پیش از انتشار مجله نیرو و راستی در 15تیرماه۱۳۲۲ به مدیریت منوچهر مهران که بدون شک در زمان خود (۵۵ سال پیش از این) مردی خوشذوق بود، کسی پیدا نمیشد که فوتبال را تماشا کند و روی آن اظهارنظری علمیو فنی ارائه دهد.
به نوشته مثلث؛ او در نیرو و راستی شماره چهاردهم 21 دی ماه 1322 نخستین گزارش فوتبال تاریخ ورزش ایران را نوشت؛ مسابقه میان دسته ارتش انگلیس مقیم تهران با مقیم منتخب تهران در هوایی که مساعد نبود و نیمه دوم مسابقه هم زیر باران شدیدی صورت گرفت.
پیش از روشن شدن صفحات تلویزیون، داشتن رادیو امری عادی بود، همه جا رادیو وسیله گرفتن خبر بود و آگاه شدن به آنچه حداقل در دنیا میگذرد و صد البته تفسیر صحیح و در جریان گذاشتن مردم در کوران حقایق انتظاری بیهوده بود.
ورزش در رادیو سهم زیادی نداشت، هرچه بود خبر بود و بامداد پیش از برنامههای معمول که ورزش سوئدی و نوای مرشدان زورخانه بود. جا دارد اینجا از مرشد جعفر شیرخدا که از نوابغ زمان خود بود، بهکوتاهی سخنی بگوییم. او مرشدی بود ارشادکننده و آشنا با ادب کهن ایران. اشعاری که او انتخاب میکرد، هر بامداد با صدای گوش نوازش ورزشکاران را بیدار و وادار به ورزش سنتی زورخانه میکرد. رفتهرفته در این شرایط ظرفیت امجدیه بیشتر میشد و از سه هزار نفر به پنج هزار نفر میرسید و مردم به فوتبال علاقهمند میشدند.
فوتبال رفتهرفته جا باز میکرد، باشگاههای جدیدی جلب توجه میکردند و هواخواهان زیادتر میشدند و تنها نقص بزرگ نداشتن تیمهای ملی و رقابت در مسابقههای بزرگ بینالمللی بود. طبق مدارکی که از 48 سال پیش در دست است، هیچ مسابقه فوتبالی از رادیو ایران به شکل مستقیم پخش نشده است. تا آنجا که مدارک نشان میدهد، حیدر گوهرشناس که از محصلان اعزامی به اروپا بود، نخستین گزارشگر موسمی و فصلی بود که جریان ورزشهای زورخانهای را از رادیو پخش کرده است. او در بازیهای آسیایی 51 دهلینو رسما عضویت گروه اعزامی را داشت و به عنوان رئیس تبلیغات در آن سفر یک دستگاه ضبط صوت در اختیار گزارشگر رادیو گذاشت.
از قضای روزگار حادثهای اتفاق افتاد که هرگز گزارش آن پخش نشد، بهرغم پیروزی وزنهبرداران ایران و بازی خوب تیم ملی فوتبال ایران در برابر ژاپن و هند که باعث شد تیم ایران با مدالهای نقره فوتبال آسیا به تهران بازگردد برای اینکه هزینه رفت و آمد ورزشکاران به بازیهای آسیایی دهلینو رقم بالایی نباشد، سه هواپیمای ارتشی کاروان ورزشی را به هند برد و قرار شد قهرمانان را بازگرداند.
گوهرشناس با کمک دکتر زاهدی، پزشک مسئول تیم از جریان مسابقه ژاپن و ایران و هند گزارشهایی تهیه میکند و با خود میآورد. در راه بازگشت یکی از هواپیماها به اصطلاح وا میزند و خلبان پیشنهاد میکند تا بار هواپیما را سبک کنند و در نتیجه همه چمدانهای ورزشکاران را در نزدیکی و در داخل مرز ایران فرو میریزند.
متاسفانه پس از چند لحظه ضبط صوت گوهرشناس هم در هوا رها میشود. هرچه او التماس میکند ثمربخش نمیشنود و خلبان با اشاره به لئون کورکچیان قهرمان سنگین وزن وزنهبرداری اظهار میدارد که اگر ایجاب کند برای جلوگیری از سرسام هواپیما کورکچیان را هم به بیرون پرتاب خواهد کرد! به هر صورت نخستین گزارش از مسابقه فوتبال بازیهای آسیایی به چنین وصفی که آمد، هدر رفت و هرگز از رادیو پخش نشد.
