«نگاه شما»: ناشناخته‌های تون

فردوس تا سال 1308 «تون» نامیده می‌شد. در کتاب های تاریخی و سفرنامه ها، بسیار از آن یاد شده است. بررسی های باستان شناسی و همچنین وجود محوطه ها و تپه های باستانی رونق این منطقه را تا پیش از اسلام و به خصوص در عصر تاریخی به اثبات رسانده است.

تون یکی از مناطق قهستان بوده که بعد از الموت دومین مرکز فرقه اسماعیلیه به حساب می آمده که تا حمله مغول دوام داشته است و آثار به جا مانده از قلعه های آن زمان چون قلعه حسن آباد و کوه قلعه فردوس در حال حاضر نیز قابل مشاهده می باشد.جیهانی در اثر ارزشمند خود »اشکال العالم« از تون به عنوان شهری آباد و بزرگ یاد می کند و ناصر خسرو قبادیانی نیز در قرن پنجم از وجود چهار صد کارگاه زیلوبافی در شهر تون خبر داده است.

جاذبه تاریخی فرهنگی از مهم ترین جاذبه های موجود در این خطه است که شامل مجموعه شهر قدیم تون می شود که در آن جاذبه های ارزشمند تاریخی فراوانی از قبیل مسجد جامع قدیم (قرن پنجم و ششم ه.ق) است. این مسجد به سبک خراسانی با دو ایوان ساخته شده که بنای آن مربوط به دوره سلجوقی است و در شرق حیاط آن شبستانی بزرگ معروف به شبستان آخوند ملااکبر قرار داشته که دارای 100 ستون قطور بوده که در زلزله سال 1347 به طور کلی از بین رفته است.

مسجد آب انبار و حمام کوشک نیز از دیگر جاذبه های شهر تون می باشد که در شرق آن و در مجاور دروازه قاین، مسجد کوشک قرار دارد و در جلوی محراب آن کتیبه ای مزین به گچ بری گل و بوته با تاریخ (554 ه.ق) بوده است.بر اساس شواهد معماری موجود و فرم مسجد، بنای اولیه آن به اوایل اسلام بر می گردد. در جلوی ایوان ورودی مسجد کوشک، داخل زمین حمامی با همین نام ساخته شده که متعلق به دوره تیموری است.در شمال ورودی مسجد هم آب انباری با همان نام دیده می شود که از قدمت زیادی برخوردار می باشد.منزل افراشته، مدرسه علمیه، حمام فیروزه، حوض سیدی، پارک ملت، آب انبارهای بازار، قلعه، سادات، جوگی منزل رسایی و بقعه متبرکه سلطان محمد و سلطان ابراهیم از دیگر جاذبه های شهر قدیمی تون محسوب می شوند.

استقرار در محور ارتباطی و ترانزیتی شمال به جنوب، برخورداری از جاذبه های متنوع گردشگری، برخورداری از توانایی ها در زمینه محصولات باغی و زراعی که جنبه صادراتی با کیفیت خیلی بالا می باشند، وجود پیشینه تاریخی فرهنگی غنی، زمینه مناسب برای مشارکت مردم برای توسعه این منطقه و همچنین پیشینه آن در صنایع دستی چون پارچه بافی (تون بافی)، سفالگری، برک بافی، قالی، گلیم، نمد مالی، مشبک و معرق کاری از جمله قابلیت های موجود در این منطقه نمونه گردشگری است.