شرایط معامله سلف
(مسأله 2112) معامله سلف شش شرط1 دارد: اوّل: خصوصیاتی را که قیمت جنس بواسطه آنها فرق می کند معین نمایند. ولی دقت زیاد هم لازم نیست، همین قدر که مردم بگویند خصوصیات آن معلوم شده کافی است2، پس معامله سلف در نان و گوشت و پوست حیوان و مانند اینها3 در صورتی که نشود خصوصیاتشان را به طوری معین کنند که برای مشتری مجهول نباشد و معامله غرری باشد باطل است4.
دوم: پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند، خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد، یا به مقدار پول آن از فروشنده طلبکار باشد که در این صورت بهتر آن است که فروشنده پول جنس را به ذمّه مشتری قرار دهد، پس از آن مشتری طلبی را که از فروشنده دارد بابت پول جنسی که به ذمّه او است حساب کند5 و چنانچه مقداری از قیمت آن را بدهد، اگر چه معامله به آن مقدار صحیح است ولی فروشنده می تواند معامله همان مقدار را به هم بزند6.
سوم: مدت را کاملاً معین کنند، و اگر مثلاً بگوید تا اوّل خرمن، جنسی را تحویل می دهم، چون مدّت کاملاً معلوم نشده معامله باطل است7.
چهارم: وقتی را برای تحویل جنس معین کنند که در آن وقت، به قدری از آن جنس وجود داشته باشد که اطمینان داشته باشند که نایاب نخواهد بود8.
پنجم: بنابراحتیاط واجب جای تحویل جنس را معین نمایند9، ولی اگر از حرفهای آنان جای آن معلوم باشد لازم نیست اسم آنجا را ببرند10.
ششم: وزن یا پیمانه11 آن را معین کنند و جنسی را هم که معمولاً با دیدن، معامله می کنند اگر سلف بفروشند اشکال ندارد، ولی باید مثل بعضی از اقسام گردو و تخم مرغ، تفاوت افراد آن به قدری کم باشد که مردم به آن اهمیت ندهند12.
1- خوئی، سیستانی، وحید: هفت شرط...
مظاهری: چند شرط ...
2- خوئی، سیستانی، تبریزی، زنجانی، مظاهری: [پایان شرط اوّل]
3- گلپایگانی، صافی: که نمی شود خصوصیاتشان را کاملاً معین کرد باطل است. [پایان شرط اوّل]
4-وحید: (اوّل) خصوصیاتی را که قیمت جنس به واسطه آنها فرق می کند معین نمایند ، و تعیین آنها به اندازه ای که در عرف عام بگویند خصوصیات آن معلوم شده کافیست ، و در اجناسی که اوصاف و خصوصیات آنها به غیر از دیدن معین نمی شود ـ مانند جواهرات و امثال آن ـ معامله سلف صحیح نیست...
مکارم: 1- صفات و خصوصیات جنس را که در قیمت تأثیر دارد باید معین کنند، ولی البتّه دقّت زیاد لازم نیست، همین قدر که گفته شود خصوصیات آن معلوم شده کفایت می کند، به همین جهت معامله سلف در اجناسی که نمی توان خصوصیات آن را معین کرد (مانند بعضی از انواع پوست و گوشت و فرش) باطل است...
5- اراکی، گلپایگانی، خوئی، تبریزی، سیستانی، فاضل، صافی، زنجانی: دوم: پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند، خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد یا به مقدار پول آن از فروشنده طلبکار باشد (خوئی، سیستانی، فاضل، تبریزی: طلبکار نقدی باشد) و طلب خود را بابت قیمت جنس حساب کند و او قبول نماید...
بهجت: دوم: پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند، خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد و اگر خریدار از فروشنده طلبکار است خلاف احتیاط است که پول را از طلب خود حساب کند، گرچه جایز بودن این کار خالی از وجه نیست...
سبحانی: به شرط اینکه وقت طلب رسیده باشد. [پایان شرط دوم]
6- خوئی، سیستانی، تبریزی: فروشنده می تواند معامله را به هم بزند...
وحید: دوم: پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند ، خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد ، یا به مقدار قیمت آن از فروشنده طلبکار باشد ، و آن طلب نقد یا مدّت داری باشد که مدّت آن رسیده باشد ، و طلب خود را بابت قیمت جنس حساب کند و او قبول نماید ، و چنانچه مقداری از قیمت آن را بدهد ، معامله نسبت به آن مقدار صحیح است و فروشنده حقّ فسخ معامله را دارد...
مکارم: 2- پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند تمام قیمت باید پرداخته شود و اگر مقداری از آن قیمت را بدهد معامله به همان مقدار صحیح است ولی فروشنده می تواند معامله را فسخ کند..
مظاهری: دوّم: پیش از آنکه خریدار و فروشنده از هم جدا شوند خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد و چنانچه مقداری از قیمت آن را بدهد گرچه معامله به آن مقدار صحیح است ولی فروشنده میتواند معامله همان مقدار را هم به هم بزند...
7- مکارم: 3- باید مدّت را کاملاً معین کند مثلاً اگر بگوید اوّل خرمن جنس را تحویل می دهم (و اوّل خرمن دقیقاً معین نباشد) معامله باطل است...
بهجت: سوم: بنابراحتیاط واجب، زمان دریافت جنس را کاملاً معین کنند و چنانچه زمان را معین نکنند و به طور فعلی بفروشند، معامله صحیح است ولی معامله سلف نیست...