هرچند برنامههای موردی مختلفی درباره ورزش در ایران تا پیش از سال 1353 به چشم میخورد، اما نقطه عطف رشد اولیه ورزش در رادیو و تلویزیون به بازیهای آسیایی سال 1974 تهران(1353) بازمیگردد. در این سال با توجه به اهمیت بازیهای آسیایی و میزبانی ایران، شرایط خوبی برای به کارگیری برنامهسازان و افرادی در حوزه ورزش فراهم شد. تا پیش از سال 1353، ورزش رادیو و تلویزیون دارای یک مدیر باعنوان رئیس ورزش رادیو و تلویزیون ملی ایران بود.
از سال 1353 مسئولیتهای ورزش رادیو و تلویزیون جدا شد و دو واحد ورزشی یکی برای رادیو (به مدیریت عطا بهمنش) و دیگری برای تلویزیون (به مدیریت حبیب روشنزاده) شکل گرفت. در سال 1355 واحدهای ورزش در دو شبکه تلویزیون یک و دو به وجود آمد. مدیریت ورزش در شبکه یک بر عهده حبیب روشنزاده و در شبکه دوم برعهده مانوک خدابخشیان گذاشته شد.
برنامه ورزش از نگاه 2 از شبکه دو تلویزیون در سال 1356 موفق شد تا عنوان بهترین برنامه تلویزیونی را در آن سال در میان برنامههای مختلف تلویزیونی از آن خود کند. نخستین پخش زنده ورزشی از تلویزیون، مسابقه تیمهای فوتبال ایران و هند بود.
به مرور و با گسترش مخاطبان تلویزیون و ورزش، جایگاه ورزش در تلویزیون بیشتر و بهتر شد. پس از انقلاب، برخی مواقع تولیداتی در حوزه ورزش صورت میگرفت، اما گروهی به نام ورزش در سازمان وجود نداشت. از اواخر سال 1358 گروه ورزش در شبکه یک سیما شکل گرفت. در این سال با وارطان آنتانسیان، گروه ورزش شبکه یک تلویزیون پدید آمد.
با گسترش جایگاه ورزش در تلویزیون، از سال 1372 شبکه سوم سیما با محوریت جوان و ورزش تحت مدیریت همزمان شبکه یک سیما آغاز به کار کرد. پس از چند سال شبکه سه دارای مدیریت مستقل شد و نقش محوری در پخش برنامههای ورزشی سازمان را برعهده گرفت.
این شبکه هماکنون به عنوان متولی نخست ورزش صدا و سیما مشغول فعالیت است. ضمن اینکه سایر شبکهها نیز سهم قابل ملاحظهای از برنامههای خود را به ورزش اختصاص دادهاند. حجم گسترده برنامههای ورزشی تلویزیون و رادیو باعث شد تا کمیته یا شورایی به نام «هماهنگی ورزش» در رادیو و تلویزیون شکل بگیرد.
به نوشته مثلث؛ او در نیرو و راستی شماره چهاردهم 21 دی ماه 1322 نخستین گزارش فوتبال تاریخ ورزش ایران را نوشت؛ مسابقه میان دسته ارتش انگلیس مقیم تهران با مقیم منتخب تهران در هوایی که مساعد نبود و نیمه دوم مسابقه هم زیر باران شدیدی صورت گرفت.
پیش از روشن شدن صفحات تلویزیون، داشتن رادیو امری عادی بود، همه جا رادیو وسیله گرفتن خبر بود و آگاه شدن به آنچه حداقل در دنیا میگذرد و صد البته تفسیر صحیح و در جریان گذاشتن مردم در کوران حقایق انتظاری بیهوده بود.
ورزش در رادیو سهم زیادی نداشت، هرچه بود خبر بود و بامداد پیش از برنامههای معمول که ورزش سوئدی و نوای مرشدان زورخانه بود. جا دارد اینجا از مرشد جعفر شیرخدا که از نوابغ زمان خود بود، بهکوتاهی سخنی بگوییم. او مرشدی بود ارشادکننده و آشنا با ادب کهن ایران. اشعاری که او انتخاب میکرد، هر بامداد با صدای گوش نوازش ورزشکاران را بیدار و وادار به ورزش سنتی زورخانه میکرد. رفتهرفته در این شرایط ظرفیت امجدیه بیشتر میشد و از سه هزار نفر به پنج هزار نفر میرسید و مردم به فوتبال علاقهمند میشدند.
فوتبال رفتهرفته جا باز میکرد، باشگاههای جدیدی جلب توجه میکردند و هواخواهان زیادتر میشدند و تنها نقص بزرگ نداشتن تیمهای ملی و رقابت در مسابقههای بزرگ بینالمللی بود. طبق مدارکی که از 48 سال پیش در دست است، هیچ مسابقه فوتبالی از رادیو ایران به شکل مستقیم پخش نشده است. تا آنجا که مدارک نشان میدهد، حیدر گوهرشناس که از محصلان اعزامی به اروپا بود، نخستین گزارشگر موسمی و فصلی بود که جریان ورزشهای زورخانهای را از رادیو پخش کرده است. او در بازیهای آسیایی 51 دهلینو رسما عضویت گروه اعزامی را داشت و به عنوان رئیس تبلیغات در آن سفر یک دستگاه ضبط صوت در اختیار گزارشگر رادیو گذاشت.
