مرتضی منطق*
تاریخچه گفت‌وگوی اینترنتی
گرینفلید، ‌بیان می‌دارد رشد واقعی اینترنت در اواخر دهه 1980 اتفاق افتاد. در این زمان، اغلب دانشگاه‌ها و بسیاری از سازمان‌ها و مراکز تجاری در سراسر دنیا به اینترنت وصل شده بودند. پس از آن در سال 1991، بنیاد ملی علوم ایالات متحده، اینترنت را برای استفاده تجاری آزاد اعلام کرد، عرضه‌کننده‌ها، ‌اجازه یافتند به فروش اتصال‌های اینترنت بپردازند و در نتیجه استفاده از این پدیده به سرعت گسترش یافت. بررسی شواهد موجود حکایت از آن دارد که تا سال 1994 اینترنت کاملا جا افتاده بود.
طبق گفته آمی چای ـ همبرگر، ‌هر چند بر اساس پروژه اولیه اینترنت قرار بود این فناوری فقط شامل 64 رایانه و یک شبکه باشد، ولی امروزه اینترنت شامل میلیون‌ها رایانه و صدها هزار شبکه است. گفته می‌شود در حال حاضر فقط در امریکا روزانه ده هزار مشترک جدید به اینترنت می‌پیوندند. رشد و توسعه فناوری اینترنت به حدی بوده که این پدیده را با انقلاب صنعتی قرن نوزدهم قابل مقایسه کرده است، به شکلی که آن را انقلاب اینترنتی یا فناوری هزاره سوم نام نهاده‌اند.
اکنون به یاری یارانه‌های قابل حمل و تلفن‌های همراه ماهواره‌ای، از بلندای تبت تا دل جنگل‌های آمازون، از کناره‌های نیل و اهرام ثلاثه تا دیوار چین ‌و از معابد اینکاها تا پاسارگاد و پرسپولیس، ‌اینترنت سایه و سیطره خود را گسترده است. شاید هیچ اختر آفرینش دیگری اینچنین پرشتاب، از همان آغاز ‌زاده شدن، ‌چنین دگرگونی بزرگی را پدید نیاورده باشد.
شوماخر و موراهان ـ مارتین در سال 2001 اعلام کردند، ‌با نگاهی به آمارها، می‌توان رشد اینترنت را در قالب اعداد و ارقام بهتر دید. تعداد کاربران اینترنت در امریکا از 18 میلیون نفر (7/6 درصد جمعیت) در سال 1995 به 165 میلیون نفر (59 درصد جمعیت) در سال 2002 رسیده است. در همین سال تعداد کاربران اینترنت در دنیا، ‌میلیون نفر بوده است. در واقع می‌توان گفت که تعداد کاربران اینترنت به صورت تصاعدی افزایش می‌یابد، ‌یعنی هر شش ماه، دو برابر می‌شود.
با گسترش اینترنت و رواج استفاده از آن در اقشار مختلف جامعه، توجه کارشناسان علوم انسانی و اجتماعی به اینترنت، و به دنبال آن به انواع کاربردهای آن‌که یکی از آنها تالارهای گفت و گو است، ‌جلب شد. به‌ویژه روانشناسان و جامعه شناسان در سال‌های اخیر به بررسی اثرات حضور در تالارهای گفت‌وگو روی سلامت روان و بهزیستی افراد جامعه پرداخته‌اند. تعدد تحقیقات انجام شده در این زمینه، منجر به این شده است که نشریاتی همچون روانشناسی در رفتار در دنیای مجازی، صرفا به انتشار نتایج حاصله از این تحقیقات بپردازد.
تردیدی نیست که توانایی استفاده از رایانه و اینترنت، ‌مزایای آموزشی و پیامدهای اقتصادی مهمی در بردارد. در جامعه اطلاعاتی امروز که تمدن بشر به سوی استقلال از مواد خام و تکیه بر دانش به عنوان کالای اصلی پیش می‌رود، انباشتن و حفظ اطلاعات کم‌مصرف در ذهن، ‌دیگر توانایی به شمار نمی‌رود، بلکه مهارت در کسب اطلاعات، عاملی برای کارایی فرد و سازمان است. در این جامعه که رایانه‌ها در ذخیره پردازش و انتقال اطلاعات نقشی اساسی ایفا می‌کنند، اینترنت موقعیت خود را به عنوان بستر ذخیره و دستیابی به این انباشته عظیم اطلاعاتی تثبیت کرده است. این دنیای الکترونیکی نامحدود یک منبع بزرگ اطلاعات است.
