جزئیات نامه ونس به محسن رضایی؛ مذاکرات ایران و آمریکا از هفته آینده شروع می شود؟

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بار دیگر احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران را مطرح کرده است، گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال از ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، از فعال شدن یک مسیر ارتباطی تازه میان تهران و واشنگتن حکایت دارد؛ مسیری که هدف آن، به نوشته این روزنامه، بررسی امکان ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا و جلوگیری از دور تازه درگیری‌هاست.

وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی و افراد آگاه گزارش داده است که ونس این نامه را به دستور ترامپ ارسال کرده و تلاش دارد دریابد آیا دو طرف می‌توانند به چارچوبی مشترک برای مذاکره دست یابند؛ چارچوبی که احتمالاً بتواند رئیس‌جمهور آمریکا را از صدور دستور حمله‌ای کوتاه اما شدید علیه ایران منصرف کند.

روزنامه نیویورک‌تایمز به نقل از یک مقام آمریکایی و یک مقام ایرانی گزارش داد که این نامه روز یکشنبه از طریق میانجی‌گری قطر به رضایی تحویل داده شده است.

بر اساس این گزارش، ونس در نامه خود بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات از طریق مذاکرات مستقیم تأکید کرده و خواستار قرار گرفتن پرونده هسته‌ای ایران در دستور کار گفت‌وگوها از همان ابتدا شده است.

نیویورک‌تایمز نوشت در صورت پذیرش پیشنهاد ونس، مذاکرات بدون پیش‌شرط آغاز خواهد شد و احتمال دارد از اوایل هفته آینده در قطر یا ترکیه برگزار شود. به نوشته این روزنامه، پیشنهاد ونس برای هدایت مذاکرات از سوی آمریکا با استقبال مناسبی از جانب رهبران ایران روبه‌رو شده است.

نکته مهم در این گزارش آن است که نامه ونس، برخلاف یک پیشنهاد جامع برای پایان دادن به اختلافات، حاوی جزئیات مشخصی درباره توافق صلح نبوده و بیشتر بر امکان ایجاد چارچوبی برای مذاکرات متمرکز شده است. به این ترتیب، آنچه فعلاً در جریان است، بیش از آنکه نشانه دستیابی به توافق باشد، تلاشی برای سنجش اراده سیاسی دو طرف و باز کردن مسیر گفت‌وگو است.

چرا محسن رضایی؟

انتخاب محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به‌عنوان مخاطب این پیام نیز معنادار است. به نوشته وال‌استریت ژورنال، برخی مقام‌های آمریکایی معتقدند گفت‌وگو با چهره‌های بانفوذ و دارای رویکرد سخت‌گیرانه در ساختار امنیتی ایران ممکن است نتایج متفاوتی به همراه داشته باشد.

در عین حال، این انتخاب می‌تواند بر ترکیب و شیوه مدیریت مذاکرات احتمالی تأثیر بگذارد. اگر رضایی به یکی از محورهای اصلی تماس‌ها تبدیل شود، ممکن است نقش دیگر چهره‌های سیاسی و دیپلماتیک ایران در روند تصمیم‌سازی یا مذاکرات تغییر کند.

تردید ولی نصر؛ دیپلماسی یا محاسبه انتخاباتی؟

ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور خاورمیانه ای دولت اوباما، در ارزیابی خود از این ابتکار بر یک تناقض مهم انگشت می‌گذارد: ونس در شرایطی به دنبال باز کردن مسیر دیپلماسی است که جنگ در میان بخش‌هایی از پایگاه حامیان جنبش ماگا محبوبیت ندارد و انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نیز در افق محاسبات سیاسی او قرار دارد.

از این منظر، نامه می‌تواند به ونس امکان دهد در صورت ازسرگیری جنگ، مدعی شود که برای جلوگیری از درگیری تلاش کرده است. با این حال، تردید اصلی نصر به سابقه مذاکرات پیشین بازمی‌گردد؛ زمانی که ونس در روند دستیابی به تفاهم‌نامه مشارکت داشت، اما پس از آن مسئولیت اجرای توافق به مارکو روبیو سپرده شد و حدود دو هفته بعد جنگ از سر گرفته شد.

این تجربه می‌تواند بر محاسبات تهران تأثیر بگذارد. ایران ممکن است نگران باشد که تلاش دیپلماتیک کنونی نیز به توافقی موقت منجر شود که در مرحله اجرا، با تصمیم‌های نظامی یا مطالبات تازه واشنگتن بی‌اثر شود. 

بنابراین، مسئله برای تهران تنها دریافت پیام یا پذیرش مذاکره نیست؛ بلکه میزان اعتبار تعهدات آمریکا و وجود تضمین‌های عملی برای جلوگیری از تکرار درگیری اهمیت دارد.

میانجی‌های منطقه‌ای و اختلاف بر سر نقطه شروع

هم‌زمان با انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال، تلاش‌های کشورهای منطقه برای نزدیک کردن مواضع دو طرف نیز ادامه دارد. گزارش‌های منتشرشده از نقش قطر و همراهی کشورهایی مانند پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در انتقال پیام‌ها و بررسی چارچوب‌های احتمالی توافق حکایت دارند.

در این میان، اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اجرای تعهدات است. تهران خواهان اقداماتی ملموس در زمینه رفع فشار اقتصادی، محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای است؛ در مقابل، واشنگتن می‌خواهد گفت‌وگو درباره پرونده هسته‌ای پیش از اعطای امتیازهای تحریمی آغاز شود.

گزارش‌های منتشرشده درباره طرح هفت‌روزه و پیشنهادهای میانجی‌گران نیز نشان می‌دهد که ایده‌هایی برای اعتمادسازی مرحله‌ای در دست بررسی است. با این حال، اختلاف بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها، نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و حدود تعهدات هسته‌ای همچنان پابرجاست.

در خصوص طرح 7 روزه ایران و در آخرین موضع گیری سید عباس عراقچی چهارشنبه شب ششم آبان ۱۴۰۵ در شبکه ایکس نوشت: در حالی که نیرو‌های مسلح شجاع ما کاملا آماده دفاع از میهن هستند، ایران کماکان به اینکه به دیپلماسی فرصت موفقیت بدهد ادامه خواهد داد. وی افزود: ما برای بررسی ایده‌هایی که بتواند طرح هفت‌روزه را، حتی در مدتی کمتر از یک هفته، اجرا کند، به ارتباط نزدیک و مستمر خود با واسطه‌ها ادامه خواهیم داد.

نامه ونس را باید نشانه‌ای از تلاش واشنگتن برای آزمودن مسیر دیپلماسی در کنار حفظ گزینه نظامی دانست؛ نه دلیلی قطعی بر تصمیم آمریکا برای کنار گذاشتن حمله.

مقامات مدعی شدند که در نامه ونس یا مکان مشخصی برای برگزاری مذاکرات تعیین نشده است؛ اما هر دو مقام گفته‌اند که مذاکرات مستقیم احتمالاً می‌تواند از هفته آینده در قطر یا ترکیه شروع شود.