«یک اتاق 40-30 متری، نیمکت‌ها و صندلی‌ها گوشه اتاق انبار شده، تخته سیاه با انبوه گچ تابلوی دیوار مقابل است، یک فرش موزاییک‌های سرد کف اتاق را نصفه نیمه پوشانده، شیشه بعضی پنجره‌ها ترک خورده و باد سرد می‌آید. خبری از تلویزیون، تخت، یخچال و مبل نیست. ذرات معلق گچ را به راحتی می‌توان در کل اتاق دید، یک گاز سه شعله یا یک یخچال در اتاقی در انتهای راهرو، آشپزخانه 14- 10 خانوار است. دستشویی و حمام سیار هم گوشه حیاط است.به گزارش اعتماد، وضعیت در یکسری جاها بهتر است. کف اتاق فرش پهن است، تمیز و مرتب است، نیمکت‌ها و صندلی‌ها به انبار منتقل شده، یکی، دو تا پتو هم دور اتاق است، بعضا تخت هم دارد. شیشه پنجره‌ها سالم است، یخچال و بعضا تلویزیون هم دارد. تخته سیاه اما همچنان سرجایش است و مدام یادآور کلاس درس و روزهایی غیر از تعطیلات. »
این تجربه معلمان از اقامت در مدارس طرح اسکان موقت فرهنگیان در نوروز و تعطیلات است. یک بنر در ورودی استان‌ها و شهرها معلمان و نیروهای آموزش و پرورش را هدایت می‌کند به مدارس طرح اسکان نوروزی فرهنگیان. هزینه اقامت در این مکانها برای معلمان در مقایسه با هزینه‌های بالای هتل‌ها و مهمان‌پذیرها چندان بالا نیست. از شبی 8 تا 15 هزار تومان برای یک اتاق پنج نفری شروع می‌شود و به ندرت به 30-20 هزار تومان می‌رسد و ناچار بسیاری از معلمان را راهی جایی شبیه محل کارشان برای تعطیلات می‌کند. در خیلی از شهرها همین مکانها به قدری شلوغ و پرمتقاضی می‌شود که به خیلی‌ها نمی‌رسد. سالن‌های ورزشی هم اگر باشد، محل خواب می‌شود. در شهرهای شلوغ و پر رفت و آمد در حیاط هم چادر می‌زنند. در حیاط مدرسه همه جور ماشین می‌توان دید حتی ماشین‌های خیلی مدل بالا. علاوه بر فرهنگیان، غیرفرهنگیان هم متقاضی اسکان در مدارس به دلیل ارزانی هستند البته اقامت آنها هزینه بیشتری دارد.
بیشتر فرهنگیان این وضعیت اسکان را در شأن معلمان نمی‌دانند اما خیلی‌ها هم راضی‌اند که بالاخره آموزش و پرورش جایی را تدارک دیده تا از بار هزینه‌های سفر نوروزی با حقوق ناچیز معلمی کم کند و خواهان افزایش امکانات و بهداشت بیشتر هستند. آموزش و پرورش هم قبول دارد امکانات فوق‌العاده‌یی نیست اما می‌گوید این کار را با تمام هزینه‌یی که دارد برای افزایش رفاه و کاهش هزینه‌های معلمان انجام می‌دهد.
خانه‌های معلم آموزش و پرورش امکانات مناسب‌تری دارد. سوییتی و مرتب‌تر است. در اکثر شهرها هم دایر است. اما اکثر مواقع سهم معلمان اقامت در این خانه‌ها نبوده. همیشه قبل از تعطیلات نیروهای ستادی و معاونان و مدیران کل رزرو می‌کنند و تقریبا به هیچ معلم و حتی مدیر مدرسه‌یی در تعطیلات نوروز و تابستان نمی‌رسد. در حال حاضر به گفته فرشید سیاری، مدیرکل تعاون و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش برای اسکان نوروزی معلمان 100هزار کلاس آماده شده است اما تنها 5 درصد این اتاق‌ها امکانات اولیه اسکان را دارند.
