بیژن کیان فرد در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:
سالهای اخیر مصادف شده است با خشکسالی و کاهش فزاینده بارش ها در بسیاری از مناطق از جمله خاورمیانه و متاسفانه علی الخصوص در سرزمینمان ایران. این بحران به حدی جدی است که حتی تحلیل گران یکی از دلایل اصلی ناامنی و جنگ داخلی در کشور سوریه را صرف نظر از انگیزه های سیاسی همین خشکسالی وکمبود شدید منابع آب در آن کشور قلمداد نموده اند. چرا که این بلا باعث کوچ گسترده ساکنان مناطق وسیعی از آن کشور به نقاط دیگر سوریه به دلیل نابود شدن کسب و کار کشاورزی آنان به دلیل بی آبی گردید و در پی آن افزایش فقر و بیکاری باعث افزایش اختلاف طبقاتی گردید . به نظر این گروه از تحلیل گران بخشی از زمینه ناآرامی ها در همین موضوع نهفته است. ذکر این موضوع جهت در نظر داشتن این نکته است که این بلای طبیعی در کشور ما نیز در حال روی دادن و گسترده شدن هر چه بیشتر است و با نگاه بدبینانه به صورت بالقوه میتواند خدای ناکرده عامل چنان اغتشاشاتی در ایران نیز گردد.
اصلاح الگوی مصرف آب که این روزها در رسانه ها بسیار انعکاس می یابد، برای جلوگیری از هدررفت این منبع حیاتی و گرانبها سخنی کاملا صحیح وعاقلانه اما ناکافی و صرفا لازم برای مواجهه باین چالش است. دلایلی که بنده با دانش ناقص خود برای ناکافی بودن اصلاح الگوی مصرف آب دارم به شرح ذیل است:
۱. بر اساس اطلاعاتی که در رسانه ها گاه و بی گاه منتشر میشود، شبکه توزیع آب در بسیاری از مناطق مسکونی کشور ناقص و معیوب بوده که خود باعث هدررفت عددی نظیر 30 درصد آب در این شبکه ها میگردد. نکته تاسف آور این است که این مشکل مریوط به امسال یا سال گذشته نیست بلکه ده ها سال است که مطرح بوده است و هیچگاه در سطح کلان اراده ای برای رفع اساسی آن وجود نداشته یا حداقل اقدام جدی ای برای رفع آن صورت نپذیرفته است.
۲. در حوزه کشاورزی که بزرگترین مصرف کننده منابع آب کشور و چیزی بیش از 90 درصد این منابع است، هیچ برنامه جدی و مدونی برای ارتقای روشهای آبیاری سنتی به مدرن برای کاهش مصرف آب و افزایش بهره وری سیستمهای آبیاری با استفاده از تکنولوژی های نو حداقل در کوتاه مدت وجود ندارد. قدمت این مشکل را میتوان قرنها فرض نمود!
۳. عدم وجود برنامه یا سیاست مدون برای پاسداری از منابع آب زیر زمینی و روزمینی و یا در صورت وجود نبود اراده یا قدرت کافی برای ااعمال این برنامه یا سیاست ها از دیگر عوامل بروز بحران آب در کشور است. به طور کلی این نبود برنامه، اراده جدی یا قدرت کافی مبتلا به تمامی منابع طبیعی کشور میباشد. به عنوان شاهد این نقصان میتوان به وضعیت دریاچه ارومیه، رودهای کارون و زاینده رود، دریای خزر، جنگلهای گلستان، دریاچه مهارلو و بسیاری موارد دیگر که علاوه بر خشکسالی به دلیل عدم برنامه ریزی و بهره برداری صحیح و عدم حفاظت رو به نابودی می روند اشاره نمود.
۴. استقرار صنایع با مصرق بالای آب در مناطق کم آب کشور نظیر فولاد مبارکه و ذوب آهن در اصفهان یا کارخانه فولاد آلیاژی در یزد و کاخانه فولاد دیگری در اسفراین را هم میتوان به لیست مشکلات اضافه نمود. البته این صنایع فقط شامل فولاد نیست و پتروشیمی ها وپالایشگاههای نفت و گاز هم جزوی از صنایع پرمصرف آب هستند.
با تفحص و مطالعه بسیاری عوامل و دلایل با منشا انسانی دیگر را میتوان به این لیست اضافه نمود.
چه باید کرد؟
آیا باید دست روی دست گذاشته و منتظر چیزی شبیه معجزه برای رفع خشکسالی باشیم؟!
به طور مسلم بسیاری از خوانندگان مانند نگارنده با وجود اعتقاد به تقدیر و معجزه و قدرت خداوند با انفعال و دست بر دست گذاشتن مخالفند!
