«سیب درختی، گوجه‌فرنگی، خیار سبز، سیب‌زمینی، کاهو، پیاز، برنج.» نمی‌خواهیم محصولات پرمصرف را برای شما نام ببریم، این محصولات، محصولاتی هستند که به شهادت کمیسیون بهداشت مجلس در گفت‌وگو «قانون»، باقیمانده سموم شیمیایی در آنها تایید شده است. داستان از این خبر شروع شد؛ «درخواست محیط‌زیست از وزارت بهداشت درباره سلامت گوجه‌فرنگی.» انتشار این خبر کافی بود تا مطمئن شویم حتما سموم شیمیایی در محصولات کشاورزی وجود دارد آن‌هم در محصولاتی که بیش از همه مصرف می‌شوند. دنبال کردن داستان آلودگی گوجه فرنگی به اینجا رسید که باقیمانده سموم شیمیایی در چند محصول دیگر نیز تایید شد! از طرفی تلاش‌ها برای ارتباط با مسئولان وزارت بهداشت و جهاد کشاورزی هم به نتیجه‌ای نرسید.
سم گوجه از کجا آمد؟
سازمان حفاظت محیط‌زیست طی نامه‌ای به وزیر جهاد کشاورزی درخواست کرد مصرف سم پرخطر و پر مصرف دیازینون که از جمله خطرناک‌ترین سموم برای آبزیان و پرندگان است، متوقف شود. محمدجواد سروش مشاور سازمان حفاظت محیط زیست در امور سموم و کودهای شیمیایی با اشاره به تشکیل کمیته مدیریت منابع پایه و کاهش آلودگی کود و سم در سازمان حفاظت محیط‌زیست گفته است: «بر این اساس، طی نامه‌ای به وزیر جهاد کشاورزی درخواست شد تا مصرف سم پرخطر و پرمصرف «دیازینون» که از جمله خطرناک‌ترین سموم برای آبزیان و پرندگان و مصرف سالانه آن بیش از سه میلیون لیتر در ایران است، هر چه سریع‌تر متوقف شود. بیشترین حجم استفاده از سم پر خطر «دیازینون» در شالیزارهای استان‌های شمالی کشور است و این در شرایطی است که هم‌اکنون در تمام کشورهای اروپایی و آمریکایی مصرف این سم خطرناک که عوارض بسیار مخربی برای محیط‌زیست و سلامت مردم به همراه دارد، ممنوع شده است.»
او همچنین گفته است: «همچنین براساس یکی دیگر از تصمیمات این کمیته، از وزارت بهداشت خواسته شده نسبت به بررسی عوارض بهداشتی ناشی از استفاده «ترکیب اتفون» که برای عمل‌آوری گوجه فرنگی استفاده می‌شود، اقدام کند.» او ادامه داده است: «همچنین از وزیر جهاد کشاورزی خواسته شد، طی دستوری عاجل نسبت به توقف استفاده و جایگزینی سم «نئونیکوتینوئید» که سمی بسیار خطرناک برای زنبورهای عسل به شمار می‌آید، اقدام کند. مصرف سموم قدیمی و پرخطر که طیف کشندگی بسیار وسیعی دارند هرچه سریع‌تر باید متوقف شود، این سموم که مصرف آن در کشور قدمتی 70 ساله دارد، اثرات بسیار مخربی بر روی محیط‌زیست گذاشته و آفات را نیز مقاوم‌تر می‌کند.»
اواخر آذرماه سال گذشته خبری در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که هشداری بود برای مصرف گوجه‌فرنگی. در این خبر آمده بود: «سمی در گوجه‌فرنگی وجود دارد به نام سم سرخ که برای زود رسیدن این سیفی به کار می‌رود. این سم، سرطان‌زاست.» بعد از آن خبر تایید شد و گفتند چنین ماده‌ای استفاده می‌شود اما سرطان‌زا نیست و حتی در کشورهای اروپایی و آمریکایی هم استفاده می‌شود. اما قرار نبود خبر دیگری درباره سمی بودن گوجه‌فرنگی منتشر شود.
محصولات دیگر هم سمی هستند
سال گذشته، مسئولان وزارت بهداشت اعلام کردند هفت محصول کشاورزی برای بررسی باقیمانده سموم آفت‌کش‌ها به دست بررسی و تحقیق سپرده شده‌اند. اما گزارش این تحقیق در سال گذشته منتشر نشد. تا اینکه اواخر فروردین‌ماه امسال و در آستانه هفته سلامت، دکتر رسول دیناروند، رئیس سازمان غذا و دارو از اتمام بررسی‌ها روی باقیمانده سموم کشاورزی در هفت محصول پرمصرف کشاورزی خبر داد و گفت: «آنچه از آخرین آنالیزهای انجام‌شده برمی‌آید این است که میزان باقیمانده سموم در هفت محصول پرمصرف کشاورزی 8درصد بیش از حد مجاز است. نتایج بررسی‌ها از وجود 30درصد باقیمانده سموم در برخی محصولات کشاورزی حکایت دارد اما میانگین سموم باقیمانده تنها 8درصد در هفت محصول پرمصرف است.»
