ذیل فصل هفتم مشروعیت بخشد. توسل به ادبیات بشردوستانه برای توجیه استفاده از زور، سوءاستفاده‌ای عامدانه از حقوق بین‌الملل است.

بر این اساس هدف سازمان ملل جلوگیری از جنگ و خونریزی و تاکید بر حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات است. به صورت کلی، سازمان ملل تجسم رژیمی حقوقی بعد از جنگ جهانی دوم و میراث دار «جامعه ملل» است و حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات از ارکان نهادی آن است.

چرا که در غیر این صورت جهان مانند جنگل اداره می‌شد. بر همین اساس نماینده چین استفاده از زور به بهانه حمایت از اغتشاشات ایران را به قانون جنگل تشبیه کرد.

۳. اصل «حق دفاع مشروع». نماینده ایران در شورای امنیت اعلام کرد: «ایران نه به‌دنبال تشدید تنش است و نه خواهان تقابل. با این حال، هرگونه اقدام تجاوزکارانه مستقیم یا غیرمستقیم با پاسخی قاطع، متناسب و منطبق با قانون، وفق ماده ۵۱ منشور، مواجه خواهد شد. این تهدید نیست؛ بیان یک واقعیت حقوقی است. مسئولیت تمامی پیامد‌ها صرفاً بر عهده کسانی خواهد بود که چنین اعمال غیرقانونی‌ای را آغاز می‌کنند.»

بر این اساس مطابق ماده ۵۱ منشور سازمان ملل در صورت هر گونه تجاز به خاک ایران، این کشور محق به تلافی و پاسخ به تجاوز است.

ایران اعلام کرده در صورت هر گونه حمله احتمالی آمریکا، تمامی پایگاه‌های این کشور از جمله در منطقه، کشتی‌های آن و رژیم صهیونیستی اهداف مشروع برای پاسخ تلافی جویانه خواهند بود.

در این زمینه، محمد باقر قالیباف روز یکشنبه ۲۱ دیماه خطاب به رئیس جمهور آمریکا گفت: یک توصیه هم به رئیس جمهور متوهم آمریکا دارم؛ مراقب باش مشاوره‌هایی که به تو برای حمله به ایران می‌دهند، از جنس مشورت‌هایی نباشد که به دنبالش گفتی مشهد سقوط کرده است؛ برای اینکه دچار خطای محاسباتی نشوی، بدان که در صورت اقدام برای حمله به ایران، هم سرزمین اشغالی و هم تمام مراکز و پایگاه‌های نظامی و کشتی‌های آمریکا در منطقه، هدف مشروع ما خواهند بود. با این اعترافات صریحی که درباره تجاوز نظامی به ایران کردی، ما در چارچوب دفاع مشروع، خود را محدود به واکنش پس از اقدام نمی‌دانیم و بر اساس نشانه‌های عینی تهدید، اقدام خواهیم کرد. لازم بود این را به شما و همه هم‌پیمانانت در منطقه بگویم که اشتباه محاسباتی نکنید که پشیمانی سودی نخواهد داشت.