اتاق‌های طرح اسکان نوروزی آموزش و پرورش درجه‌بندی شده‌اند و به نسبت امکانات هزینه متقاوتی دارند. برای امسال آموزش و پرورش چهار دسته اتاق دارد. اتاق‌های «ویژه» که بهترین نوع کلاس‌ها هستند، تخت، تلویزیون، یخچال و فرش دارند و هزینه آن برای هر شب 18 هزار تومان است. با این وجود به گفته سیاری تنها 5 درصد کلاس‌ها در طرح نوروزی این امکانات را دارند و نوع ویژه هستند. 40 درصد کلاس‌ها، اتاق‌های «الف» هستند که امکاناتش از اتاق ویژه کمتر و شبی 14 هزار تومان اقامت در آن برای معلمان هزینه دارد، این اتاق‌ها تخت ندارد اما یخچال، تلویزیون و فرش دارد.
40 درصد دیگر اتاق‌ها نیز اتاق‌های نوع «ب» هستند که تعرفه‌اش10 هزار تومان است. این اتاق‌ها فرش دارد ولی یخچال و تلویزیون برای کل اتاق‌ها مشترک است. تعرفه اتاق‌های نوع «ج» که 15 درصد ظرفیت را شامل می‌شود و پایین‌ترین کیفیت را دارند، شبی 8 هزار تومان است. ظرفیت هر کلاس هم 5 نفر و هزینه به ازای هر نفر اضافه تا سقف هشت نفر در اتاق‌های «ویژه»، 1500 تومان در اتاق‌های نوع «الف» 1200 تومان، در اتاق‌های نوع «ب» 1000 تومان و در اتاق‌های نوع «ج» 700 تومان است.
تجربه معلمان از اقامت نوروزی در مدارس
یکی از معلمان که تجربه اقامت در یکی از مدارس روستای دورود استان لرستان را دارد، می‌گوید: در همان سالی که حاجی بابایی گفته بود فرهنگیان اسکان ویژه داشته باشند با شبی 5 هزار تومان یک اتاق در این مدرسه گرفتیم که فقط یک زیلو و یک بخاری نفتی داشت. یخچال هم نداشت. او تجریه اقامت در یکی از مدارس یزد را هم دارد: «در کلاس صندلی‌ها را جمع کرده بودند و زیرانداز انداخته بودند. یک آشپزخانه برای 14-13 کلاس مشترک بود. گاز و یخچال هم برای استفاده همه بود. یکی، دو تا دوش هم داشت ولی تعداد خانوارها خیلی زیاد بود.»«مدرسه فوق‌العاده شلوغ و امکانات ضعیف بود. اتاق تنها یک موکت داشت. آشپزخانه هم مشترک بود. از لحاظ بهداشتی هم خیلی ضعیف بود. حمام هم نداشت.، در کل مدرسه جای اسکان نیست. اکثر معلمان ناراضی هستند. در مقایسه با نهادها و وزارتخانه‌های دیگر این طرز اسکان مناسب نیست اما با توجه به محرومیت‌های جامعه خیلی‌ها تمایل دارند در این مکانها اسکان پیدا کنند اما دید مثبت بین معلمان وجود ندارد.» این تجربه یکی از معلمان از اقامت در یک مدرسه در بندرعباس است.
آموزش و پرورش در سراسر کشور 10 هزار مدرسه، 180 مرکز آموزشی و رفاهی خانه معلم، 50 مرکز آموزش دانشگاه فرهنگیان دارد. مسوولان آموزش و پرورش در مورد استفاده از مراکز رفاهی برای آسایش معلمان در تعطیلات می‌گویند: تعداد مراکز رفاهی آموزش و پرورش یا همان خانه‌های معلم در سراسر کشور 180 تا بیشتر نیست که در مجموع 20 هزار تخت دارد. این 20 هزار تخت پاسخگوی نیاز فرهنگیان نیست. به همین دلیل ما به سمت مدارس رفتیم.
معلم دیگری از تجربه اقامتش در یکی از مدارس شهر شوشتر می‌گوید: شوش و شوشتر با اینکه توریست‌پذیر است امکانات اصلا در شأن معلم نبود. در سال 92 در شوشتر یک اتاق درجه یک با هزینه 14 هزار تومان گرفتیم، شیشه‌ها شکسته بود، باد سر می‌آمد یخچال و تلویزیون و پتو هم نداشت، حمام عمومی بود و با پرده زنانه و مردانه شده بود، دستشویی را هم با یک پلیت فلزی و دوش تبدیل به حمام کرده بودند.