اینترنت علاوه بر این‌که منبع بزرگ اطلاعات است، ‌کاربردهای فراوان دیگری هم دارد. یکی از مهم‌ترین کاربرد‌ها، ‌کاربرد اجتماعی اینترنت است که با استفاده از ابزارهایی مانند: پست الکترونیک، ‌تالارهای گفت‌وگو، IRC، ICQ، وب نوشت و گروه‌های مباحثه، ‌محقق می‌شود. با استفاده از این ابزارها می‌توان با بستگان و آشنایان ارتباط برقرار کرد، ‌دوستان قدیمی را دوباره پیدا کرد و حتی دوستان جدیدی با علایق مشترک یافت. با استفاده از تالارهای گفت‌وگو و ایمیل، ‌کاربران قادرند با هزینه‌ای بسیار کم، ‌با افراد مورد نظر تماس بگیرند، ‌در حالی که بدون این ابزارها، ‌هرگز نمی‌توانستند به آنان دسترسی داشته باشند.
کارکرد اینترنت را از منظری کلی، می‌توان به دو قسمت اطلاع‌رسانی و ارتباطی، ‌تقسیم کرد. در مقوله کارکرد ارتباطی اینترنت، ‌پست الکترونیکی، ‌گروه‌های خبری و چت کردن، از جمله پر اهمیت‌ترین امکاناتی هستند که اینترنت به ارایه آنها می‌پردازد. در پست الکترونیکی ارتباط محدود و غیر همزمانی بین دو یا چند نفر، ‌صورت می‌پذیرد. در گروه‌های خبری، بین یک و چند نفر از افراد دیگر، ارتباط غیر همزمانی برقرار می‌شود و سرانجام در جریان چت کردن، هر دو حالت پیش گفته، ‌آن هم به صورت همزمان، محقق می‌شود. یعنی هر فردی با حضور در اتاق‌های گپ اینترنتی می‌تواند به صورت همزمان دست به ارتباط یک به یک یا ارتباط یک به چند، ‌با افراد حاضر در اتاق گفت‌وگو بزند.
چت روم‌ها یا اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی، وب سایت‌هایی خاص یا زیر مجموعه‌ای از وب سایت‌های گسترده‌‌تر هستند. افراد برای ورود در اتاق‌های گپ اینترنتی، ‌با یک شناسه یا نام مشخص، ‌باید وارد محیط گفت‌وگو شوند. در برخی از اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی، ‌کاربران موظف به پر کردن فرمی، ‌شامل شرح اجمالی و ویژگی‌های خودشان هستند، در برخی از اتاق‌های گپ اینترنتی، ‌این مسئله مورد تاکید قرار نگرفته است و کاربران می‌توانند با شناسه مورد نظرشان مستقیما وارد محیط گفت‌وگوی اینترنتی شوند.
در بعضی از اتاق‌های بحث اینترنتی، ‌فرد ناظری در نظر گرفته شده است که بر گفت‌وگوهای رد و بدل شده کاربران، ‌نظارت می‌کند و اگر فرد ناظر احساس کرد، ‌برخی از کاربران برخلاف خط مشی اتاق گفت‌وگو، ‌عمل می‌کنند موظف به دادن اخطار به آنان و حتی اخراج کردن آنها از محیط اتاق گپ اینترنتی است. اما برای برخی از اتاق‌های گفت‌وگو، ‌ناظری در نظر گرفته نشده است تا در صورت تخطی یک یا چند کاربر مانع ادامه تخطی آنان شود.
امکان دیگری که در تعدادی از تالارهای گفت‌وگوی اینترنتی در نظر گرفته شده است، اتاق‌های خصوصی گفت‌وگو است، ‌در صورتی که دونفر مایل باشند به شکل خصوصی با یکدیگر به صحبت کردن بپردازند، می‌توانند از امکان مزبور سود جسته، ارتباط دونفره‌ای با یکدیگر برقرار کنند. بالطبع، ‌در صورتی که کاربر مایل باشد با جمع افراد حاضر در اتاق گپ اینترنتی حشر و نشر داشته باشد، ‌به صورت عادی در محیط چت حاضر می‌شود.