کشور ما سالهاست که به طور جدی و مداوم میلیاردها دلار صرف توسعه و بهینه سازی صنایع تولیدی از نفت و گاز تا خودرو فولاد و ... مینماید. نگارنده این پرسش ساده را مطرح مینماید که چرا درصدی از این سرمایه ها صرف توسعه تکنولوژیهای نو برای تولید آب یا احیانا نگهداری از آب نمی گردد؟ ارتقای روشهای آبیاری به روشهای مدرن شاید بیش از ساخت دو یا سه پالایشگاه نفت یا گاز نیاز به سرمایه نداشته باشد. چرا به جای به تاخیر انداختن موقت ساخت چند پالایشگاه و اصلاح اصولی روشهای آبیاری در کل کشور به جای آن تصمیم گیران کلان کشور صرفا به فکر توسعه صنایع هستند؟
در بسیاری کشورهای پیشرفته با وجود برخورداری از منابع فراوان آب قوانین بسیار سخت گیرانه ای برای حفاظت از این منابع وجود دارد. چرا در کشور کم آب ما حداقل نظیر این قوانین و نه سخت گیرانه تر از آنها برای حفاظت از منابع آبی اعمال نمی گردد؟
چرا حداقل برای جانمایی صنایع و کارخانه جات جدید که از این به بعد قرار است ساخته شوند با نگاه جدیتر و دلسوزانه تری به منابع آبی و طبیعی تصمیم گیری نمی شود؟ اصولا چرا برای افزایش اشتغال و ارتقای سطح زندگی صرفا باید کارخانه ساخت؟! توجه خوانندگان را به کاخانه فولاد ساخته شده در استان سابق براین کشاورزی دامداری چهارمحال و بختیاری جلب می نمایم.
کمی اندیشه کنیم به بسیاری سوالات دیگر نظیر آنچه مطرح شد خواهیم رسید. در پایان و جهت حسن ختام مطلب، نگارنده در متن به استفاده از تکنولوژی های نو برای تولید آب اشاره نمود. برای مشاهده مثالی از این تکنولوژی ها به لینکهای زیر مراجعه فرمایید. این تکنولوژی برای استحصال آب شرب از رطوبت هوا ابداع شده است. تصور نمایید امکان پیاده سازی صنعتی آن در سواحل جنوبی و شمالی کشور مورد مطالعه گرفته و وجود داشته باشد!
سالهای اخیر مصادف شده است با خشکسالی و کاهش فزاینده بارش ها در بسیاری از مناطق از جمله خاورمیانه و متاسفانه علی الخصوص در سرزمینمان ایران. این بحران به حدی جدی است که حتی تحلیل گران یکی از دلایل اصلی ناامنی و جنگ داخلی در کشور سوریه را صرف نظر از انگیزه های سیاسی همین خشکسالی وکمبود شدید منابع آب در آن کشور قلمداد نموده اند. چرا که این بلا باعث کوچ گسترده ساکنان مناطق وسیعی از آن کشور به نقاط دیگر سوریه به دلیل نابود شدن کسب و کار کشاورزی آنان به دلیل بی آبی گردید و در پی آن افزایش فقر و بیکاری باعث افزایش اختلاف طبقاتی گردید . به نظر این گروه از تحلیل گران بخشی از زمینه ناآرامی ها در همین موضوع نهفته است. ذکر این موضوع جهت در نظر داشتن این نکته است که این بلای طبیعی در کشور ما نیز در حال روی دادن و گسترده شدن هر چه بیشتر است و با نگاه بدبینانه به صورت بالقوه میتواند خدای ناکرده عامل چنان اغتشاشاتی در ایران نیز گردد.
اصلاح الگوی مصرف آب که این روزها در رسانه ها بسیار انعکاس می یابد، برای جلوگیری از هدررفت این منبع حیاتی و گرانبها سخنی کاملا صحیح وعاقلانه اما ناکافی و صرفا لازم برای مواجهه باین چالش است. دلایلی که بنده با دانش ناقص خود برای ناکافی بودن اصلاح الگوی مصرف آب دارم به شرح ذیل است:
۱. بر اساس اطلاعاتی که در رسانه ها گاه و بی گاه منتشر میشود، شبکه توزیع آب در بسیاری از مناطق مسکونی کشور ناقص و معیوب بوده که خود باعث هدررفت عددی نظیر 30 درصد آب در این شبکه ها میگردد. نکته تاسف آور این است که این مشکل مریوط به امسال یا سال گذشته نیست بلکه ده ها سال است که مطرح بوده است و هیچگاه در سطح کلان اراده ای برای رفع اساسی آن وجود نداشته یا حداقل اقدام جدی ای برای رفع آن صورت نپذیرفته است.