مظاهری: سوّم: مدّت را معیّن کنند ولو عرفاً، مثلاً اگر بگوید تا اوّل خرمن جنس را تحویل میدهم چون مدّت عرفاً معلوم است معامله صحیح است.
8- خوئی، گلپایگانی، اراکی، فاضل، صافی، تبریزی: چهارم: وقتی را برای تحویل جنس معیّن کنند که در آن وقت، جنس بقدری کمیاب نباشد که فروشنده نتواند آن را تحویل دهد...
سیستانی،وحید: چهارم: وقتی را برای تحویل جنس معیّن کنند که در آن وقت، فروشنده بتواند جنس را تحویل دهد،(سیستانی: چه کمیاب باشد چه فراوان)...
مکارم: 4- زمانی را برای تحویل جنس معین کنند که در آن وقت معمولاً جنسی وجود دارد...
زنجانی: چهارم: زمانی را برای تحویل جنس معیّن کنند که فروشنده بتواند در آن زمان جنس را تحویل دهد، البتّه اگر در هنگام معامله فروشنده می توانسته با فراهم کردن مقدمات کار، جنس مورد نظر را در زمان تعیین شده تحویل دهد ولی در اثر تأخیر در فراهم کردن مقدّمات، پس از معامله قدرت خود را بر تحویل جنس در زمان تعیین شده از دست دهد معامله صحیح است، ولی خریدار می تواند معامله را به هم بزند، گفتنی است که اگر فروشنده درهنگام معامله نمی توانسته جنس را تحویل دهد، ولی مثلاً به اندازه همان جنس از دیگری طلب داشته باشد، همین مقدار که خریدار بتواند جنس را از بدهکار تحویل بگیرد، کفایت می کند در این که معامله سلف صحیح باشد...
9- اراکی، خوئی، گلپایگانی، فاضل، زنجانی، تبریزی، صافی: پنجم: جای تحویل جنس را معین نمایند...
سیستانی: جنس را کاملا معین نمایند...
سبحانی: پنجم: بنابر احتیاط واجب اگر اختلاف جاها موجب خسارت باشد جای تحویل جنس را معین نماید، ...
10- بهجت: پنجم: بنابر أظهر محلّ تحویل جنس را معین نمایند، به طوری که هیچیک مغبون نشوند، ولی اگر نوع معامله جای آن معلوم باشد، لازم نیست اسم آنجا را ببرند و همچنین کرایه حمل بار باید مشخص شود که به عهده کدامیک می باشد...
وحید: (پنجم) جای تحویل جنس را معین نمایند در صورتی که اختلاف امکنه موجب دشواری تسلیم یا خسارت مالی بشود ولی اگر از قرائن جای آن معلوم باشد ، لازم نیست اسم آن جا را ببرند...
مکارم: 5- بنابر احتیاط واجب محلّ تحویل جنس را تعیین کنند که در کدام شهر و کدام منطقه تحویل می دهند، مگر این که از سخنان آنها جای آن معلوم باشد...
مظاهری: پنجم: وزن یا پیمانه آن را معیّن کنند و جنسی را هم که معمولاً با دیدن معامله میکنند اگر سلف بفروشند اشکال ندارد ولی باید مثل بعضی از اقسام گردو و تخم مرغ تفاوت افراد آن به قدری کم باشد که مردم به آن اهمیّت ندهند.[پایان مسأله]
11- فاضل،سیستانی: یا شماره...
زنجانی: یا طول یا مساحت...
12- بهجت: به هر حال در معامله سلف باید طوری جنس را مشخص کنند که هیچیک از فروشنده و خریدار مغبون نشوند.
خوئی، :[و] هفتم: چیزی را که می فروشند، چنانچه از اجناسسی باشد که با وزن یا پیمانه فروخته می شوند عوض آن از آن جنس نباشد مثلاً گندم را به گندم سلفاً نمی توان فروخت.
سیستانی: [و] هفتم: چیزی را که می فروشند چنانچه از اجناسی باشد که با وزن یا پیمانه فروخته می شوند عوض آن از آن جنس نباشند بلکه بنابر احتیاط لازم از غیر آن جنس از اجناسی که با وزن یا پیمانه فروخته می شود هم نباشد؛ و اگر چیزی را که می فروشد از اجناسی باشد که با عدد فروخته می شود، بنابراحتیاط واجب نباید عوض آن را از جنس خود با مقداری زیادتر قرار دهد.
وحید: (ششم) مقدار جنس را به وزن یا پیمانه یا شماره و مانند اینها معین کنند ، و جنسی را هم که معمولا با دیدن معامله می کنند ، اگر سلف بفروشند اشکال ندارد ، ولی باید مثل بعضی از اقسام گردو و تخم مرغ تفاوت افراد آن به قدری کم باشد که مردم به آن اهمیت ندهند. [و] (هفتم) چیزی را که می فروشند ، چنانچه از اجناسی باشد که با وزن یا پیمانه فروخته می شوند ، عوض آن از همان جنس نباشد ، مثلا گندم را به گندم سلفاً نمی توان فروخت.
مکارم: 6- باید وزن یا پیمانه آن را تعیین کنند ، امّا جنسی را که معمولاً با دیدن معامله می کنند (مانند بسیاری از انواع فرش) اگر با ذکر صفات، سلف بفروشند اشکال ندارد، ولی باید تفاوت افراد آن به قدری کم باشد که مردم به آن اهمیّت ندهند.