او گفته بود وزارت جهاد کشاورزی باید سازوکاری برای میزان و زمان استفاده از سموم کشاورزی توسط کشاورزان تدوین کند: «میزان سم مصرفی توسط بخش کشاورزی ما بیشتر از استانداردهای جهانی نیست اما تنها نگرانی ما در این حوزه میزان و زمان مصرف سم توسط کشاورزان است چراکه نمی‌توان سم را از کشاورزی حذف کرد اما می‌توان آن را مدیریت کرد.»
عبدالرحمان رستمیان، نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت درباره سم موجود در گوجه‌فرنگی به «قانون» می‌گوید: «ما این موضوع را نمی‌دانیم اما جلسه‌ای برگزار کردیم تا درباره سموم باقیمانده در میوه‌ها صحبت شود که با حضور وزارت جهاد و وزارت بهداشت انجام شد. موضوع جلسه هم این بود که اگر فلزات سنگین و نیترات در این محصولات زیاد باشد باید راهکاری اندیشیده شود که این سموم حذف شوند تا بتوانند به حد استاندارد برسانند. از طرفی محیط‌زیست هم اعلام آمادگی کرده و قرار است به کمک بیاید.»
علاوه‌بر گوجه، خیار، سیب‌زمینی و ...
حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت اما اخبار بهتری به «قانون» می‌دهد. او می‌گوید: «در بعضی مزارع، باقیمانده سموم در گوجه، خیار، سیب‌درختی، سیب زمینی، کاهو و برنج بالاست اما اینکه فکر کنیم می‌شود تمام گوجه‌فرنگی‌های موجود در بازار (یا این محصولاتی را که نام بردم) را از نظر سموم شیمیایی بررسی کرد، بسیار کار نشدنی‌ای است. مشکل اصلی اینجاست که مزارع ما شناسنامه ندارند. در بازار میوه الان میوه‌هایی وجود دارد که درباره سلامت‌شان شک وجود دارد اما هیچ راهی که بفهمیم این میوه‌ها از کجا هستند و چه کودی مصرف کرده‌اند، وجود ندارد.» او می‌گوید این نگرانی‌ها جدی است اما گویا قرار بوده تا سال گذشته به‌خصوص برای گوجه، از طرف جهاد کشاورزی تدابیری اندیشیده شود اما این اتفاق نیفتاده: «وزارت جهاد نتوانست این کار را انجام دهد و خیلی از میوه‌هایی که ما مصرف می‌کنیم حاوی سمومی است که به آنها می‌زنند.»
کم‌کاری وزارت جهاد برای شناسنامه‌دار کردن محصولات کشاورزی
از بیش از یک سال پیش وقتی با نمایندگان کمیسیون بهداشت درباره آلودگی محصولات کشاورزی صحبت می‌کردیم، حرف از این بود که قرار است تمام محصولات کشاورزی شناسنامه‌دار شوند. اما یک سال از این اتفاق گذشته هنوز اتفاقی رخ نداده. شهریاری هم به این موضوع اشاره می‌کند و می‌گوید: «هنوز وزارت کشاورزی موفق نشده چنین کاری را انجام دهد. قرار بود تا سال گذشته رویش کار کنند. ما چندین جلسه با حضور وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو برگزار کرده‌ایم اما متاسفانه اتفاقی نیفتاده و می‌بینیم که هر روز سرطان‌ها هم افزایش پیدا می‌کند.» اما به گفته شهریاری مشکل اصلی از آنجایی آغاز می‌شود که وزارت جهاد می‌گوید بسیاری از آفت‌کش‌هایی که در دست کشاورزان قرار دارد به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند و غیراستاندارد هستند: «ما باید به کشاورزان آموزش دهیم. وزارت جهاد می‌گوید بسیاری از این سمومی که وارد کشور می‌شود به صورت قاچاق وارد می‌شوند و هیچ کنترلی رویشان وجود ندارد. سمومی که در اروپا و آمریکا استفاده می‌شود بسیار باکیفیت‌تر از سمومی است که در کشور ما استفاده می‌شود. ما تاکید داشتیم با قاچاق سموم باید برخورد شود. از طرفی کشاورزان هم که می‌خواهند از سموم کشاورزی استفاده کنند باید با نسخه این کار را انجام دهند و آفت‌کش‌ها را از کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی بگیرند. اینکه چه نوع و در چند نوبت باید از آفت‌کش استفاده شود بسته به تشخیص کارشناس باشد. متاسفانه در سیستم‌های نظارتی همیشه حرف از کمبود نیرو وجود دارد.»
