مرور برکات و آثار معنوی زیارت امام رضا (ع)

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، ازجمله اعمال مستحب ماه رجب که تاکید زیادی بر انجامشان شده، زیارت امام علی بن موسی الرضا (ع) است. طبق روایات، زیارت امام هشتم در ایام ماه رجب به منزله زیارت بیت‌الله‌الحرام است و در روایتی از حضرت امام جواد (ع) نقل شده زیارت امام رضا (ع) در همه زمان‌ها خوب و سفارش‌شده است اما با فضیلت‌ترین زمان برای این‌کار ماه رجب است.

محمد جواد گودینی نویسنده و استاد دانشگاه در همین‌زمینه مطلبی نوشته که برای انتشار در اختیار تابناک قرار گرفته است. 

در ادامه و در آخرین‌روز ماه رجب سال ۱۴۴۷ هجری قمری مشروح این‌مطلب را می‌خوانیم تا فرصت زیارت دور و نزدیک امام رضا (ع) از کف علاقه‌مندان و شیفتگان ایشان نرود.

***

زیارت حضرت علی بن موسی الرضا(ع) دارای برکات و آثار برجسته ای در دنیا و آخرت بوده و در برخی از روایات برتر از هزار حج و عمره دانسته شده و بهشت برین الهی، پاداش این زیارت توصیف گردیده است. زیارت بزرگان دین (به ویژه خاتم پیامبران«ص» و اوصیای ایشان«ع»)، موجب نزدیکی انسان به خدا می شود و نوعی قدرشناسی نسب به تلاش هایی است که حُجَج الهی در راه گسترش خداپرستی و مبارزه با شرک و بت پرستی (به عنوان پایه و اساس ادیان آسمانی و از جمله دین اسلام)، تربیت و هدایت انسان ها متحمل گردیده اند و پاداشی عظیم نزد خداوند به همراه خواهد داشت و چنانچه این زیارت با عمل و اطاعت از فرمان های خدا و دستورهای دین همراه گردد، فضیلت های بی شماری در پی دارد و آثار تربیتی، اخلاقی، مادی و معنوی بسیاری برای زائران به همراه خواهد داشت؛ از جمله خشنودی خداوند، برخورداری از شفاعت، استجابت دعا، بخشش گناهان به شرط توبه حقیقی، استقامت در مسیر حق و حقیقت، آرامش خیال، ارتباط معنوی با پیشوایان دین(ع) و بهره گیری بیشتر و آسانتر از آثار و اخبار اهل بیت رسالت(ع) و ... 

زیارت، نوعی سپاسگزاری و تشکر از رسولان و امامان(ع) نسبت به نعمت بزرگ هدایت (به راه صواب و دین حق و توحید) است که با واسطه آن ذوات نورانی به ما تعلق گرفته و از آن برخوردار شده ایم. در این نوشتار به برخی آثار معنوی زیارت حضرت ثامن الحجج(ع) با بهره گیری از منابع روایی پرداخته می شود:

از امام هشتم(ع) روایت شده که فرمود: هر کس با دوری مسیر و مزار مرا زیارت نماید، روز قیامت در سه جا نزد او رفته و او را از نگرانی اش می رهانم: هنگام تَطایُر کُتُب از چپ و راست (یکی از مواقف سخت در روز رستاخیز)، در صراط و میزان. (مصباح الزائر، ص449).

از زید شَحَّام روایت است: به امام صادق(ع) گفتم: پاداش کسی که یکی از شما (ائمه«ع») را زیارت کند، چگونه خواهد بود؟ فرمود: همچون کسی است که رسول خدا(ص) را زیارت کرده است. (همان، ص457).

از امام ششم(ع) روایت است که فرمود: مردی از فرزندان پسرم موسی(ع) که همنام امیر مومنان(ع) است، (از دیار خود) بیرون رفته و در سرزمین طوس در خراسان دفن می شود. او در آنجا با زهر کشته می شود. هر کس او را در حالی که حقش را می شناسد زیارت نماید، خداوند عزوجل به او پاداش کسی که پیش از فتح (مکه) انفاق کرده و مجاهدت نموده، عطا می فرماید. (من لایحضره الفقیه، ج2 ص349).

از امام نهم حضرت جواد الائمه(ع) روایت است که فرمود: هر کس به زیارت پدرم در طوس رفته و به حق او شناخت داشته باشد (جایگاه امامت او را شناخته و از وی پیروی نماید)، بهشت را برایش ضمانت می کنم. (و ضمانت می کنم خداوند عزوجل او را به بهشت برد؛ البته به شرط آنکه زیارتش با معرفت بوده و با توبه و اصلاح رفتار و اعمال گذشته همراه شود). (همان، ص349).

از پیامبر اسلام(ص) روایت است که فرمود: پاره ای از من (یکی از عزیزانم) در سرزمین خراسان دفن می شود، هیچ مومنی نیست که به زیارتش رود مگر آنکه خداوند بر او بهشت را لازم کرده و بدنش را بر آتش حرام می گرداند. (همان، ص351).