اتاق‌های گپ اینترنتی را از منظری، می‌توان به میهمانی‌های مرسومی که در جامعه وجود دارد، تشبیه کرد. در این میهمانی‌ها، ممکن است حرفی مطرح شود، اما با اظهارنظرهای متفاوت و حتی ضد ونقیض، ‌به جایی دیگر بینجامد.از این رو، علاوه بر اتاق‌های گپ عمومی، ‌اتاق‌های گپ با موضوع‌های شخصی مانند علمی، ‌ورزشی، ‌ادبی، سیاسی، هنری، عقدیتی و نظایر آن در نظر گرفته شده است که از تفرقه و تشتت مباحث مطرح شده در فضای گفت‌وگوی اینترنتی، ‌بکاهد.
اتاق‌های گفت‌وگو ی اولیه، تنها امکان ارتباط نوشتاری کاربران را با یکدیگر فراهم می‌آوردند، اما با پیشرفت فناوری‌ها، ‌امکان فوق به گفت‌وگو به صورت صوتی و در نهایت گفت‌وگو با داشتن تصویر طرف مقابل، ارتقا یافته است و در صورت وجود دوربین مخصوصی که روی رایانه نصب می‌شود، تصویر کاربر نیز به طرف مقابل که با وی در حال صحبت اینترنتی است، ‌منتقل می‌شود. زمانی که امکان ارتباط صوتی در اتاق‌های گپ اینترنتی وجود نداشت، کاربران برای سرعت بخشیدن به مکالماتشان که باید تایپ می‌شدند، ‌از علایم اختصاری سود می‌بردند.
به عنوان مثال، ASL به معنای پرسش از سن، جنس، و محل کاربر و ASLP‌به معنای پرسش از سن، ‌جنس، ‌محل و درخواست تصویر کاربر حاضر در اتاق گپ اینترنتی است. به همین ترتیب زمانی که امکان ارتباط تصویری کاربران با یکدیگر در اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی وجود نداشت، ‌به دلیل آن‌که کاربران از دیدن چهره یکدیگر محروم بودند و بالطبع از اطلاعات غیر کلامی که از چهره فرد مقابل، ‌قابل برداشت است، ‌برخوردار نبودند، به کارگیری شکل‌های کارتونی یا حیوان‌ها در اتاق‌های گپ اینترنتی رایج شد. این شکلک‌های طراحی شده که ممکن است با صدا نیز توام باشند در تلاش هستند تا عواطف و احساسات کاربران را برای یکدیگر به نمایش بگذارند.
اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی به سبب برخی از ویژگی‌های خاصی که دارند، ‌از جذابیت فراوانی برخوردار هستند، ناشناس ماندن یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اتاق‌های گپ اینترنتی است. یک کاربر می‌تواند فارغ از اغیار، ‌به طرح مسائل ذهنی خویش اقدام ورزد و مسئولیت بیاناتش را نیز در صورت لزوم نپذیرد. ویژگی ناشناس ماندن، این امکان را برای کاربر فراهم می‌آورد تا او با انتخاب هویت‌های متفاوت، تجربه جدیدی در هویت‌هایی متفاوت از هویتی که دیگران وی را با مشخصات آن می‌شناسند، ‌به دست آورد.
علاوه بر ناشناس ماندن کاربران در محیط گفت‌وگوی اینترنتی، ‌آنان از آزادی عمل برخوردارند ومی‌توانند در محیط گپ اینترنتی، دست به صحبت کردن درباره مسائل ممنوعه و احیانا افراد ممنوعه بزنند. مسئله اخیر، خاصه برای جوانانی که مورد پذیرش اولیای خانه، ‌مدرسه و جامعه قرار نگرفته‌اند، از جذابیت بسیار زیادی برخوردار است. متنوع و پرهیجان بودن محیط گفت‌وگوی اینترنتی، ‌نو بودن و متفاوت بودن چت روم، کم هزینه بودن برقراری ارتباط با دیگران، و بسیاری از عوامل دیگر، ‌به اتاق‌های گپ اینترنتی، ‌جذابیت بالایی بخشیده‌اند. یکی از کاربران ایرانی در جریان مصاحبه گروه تحقیق با وی، از آشنایی خود با محیط گپ اینترنتی یاد کرده است. بیانات این کاربر دورنمایی از تحولات چت در ایران، از آغاز تا به امروز را به نمایش می‌گذارد.