به گفته رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، بحث وزارت جهاد این است که نیروی کافی برای نظارت ندارند ولی مجلس تنها تا پایان سال به وزارت کشاورزی فرصت داده تا مشکل سموم را حل کند. در این یک سال چند نفر قرار است از سرطان یا بیماری‌های وابسته به آلودگی مواد غذایی و محصولات کشاورزی بمیرند؟ اصلا مسئولان کشور، حاضرند جان مردم را به پول سیاهی بخرند؟!
سم گوجه از کجا آمد؟
سازمان حفاظت محیط‌زیست طی نامه‌ای به وزیر جهاد کشاورزی درخواست کرد مصرف سم پرخطر و پر مصرف دیازینون که از جمله خطرناک‌ترین سموم برای آبزیان و پرندگان است، متوقف شود. محمدجواد سروش مشاور سازمان حفاظت محیط زیست در امور سموم و کودهای شیمیایی با اشاره به تشکیل کمیته مدیریت منابع پایه و کاهش آلودگی کود و سم در سازمان حفاظت محیط‌زیست گفته است: «بر این اساس، طی نامه‌ای به وزیر جهاد کشاورزی درخواست شد تا مصرف سم پرخطر و پرمصرف «دیازینون» که از جمله خطرناک‌ترین سموم برای آبزیان و پرندگان و مصرف سالانه آن بیش از سه میلیون لیتر در ایران است، هر چه سریع‌تر متوقف شود. بیشترین حجم استفاده از سم پر خطر «دیازینون» در شالیزارهای استان‌های شمالی کشور است و این در شرایطی است که هم‌اکنون در تمام کشورهای اروپایی و آمریکایی مصرف این سم خطرناک که عوارض بسیار مخربی برای محیط‌زیست و سلامت مردم به همراه دارد، ممنوع شده است.»
او همچنین گفته است: «همچنین براساس یکی دیگر از تصمیمات این کمیته، از وزارت بهداشت خواسته شده نسبت به بررسی عوارض بهداشتی ناشی از استفاده «ترکیب اتفون» که برای عمل‌آوری گوجه فرنگی استفاده می‌شود، اقدام کند.» او ادامه داده است: «همچنین از وزیر جهاد کشاورزی خواسته شد، طی دستوری عاجل نسبت به توقف استفاده و جایگزینی سم «نئونیکوتینوئید» که سمی بسیار خطرناک برای زنبورهای عسل به شمار می‌آید، اقدام کند. مصرف سموم قدیمی و پرخطر که طیف کشندگی بسیار وسیعی دارند هرچه سریع‌تر باید متوقف شود، این سموم که مصرف آن در کشور قدمتی 70 ساله دارد، اثرات بسیار مخربی بر روی محیط‌زیست گذاشته و آفات را نیز مقاوم‌تر می‌کند.»
اواخر آذرماه سال گذشته خبری در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که هشداری بود برای مصرف گوجه‌فرنگی. در این خبر آمده بود: «سمی در گوجه‌فرنگی وجود دارد به نام سم سرخ که برای زود رسیدن این سیفی به کار می‌رود. این سم، سرطان‌زاست.» بعد از آن خبر تایید شد و گفتند چنین ماده‌ای استفاده می‌شود اما سرطان‌زا نیست و حتی در کشورهای اروپایی و آمریکایی هم استفاده می‌شود. اما قرار نبود خبر دیگری درباره سمی بودن گوجه‌فرنگی منتشر شود.
محصولات دیگر هم سمی هستند
سال گذشته، مسئولان وزارت بهداشت اعلام کردند هفت محصول کشاورزی برای بررسی باقیمانده سموم آفت‌کش‌ها به دست بررسی و تحقیق سپرده شده‌اند. اما گزارش این تحقیق در سال گذشته منتشر نشد. تا اینکه اواخر فروردین‌ماه امسال و در آستانه هفته سلامت، دکتر رسول دیناروند، رئیس سازمان غذا و دارو از اتمام بررسی‌ها روی باقیمانده سموم کشاورزی در هفت محصول پرمصرف کشاورزی خبر داد و گفت: «آنچه از آخرین آنالیزهای انجام‌شده برمی‌آید این است که میزان باقیمانده سموم در هفت محصول پرمصرف کشاورزی 8درصد بیش از حد مجاز است. نتایج بررسی‌ها از وجود 30درصد باقیمانده سموم در برخی محصولات کشاورزی حکایت دارد اما میانگین سموم باقیمانده تنها 8درصد در هفت محصول پرمصرف است.»