از امام رضا(ع) روایت شده که فرمود: هر امامی عهدی بر گردش دوستان و شیعیانش دارد و از جمله (شرایط) وفای به عهد، زیارت قبورشان است. هر کس با رغبت و میل به زیارتشان رود و آنچه را آنان (پیشوایان دین«ع») بدان میل داشته اند، تصدیق نماید، امامانش شفیعان او در روز رستاخیز خواهند بود. (علل الشرائع، ج2 ص169؛ چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا«ع»، ص66).

همچنین از آن حضرت(ع) روایت شده است: من در سرزمین غربت (دور از دیار و آشنایان و خانواده ام) کشته و مسموم شده و دفن می گردم. این (خبر غیبی) را بر مبنای عهدی که پدرم از پدرانم از رسول خدا(ص) گفته (و به من رسانده اند)، می دانم. آگاه باشید هر کس مرا در غربتم زیارت نماید، من و پدرانم شفیعان او در روز رستاخیز خواهیم بود. (بحار الانوار، ج99 ص36- 35).

از عبد العظیم حسنی (از سادات برجسته و نوادگان امام حسن مجتبی«ع» و از راویان احادیث و اصحاب قابل اعتماد ائمه«ع»؛ وفات یافته در منطقه ری) روایت است که از ابوجعفر ثانی (امام نهم«ع») شنیده که فرمود: هیچ کس نیست که به زیارت پدرم رود و آزاری از باران یا سرما یا گرما به او رسد، مگر آنکه خداوند بدنش را بر آتش (دوزخ) حرام می کند. (هر گونه سختی و زحمت در مسیر زیارت با پاداش الهی همراه خواهد بود). (همان، ص36).

سلیمان بن حَفص روایت کرده از امام هفتم(ع) بارها شنیده است: فرزندم علی(ع) از روی ستمی (که به او روا می شود) با سم کشته شده و کنار هارون (الرشید پنجمین خلیفه عباسی) به خاک سپرده می گردد. هر کس او را زیارت نماید، گویی رسول خدا(ص) را زیارت کرده است. (همان، ص38).

زید نرسی نیز این روایت را از حضرت ابوابراهیم موسی بن جعفر(ع) روایت کرده است: هر کس این پسرم را زیارت کند -آنگاه با دستش به ابوالحسن الرضا(ع) اشاره فرمود- بهشت برای او خواهد بود. (همان، ص41).

همچنین امام هفتم(ع) فرموده است: هر کس او را زیارت کند و شبی را نزد او به صبح رساند، گویی خداوند را در عرش زیارت کرده است. (چرا که حجت خدا، مسیر خداشناسی را به بندگان عرضه کرده و اطاعت از پیشوایان دین، همان اطاعت از خدا بوده و زیارت قبورشان نیز نزد خداوند عملی برجسته و دارای پاداش بسیار بوده و خداوندِ بزرگ و دارای عرش را خشنود می سازد). (کامل الزیارات، ص556).

زیارت قبور ائمه طاهرین(ع) روح انسانِ زائر را جلا بخشیده، آلودگی ها را به شرط توبه حقیقی از فرد دور می سازد و راه را برای نزدیک سازی روحی، اخلاقی و معنوی به پیشوایان دین(ع) هموار می سازد. زیارتِ امام هشتم حضرت رضا(ع) که در غربت به شهادت رسیده و در منطقه سناباد (مشهد امروزی) در خانه حمید بن قَحطَبه  کنار قبر هارون الرشید خلیفه مقتدر و ستمگر عباسی مدفون گردیده، مورد عنایت ویژه قرار داشته و در روایات بی شماری بر این عمل مستحبی تاکید شده و تجربه نیز نشان می دهد این عمل خداپسندانه، برکات مادی، معنوی و روحی بسیاری داشته و اکسیر سترگی در پیشرفت معنوی فردِ زائر محسوب شده و در مسیر عزم برای دوری از گناهان و قرار گرفتن در طریق طاعت و بندگی، اثری شگرفت برجای می گذارد و در سلوک الی الله نیز اثری بزرگ دارد؛ چرا که مسیر درست توحید و خداشناسی، از دالان امامت و ولایت عبور می‌کند. 

نکته جالب توجه این که در بیشتر روایات، بر اهمیت زیارتِ همراه با شناخت و معرفت امام هشتم(ع) تاکید شده و لازمه شناخت، اطاعت و پیروی از راه و مرام اهل بیت رسالت(ع) (به عنوان ثقل و امانت کوچکتری که از خاتم پیامبران(ص) در میان امت برجای مانده است) محسوب می‌شود.

فهرست منابع:

۱- ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، دار الحجه 1434ق
۲- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، علل الشرائع، دار الحجة 1416ق
۳- من لایحضره الفقیه، نجف، دار الکتب الاسلامیة 1377 ق
۴- علی بن موسی بن طاووس، مصباح الزائر، قم، مؤسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث 1398 ش
۵- گودینی، محمد جواد، چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا(ع)، تهران، نشر نظری 1398
۶- مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء 1983