از قضای روزگار حادثهای اتفاق افتاد که هرگز گزارش آن پخش نشد، بهرغم پیروزی وزنهبرداران ایران و بازی خوب تیم ملی فوتبال ایران در برابر ژاپن و هند که باعث شد تیم ایران با مدالهای نقره فوتبال آسیا به تهران بازگردد برای اینکه هزینه رفت و آمد ورزشکاران به بازیهای آسیایی دهلینو رقم بالایی نباشد، سه هواپیمای ارتشی کاروان ورزشی را به هند برد و قرار شد قهرمانان را بازگرداند.
گوهرشناس با کمک دکتر زاهدی، پزشک مسئول تیم از جریان مسابقه ژاپن و ایران و هند گزارشهایی تهیه میکند و با خود میآورد. در راه بازگشت یکی از هواپیماها به اصطلاح وا میزند و خلبان پیشنهاد میکند تا بار هواپیما را سبک کنند و در نتیجه همه چمدانهای ورزشکاران را در نزدیکی و در داخل مرز ایران فرو میریزند.
متاسفانه پس از چند لحظه ضبط صوت گوهرشناس هم در هوا رها میشود. هرچه او التماس میکند ثمربخش نمیشنود و خلبان با اشاره به لئون کورکچیان قهرمان سنگین وزن وزنهبرداری اظهار میدارد که اگر ایجاب کند برای جلوگیری از سرسام هواپیما کورکچیان را هم به بیرون پرتاب خواهد کرد! به هر صورت نخستین گزارش از مسابقه فوتبال بازیهای آسیایی به چنین وصفی که آمد، هدر رفت و هرگز از رادیو پخش نشد.
هرچند برنامههای موردی مختلفی درباره ورزش در ایران تا پیش از سال 1353 به چشم میخورد، اما نقطه عطف رشد اولیه ورزش در رادیو و تلویزیون به بازیهای آسیایی سال 1974 تهران(1353) بازمیگردد. در این سال با توجه به اهمیت بازیهای آسیایی و میزبانی ایران، شرایط خوبی برای به کارگیری برنامهسازان و افرادی در حوزه ورزش فراهم شد. تا پیش از سال 1353، ورزش رادیو و تلویزیون دارای یک مدیر باعنوان رئیس ورزش رادیو و تلویزیون ملی ایران بود.
از سال 1353 مسئولیتهای ورزش رادیو و تلویزیون جدا شد و دو واحد ورزشی یکی برای رادیو (به مدیریت عطا بهمنش) و دیگری برای تلویزیون (به مدیریت حبیب روشنزاده) شکل گرفت. در سال 1355 واحدهای ورزش در دو شبکه تلویزیون یک و دو به وجود آمد. مدیریت ورزش در شبکه یک بر عهده حبیب روشنزاده و در شبکه دوم برعهده مانوک خدابخشیان گذاشته شد.
برنامه ورزش از نگاه 2 از شبکه دو تلویزیون در سال 1356 موفق شد تا عنوان بهترین برنامه تلویزیونی را در آن سال در میان برنامههای مختلف تلویزیونی از آن خود کند. نخستین پخش زنده ورزشی از تلویزیون، مسابقه تیمهای فوتبال ایران و هند بود.
به مرور و با گسترش مخاطبان تلویزیون و ورزش، جایگاه ورزش در تلویزیون بیشتر و بهتر شد. پس از انقلاب، برخی مواقع تولیداتی در حوزه ورزش صورت میگرفت، اما گروهی به نام ورزش در سازمان وجود نداشت. از اواخر سال 1358 گروه ورزش در شبکه یک سیما شکل گرفت. در این سال با وارطان آنتانسیان، گروه ورزش شبکه یک تلویزیون پدید آمد.
با گسترش جایگاه ورزش در تلویزیون، از سال 1372 شبکه سوم سیما با محوریت جوان و ورزش تحت مدیریت همزمان شبکه یک سیما آغاز به کار کرد. پس از چند سال شبکه سه دارای مدیریت مستقل شد و نقش محوری در پخش برنامههای ورزشی سازمان را برعهده گرفت.
این شبکه هماکنون به عنوان متولی نخست ورزش صدا و سیما مشغول فعالیت است. ضمن اینکه سایر شبکهها نیز سهم قابل ملاحظهای از برنامههای خود را به ورزش اختصاص دادهاند. حجم گسترده برنامههای ورزشی تلویزیون و رادیو باعث شد تا کمیته یا شورایی به نام «هماهنگی ورزش» در رادیو و تلویزیون شکل بگیرد.