او گفته بود وزارت جهاد کشاورزی باید سازوکاری برای میزان و زمان استفاده از سموم کشاورزی توسط کشاورزان تدوین کند: «میزان سم مصرفی توسط بخش کشاورزی ما بیشتر از استانداردهای جهانی نیست اما تنها نگرانی ما در این حوزه میزان و زمان مصرف سم توسط کشاورزان است چراکه نمی‌توان سم را از کشاورزی حذف کرد اما می‌توان آن را مدیریت کرد.»
عبدالرحمان رستمیان، نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت درباره سم موجود در گوجه‌فرنگی به «قانون» می‌گوید: «ما این موضوع را نمی‌دانیم اما جلسه‌ای برگزار کردیم تا درباره سموم باقیمانده در میوه‌ها صحبت شود که با حضور وزارت جهاد و وزارت بهداشت انجام شد. موضوع جلسه هم این بود که اگر فلزات سنگین و نیترات در این محصولات زیاد باشد باید راهکاری اندیشیده شود که این سموم حذف شوند تا بتوانند به حد استاندارد برسانند. از طرفی محیط‌زیست هم اعلام آمادگی کرده و قرار است به کمک بیاید.»
علاوه‌بر گوجه، خیار، سیب‌زمینی و ...
حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت اما اخبار بهتری به «قانون» می‌دهد. او می‌گوید: «در بعضی مزارع، باقیمانده سموم در گوجه، خیار، سیب‌درختی، سیب زمینی، کاهو و برنج بالاست اما اینکه فکر کنیم می‌شود تمام گوجه‌فرنگی‌های موجود در بازار (یا این محصولاتی را که نام بردم) را از نظر سموم شیمیایی بررسی کرد، بسیار کار نشدنی‌ای است. مشکل اصلی اینجاست که مزارع ما شناسنامه ندارند. در بازار میوه الان میوه‌هایی وجود دارد که درباره سلامت‌شان شک وجود دارد اما هیچ راهی که بفهمیم این میوه‌ها از کجا هستند و چه کودی مصرف کرده‌اند، وجود ندارد.» او می‌گوید این نگرانی‌ها جدی است اما گویا قرار بوده تا سال گذشته به‌خصوص برای گوجه، از طرف جهاد کشاورزی تدابیری اندیشیده شود اما این اتفاق نیفتاده: «وزارت جهاد نتوانست این کار را انجام دهد و خیلی از میوه‌هایی که ما مصرف می‌کنیم حاوی سمومی است که به آنها می‌زنند.»
کم‌کاری وزارت جهاد برای شناسنامه‌دار کردن محصولات کشاورزی
از بیش از یک سال پیش وقتی با نمایندگان کمیسیون بهداشت درباره آلودگی محصولات کشاورزی صحبت می‌کردیم، حرف از این بود که قرار است تمام محصولات کشاورزی شناسنامه‌دار شوند. اما یک سال از این اتفاق گذشته هنوز اتفاقی رخ نداده. شهریاری هم به این موضوع اشاره می‌کند و می‌گوید: «هنوز وزارت کشاورزی موفق نشده چنین کاری را انجام دهد. قرار بود تا سال گذشته رویش کار کنند. ما چندین جلسه با حضور وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو برگزار کرده‌ایم اما متاسفانه اتفاقی نیفتاده و می‌بینیم که هر روز سرطان‌ها هم افزایش پیدا می‌کند.» اما به گفته شهریاری مشکل اصلی از آنجایی آغاز می‌شود که وزارت جهاد می‌گوید بسیاری از آفت‌کش‌هایی که در دست کشاورزان قرار دارد به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند و غیراستاندارد هستند: «ما باید به کشاورزان آموزش دهیم. وزارت جهاد می‌گوید بسیاری از این سمومی که وارد کشور می‌شود به صورت قاچاق وارد می‌شوند و هیچ کنترلی رویشان وجود ندارد. سمومی که در اروپا و آمریکا استفاده می‌شود بسیار باکیفیت‌تر از سمومی است که در کشور ما استفاده می‌شود. ما تاکید داشتیم با قاچاق سموم باید برخورد شود. از طرفی کشاورزان هم که می‌خواهند از سموم کشاورزی استفاده کنند باید با نسخه این کار را انجام دهند و آفت‌کش‌ها را از کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی بگیرند. اینکه چه نوع و در چند نوبت باید از آفت‌کش استفاده شود بسته به تشخیص کارشناس باشد. متاسفانه در سیستم‌های نظارتی همیشه حرف از کمبود نیرو وجود دارد.»
به گفته رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، بحث وزارت جهاد این است که نیروی کافی برای نظارت ندارند ولی مجلس تنها تا پایان سال به وزارت کشاورزی فرصت داده تا مشکل سموم را حل کند. در این یک سال چند نفر قرار است از سرطان یا بیماری‌های وابسته به آلودگی مواد غذایی و محصولات کشاورزی بمیرند؟ اصلا مسئولان کشور، حاضرند جان مردم را به پول سیاهی بخرند؟!