در سال 1372 زمانی که من دانش‌آموزی 14 ساله بودم، در محیط مدرسه مان شاهد هیاهوی جدیدی در میان بچه‌های مدرسه شدم که همه درباره آن صحبت می‌کردند و به هم توصیه می‌کردند که آن را تجربه کنند و این پدیده اعجاب آور و شگفت انگیز چیزی جز چت روم نبود. آن موقع برای ما که توی اون سن و سال بودیم، این مسئله قابل باور نبود که آدم پشت یک دستگاه بنشیند و با یک عالمه آدم که هر کدامشان متعلق به یک جایی از این کره خاکی بودند، به حرف زدن بنشیند.
راستش من چون خود شخصا آدم درسخوانی بودم، خیلی جدی دنبال این قضایا نرفتم. ولی دوستانم را که به‌شدت درگیر این مسئله شده بودند، می‌دیدم و از احوال آنها باخبر بودم. در آن روزگار که اوایل ورود فناوری چت روم به ایران بود، شاید این مقوله برای خیلی‌ها جدید و جذاب بود و همه نوع آدمی در آن پیدا می‌شد، از یک دکتر متخصص با تحصیلات عالیه گرفته تا آدم‌های لاابالی و علاف. بالطبع به دلیل نوجویی و نوگرایی جوان‌ها، قشر گسترده‌ای از کاربران چت‌روم‌ها، همین قشر جوان بودند.
شر و شور جوان‌ها از سویی و محدودیت‌های محیط از سوی دیگر، خیلی سریع چت روم را برای دوستان من تبدیل به محیطی برای پیدا کردن دوست و یافتن دوست جنس مخالف کرد. خیلی‌ها از طریق چت روم‌با یکدیگر آشنا می‌شدند، با هم قرار می‌گذاشتند، از هم سوءاستفاده می‌کردند یا گاهی هم کار آنها به ازدواج می‌کشید. من درست به یاددارم، کار دو نفر از دوستان من از طریق اینترنت و چت کردن به انتخاب همسر و ازدواج کردن رسید. به هر صورت، دختران در عمل خود را با محیطی مواجه می‌دیدند که به جای آن‌که همیشه مورد انتخاب قرار گیرند، موقعیتی برای انتخاب کردن به دست آورده بودند.
با گذشت زمان، اوضاع وا حوال چت روم‌ها، بیش‌تر تغییر کرد. یعنی افرادی که صرفا برای آشنایی با یک فناوری جدید، شروع به استفاده از آن کرده بودند، پس از شناسایی و دیدن وقت گیر بودن آن تقریبا از آن کناره‌گیری کردند و البته غالب این اشخاص افراد متخصص و آشنا با مسائل علمی و فرهنگی بودند. با فراگیر‌تر شدن رایانه در جامعه و آشنایی بیش‌تر مردم با اینترنت و چت روم‌ها، دسترسی هر قشری به این محیط امکان پذیر‌تر شد تا جایی که حتی یک فرد عاطل و باطل و بیکار هم می‌توانست به این محیط وارد شود.
به تدریج من در چت روم‌ها، شاهد بودم افرادی که سرخوردگی‌های شدید یا مشکلات روحی و روانی داشتند، وارد این عرصه می‌شوند و به صورتی که دوست داشتند خودشان را بنمایانند، ‌با فرو رفتن در هویت‌های جدید، ‌و در آمدن به قالب آدم‌هایی متفاوت خود را مطرح می‌سازند. یعنی انسان‌هایی که در محیط زندگی خودشان ضعف داشتند
یا ضربه خورده بودند، حالا با استفاده از فضای چت روم‌ها، شاید فرصتی برای خالی کردن دق دلی‌هایشان و انتقام گرفتن پیدا کرده بودند. بنابراین در کنار جوانانی که شاید از ابتدا، به دلیل نو بودن چت، و پاسخ گویی نسبی چت به نیازهای آنها، جذب آن می‌شدند، آدم‌های فرهیخته جای خودشان را به افراد دیگری دادند که محیط چت روم‌ها را ناایمن‌تر از پیش می‌کردند.
* عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم
منبع: ملت ما

ما را دنبال کنید

به اشتراک گذاری این مطلب!
مطالب مرتبط

نظر شما

نظرهای حاوی توهین، افترا یا نوشته‌شده با حروف لاتین (فینگلیش) منتشر نمی‌شوند.

نظرسنجیآرشیو
نظرسنجی
آخرین اخبار
پربازدیدترین عناوین