کلیات
عملیات بازار باز (Open market operation) خرید و فروشِ اوراق قرضه دولتی در بازار آزاد، برای گسترش یا انقباض میزان پول در سیستم بانکی گفته میشود، که توسط بانکهای مرکزی کشورها انجام میشود. خریدها به سیستم بانکی پول تزریق میکنند و رشد اقتصادی را افزایش میدهند، در حالی که فروشها عکس این را انجام میدهند.
عملیات بازار باز از ابزارهای اصلی در سیاستهای پولی یک کشور است. (نرخ تنزیل و ذخیره لازم نیز ابزارهای دیگر هستند) هدف خزانهداری فدرال آمریکا در استفاده از این تکنیک، تنظیم نرخ منابع فدرال است. نرخی که بر اساس آن بانکها از یکدیگر قرض میگیرند.
عملیات بازار باز میتواند اهداف متفاوتی را دنبال کند. در بسیاری کشورها مهمترین وظیفه بانک مرکزی کنترل نرخ تورم است که این کنترل از طریق عملیات بازار باز صورت میگیرد. در کشورهایی که نرخ برابری ارز را کنترل میکنند، عملیات بازار باز با هدف کنترل نرخ ارز صورت میگیرد.
چگونگی عملکرد عملیات بازار باز
از آنجا که در حال حاضر بیشتر پول به صورت الکترونیکی وجود دارد و نه به صورت کاغذی، عملیات بازار باز صرفاً با افزایش یا کاهش الکترونیکی (اعتباری یا بدهی) مبلغ پول پایه که یک بانک در حساب ذخیره خود در بانک مرکزی آن را دارد (یعنی ریال یا دلار یا یورو و…) انجام میشود؛ بنابراین، این روند به معنای واقعی کلمه نیاز به پول جدید ندارد. با این حال، وقتی فرد تقاضای اسکناس میکند، این درخواست اسکناس باعث میشود که در ازای کاهش تعادل الکترونیکی، بانک مرکزی نیاز به چاپ ارز را افزایش دهد.
در صورت افزایش تقاضا برای پول پایه، بانک مرکزی در صورت تمایل به حفظ نرخ بهره کوتاه مدت، باید عمل کند. این کار را با افزایش عرضه پول پایه انجام میدهد.
بانک مرکزی برای خرید دارایی مالی مانند اوراق قرضه دولتی به بازار باز میرود. برای پرداخت این داراییها، ذخایر بانکی در قالب پول پایه جدید (به عنوان مثال وجه نقد تازه چاپ شده) به بانک فروشنده منتقل میشود و به حساب فروشنده اعتبار مییابد.
بنابراین، مقدار کل پول پایه در اقتصاد افزایش مییابد. برعکس، اگر بانک مرکزی این داراییها را در بازار باز بفروشد، میزان مبلغ پول پایه ای که توسط بانک خریدار نگهداری میشود کاهش مییابد و بهطور مؤثر پول پایه را کاهش میدهد.
این روند کار میکند زیرا بانک مرکزی این اختیار را دارد که بتواند پول را وارد چرخه یا از آن خارج کند. آنها تنها نقطه با توانایی نامحدود در کل سیستم برای تولید پول هستند. یک سازمان دیگر ممکن است برای یک دوره زمانی بتواند بر بازار باز تأثیر بگذارد، اما بانک مرکزی همیشه قادر خواهد بود با عرضه نامحدود پول بر نفوذ خود غلبه کند.
نکته جانبی: کلیه دولتهای کشورهایی که دارای ارز آزاد شناور هستند و به هیچ کالایی یا ارز دیگری متصل نیستند، ظرفیت مشابهی برای تولید مقدار نامحدود داراییهای خالص مالی (اوراق قرضه) دارند، اما این ظرفیت برای دستیابی به سایر اهداف سیاسی مانند بیکاری یا رشد میزان خدمات مختلف عمومی (نظامی، آموزش، بهداشت و غیره) استفاده میشود، و نه صرفاً برای نرخ بهره.
اهداف ممکن
- هدف قرار دادن تورم، عملیات بازار آزاد نرخ سود کوتاه مدت خاص در بازارهای بدهی را هدف قرار میدهد. این هدف برای دستیابی و حفظ نرخ تورم بهصورت دوره ای تغییر میکند. با این حال، انواع دیگر سیاستهای پولی نیز نرخ بهره را هدف قرار میدهند: صندوق ذخیره فدرال ایالات متحده، بانک مرکزی انگلیس و بانک مرکزی اروپا برای هدایت عملیات بازار آزاد از تغییرات در نرخ بهره استفاده میکنند.
- علاوه بر هدف قرار دادن نرخ بهره، اهداف احتمالی دیگر عملیات بازارهای آزاد نیز وجود دارد. هدف دوم احتمالاً کاهش عرضه پول است، همانطور که در اواخر دهه ۱۹۷۰ تا اوایل دهه ۱۹۸۰ در آمریکا تحت سرپرست فدراسیون فدرال پولک ولکر صورت گرفت.
- عملیات بازار آزاد برای دستیابی و حفظ نرخ ارز ثابت در رابطه با برخی از ارزهای خارجی استفاده میشود.
- طبق استاندارد طلا، نوشتهها قابل تبدیل به طلا هستند، بنابراین میتوان از عملیات بازار آزاد استفاده کرد تا ارزش پول فیات را نسبت به طلا ثابت نگه دارد.