۲. در حوزه کشاورزی که بزرگترین مصرف کننده منابع آب کشور و چیزی بیش از 90 درصد این منابع است، هیچ برنامه جدی و مدونی برای ارتقای روشهای آبیاری سنتی به مدرن برای کاهش مصرف آب و افزایش بهره وری سیستمهای آبیاری با استفاده از تکنولوژی های نو حداقل در کوتاه مدت وجود ندارد. قدمت این مشکل را میتوان قرنها فرض نمود!
۳. عدم وجود برنامه یا سیاست مدون برای پاسداری از منابع آب زیر زمینی و روزمینی و یا در صورت وجود نبود اراده یا قدرت کافی برای ااعمال این برنامه یا سیاست ها از دیگر عوامل بروز بحران آب در کشور است. به طور کلی این نبود برنامه، اراده جدی یا قدرت کافی مبتلا به تمامی منابع طبیعی کشور میباشد. به عنوان شاهد این نقصان میتوان به وضعیت دریاچه ارومیه، رودهای کارون و زاینده رود، دریای خزر، جنگلهای گلستان، دریاچه مهارلو و بسیاری موارد دیگر که علاوه بر خشکسالی به دلیل عدم برنامه ریزی و بهره برداری صحیح و عدم حفاظت رو به نابودی می روند اشاره نمود.
۴. استقرار صنایع با مصرق بالای آب در مناطق کم آب کشور نظیر فولاد مبارکه و ذوب آهن در اصفهان یا کارخانه فولاد آلیاژی در یزد و کاخانه فولاد دیگری در اسفراین را هم میتوان به لیست مشکلات اضافه نمود. البته این صنایع فقط شامل فولاد نیست و پتروشیمی ها وپالایشگاههای نفت و گاز هم جزوی از صنایع پرمصرف آب هستند.
با تفحص و مطالعه بسیاری عوامل و دلایل با منشا انسانی دیگر را میتوان به این لیست اضافه نمود.
چه باید کرد؟
آیا باید دست روی دست گذاشته و منتظر چیزی شبیه معجزه برای رفع خشکسالی باشیم؟!
به طور مسلم بسیاری از خوانندگان مانند نگارنده با وجود اعتقاد به تقدیر و معجزه و قدرت خداوند با انفعال و دست بر دست گذاشتن مخالفند!
کشور ما سالهاست که به طور جدی و مداوم میلیاردها دلار صرف توسعه و بهینه سازی صنایع تولیدی از نفت و گاز تا خودرو فولاد و ... مینماید. نگارنده این پرسش ساده را مطرح مینماید که چرا درصدی از این سرمایه ها صرف توسعه تکنولوژیهای نو برای تولید آب یا احیانا نگهداری از آب نمی گردد؟ ارتقای روشهای آبیاری به روشهای مدرن شاید بیش از ساخت دو یا سه پالایشگاه نفت یا گاز نیاز به سرمایه نداشته باشد. چرا به جای به تاخیر انداختن موقت ساخت چند پالایشگاه و اصلاح اصولی روشهای آبیاری در کل کشور به جای آن تصمیم گیران کلان کشور صرفا به فکر توسعه صنایع هستند؟
در بسیاری کشورهای پیشرفته با وجود برخورداری از منابع فراوان آب قوانین بسیار سخت گیرانه ای برای حفاظت از این منابع وجود دارد. چرا در کشور کم آب ما حداقل نظیر این قوانین و نه سخت گیرانه تر از آنها برای حفاظت از منابع آبی اعمال نمی گردد؟
چرا حداقل برای جانمایی صنایع و کارخانه جات جدید که از این به بعد قرار است ساخته شوند با نگاه جدیتر و دلسوزانه تری به منابع آبی و طبیعی تصمیم گیری نمی شود؟ اصولا چرا برای افزایش اشتغال و ارتقای سطح زندگی صرفا باید کارخانه ساخت؟! توجه خوانندگان را به کاخانه فولاد ساخته شده در استان سابق براین کشاورزی دامداری چهارمحال و بختیاری جلب می نمایم.
کمی اندیشه کنیم به بسیاری سوالات دیگر نظیر آنچه مطرح شد خواهیم رسید. در پایان و جهت حسن ختام مطلب، نگارنده در متن به استفاده از تکنولوژی های نو برای تولید آب اشاره نمود. برای مشاهده مثالی از این تکنولوژی ها به لینکهای زیر مراجعه فرمایید. این تکنولوژی برای استحصال آب شرب از رطوبت هوا ابداع شده است. تصور نمایید امکان پیاده سازی صنعتی آن در سواحل جنوبی و شمالی کشور مورد مطالعه گرفته و وجود داشته باشد!