- یک بانک مرکزی همچنین میتواند ترکیبی از سیاستها استفاده کند که بسته به شرایط تغییر میکند. یک بانک مرکزی ممکن است نرخ ارز خود را در سطوح مختلف افزایش دهد. در عوض این ممکن است یک سبد ارز خارجی را به جای یک ارز واحد هدف قرار دهد. در برخی موارد این امکان وجود دارد که برای دستیابی به نتایج پولی از وسایل اضافی به غیر از عملیات بازار آزاد مانند تغییر در نیازهای ذخیره یا کنترل سرمایه استفاده کند.
معاون اداره عملیات بازار باز بانک مرکزی تاکید کرد فروش اوراق بدهی اقدامی در حوزه سیاستگذاری بودجهای است و نباید آن را با سیاستگذاری پولی و عملیات بازار باز یکسان دانست.
کد خبر: ۱۰۴۰۹۷۸ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۲۵
کد خبر: ۱۰۳۸۱۳۵ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۱۲
مدرس اقتصاد دانشگاه تهران با برشمردن اتفاقاتی که عملیات بازار باز توانسته طی ماههای گذشته رقم زند، گفت: کارکرد اصلی این عملیات برای اقتصاد ایران در شرایط فعلی، کمک به تامین کسری بودجه است.
کد خبر: ۹۷۴۵۵۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۲/۰۷
کد خبر: ۹۵۷۶۹۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۱۹
کد خبر: ۹۵۹۱۰۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۱۳
کد خبر: ۹۵۵۱۹۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۰۸
رئیس کل بانک مرکزی با بیان اینکه تمام هدف ما این است که اقتصاد را پیشبینیپذیر کنیم، گفت: عملیات بازار باز به منظور پیشبینیپذیر کردن بازار پول صورت گرفته است و وظیفه بانک مرکزی این است که متغیرهای کلان اقتصادی را برای خروج از رکود و رشد پیشبینیپذیر کند.
کد خبر: ۹۵۳۶۵۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۰۲
عبدالناصر همتی در برنامه گفت و گوی ویژه خبری؛
از ١٣ مرداد سال گذشته و اعمال تحریم های آمریکا که نرخ ارز به اوج خود و ١٩ هزار تومان رسیده بود، با کمک همکاران و سایر نهادها توانستیم توطئه های دشمنان را خنثی کنیم. ما اقدامات پیچیده ای را در حوزه ریالی و نقل و انتقال ارز انجام دادیم و با سایر روش ها در تجارت خارجی، بازار را به ثبات رساندیم.
کد خبر: ۹۵۳۵۹۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۰۱
کد خبر: ۹۵۳۱۹۵ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۳۰
مدیرعامل فرابورس اعلام کرد:
مدیرعامل فرابورس ایران گفت: عملیات بازار باز یکی از سیاستهای پولی بانک مرکزی است که با استفاده از این عملیات، این بانک تلاش میکند با خرید و فروش گروهی از اوراق بهادار، نرخ سود در بازار صکوک کشور را تعدیل و تصحیح کند.
کد خبر: ۹۵۲۹۶۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۹
مستخدمینحسینی مطرح کرد
کد خبر: ۹۵۲۷۱۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۹
کد خبر: ۹۵۲۶۳۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۸
کد خبر: ۹۵۲۴۵۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۸
پیمانه اقتصادی؛
این پیمانه تیترهایی همچون قیمت دلار و یورو در آخرین روز هفته، بی اعتنایی بورسهای آسیا و اروپا به فاز نخست توافق تجاری، قیمت سکه در بازار امروز تهران، نبض قیمت طلا در بازار جهانی فلزات گرانبها، رشد تولید برقیها در قارهسبز و فروش اقساطی واحدهای مسکونی مهر تا پایان خرداد ۹۹ را در بر دارد.
کد خبر: ۹۵۲۲۳۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۶
با جدیدترین سیاست پولی بانک مرکزی آشنا شوید؛
بانک مرکزی به تازگی طی اطلاعیه ای اجرای عملیات بازار باز را آغاز کرد. عملیات بازار باز یک سیاست پولی مرسوم در بانک های مرکزی دنیا است که به منظور کنترل نقدینگی و مهار تورم به کار گرفته می شود اما بانک مرکزی ایران در عمر 60 ساله خود از به کار بردن این سیاست محروم بوده است.
کد خبر: ۹۵۱۴۳۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
کد خبر: ۹۵۱۰۸۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۰/۲۲
رئیس کل بانک مرکزی؛
اگر بانک مرکزی روی ترازنامه کنترل نداشته باشد به سختی میتواند نقدینگی را با ابزار محدود و غیر موثر سپرده قانونی و مدیریت و جیره بندی اعتبارات کنترل کند. به همین دلیل بانک مرکزی مصمم به تغییر کانال انتقال اثر پول پرقدرت به نقدینگی با راه اندازی عملیات بازار باز است.
کد خبر: ۹۲۱۵۴۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۶/۱۱
کد خبر: ۹۲۱۳۴۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۴/۲۵
کد خبر: ۹۱۱۰۱۶ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۴/۲۰
رئیس کل بانک مرکزی:
همتی با اشاره به اینکه دولت نمیخواهد اقتصاد کشور بهم بخورد، افزود: با این کار تمام بخشهای دولت دچار مشکل میشود و به مردم اطمینان میدهم که در سال گذشته و حالا عدد معمولی هم افزایش درآمد دولت از محل ارز نداشتیم. سال گذشته نتیجه عملکرد بانک مرکزی در بازار ارز منفی بود و در واقع خرید بیشتر از فروش بود.
کد خبر: ۹۰۷۲۲۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۴/۰۱