«چند سال پیش به یک دبیرستان در خرم‌آباد رفتیم که ساختمان خوبی داشت اما امکانات چندان زیاد نبود ولی با توجه به انبوه مسافرانی که آمده بودند توقع و انتظار بیشتری نداشتیم.» این تجربه یک معلم دیگر است. این معلم می‌گوید: ما انتظار نداریم برای 13 روز سال آموزش و پرورش هتل آماده کند اما می‌توانند بهترین مدارس را به فرهنگیان اختصاص دهند.
معلم دیگری از اقامتش در یکی از مدارس شهر اهواز می‌گوید: سال 91 شبی 25 هزار تومان یک اتاق در اهواز با یک یخچال کوچک، فرش و پتو گرفته بودیم، نسبتا بد نبود اما باز هم حمام و دستشویی مشترک بود. به گفته او برنامه مدونی برای اجرا در تمام کشور نیست و بیشتر شهرها امکانات مناسبی ندارند. سیاری، مدیرکل پشتیبانی آموزش و پرورش در مورد گلایه معلمان نسبت به امکانات می‌گوید: ما یک و نیم میلیون معلم و شاغل و بازنشسته داریم که با میانگین سه عضو خانواده 5/4 میلیون نفر می‌شود. فرض کنید 10 درصد این تعداد در ایام نوروز قصد مسافرت داشته باشند. این 10 درصد 450 هزار نفر می‌شود در حالی که ما 20 هزار تخت در خانه معلم‌ها داریم که این تعداد حتی پاسخگوی دو درصد جمعیت هم نیست. معلمان اما معتقدند که آموزش و پرورش باید ببیند این طرح زیبنده فرهنگیان است و آیا اساسا قابل اجراست و امکانات رفاهی آموزش و پرورش این توانایی را دارد یا خیر.» اگر مدیریت صحیح باشد می‌شود این طرح را خوب اجرا کرد. مثلا می‌توانند از امکانات صندوق ذخیره فرهنگیان استفاده یا در معماری‌های مدارس جدید اسکان معلمان را پیش‌بینی کنند تا حتی تبدیل به منبع درآمد آموزش و پرورش شود. آموزش و پرورش در شهرهای بزرگ خوب عمل کرده ولی در شهرهای کوچک است که هنوز امکانات به دلیل ساختمان مدارس جور نشده است.معلمی که تجربه اقامت در مدارس چندین شهر را داشته، می‌گوید:
«در شهرهای بزرگ انصافا وضعیت مناسب بود اما در شهرهای کوچک خیر. حالا که قرار است این رویه باشد و معلم‌ها از مدارس برای اسکان استفاده کنند باید امکانات رفاهی و بهداشتی را بهبود ببخشند.» او ادامه می‌دهد: «زیاد زیبنده نیست که موقع دوش گرفتن معلمان حوله به دست پشت در حمام سیار منتظر باشند.»
آموزش و پرورش: می‌دانیم امکانات مناسب نیست
فرشید سیاری، مدیرکل تعاون و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش در مورد کیفیت مراکز اسکان نوروزی می‌گوید: «فضاها خیلی مطلوب نیست. اما هدف‌مان این است امکانات را افزایش دهیم و اسکان‌هایمان را هم به سمت دایمی بودن پیش ببریم و حداقل آمار خانه معلم را افزایش دهیم.»
او ادامه می‌دهد «می‌دانیم معلم در طول سال در کلاس و مدرسه است و در سفر هم باید در کلاس و مدرسه اقامت کند اما در بین معلم‌ها قشرهای مختلفی وجود دارد حداقل ما این فضا را ایجاد کنیم که معلمانی که نمی‌توانند به هتل بروند از این فضاها استفاده کنند.» اسکان موقت فرهنگیان در مدارس برای آموزش و پرورش هزینه‌بر بوده است، تجهیز کلاس‌ها از یک طرف و جابه‌جایی وسایل و استهلاکی که در جابه‌جایی وسایل ایجاد می‌شود مسوولان آموزش و پرورش را به فکر افزایش تعداد خانه‌های معلم در شهرها و ایجاد اسکان دایم به جای اسکان موقت در مدارس انداخته است.
مسوولان آموزش و پرورش می‌گویند هدف‌مان این است که از امسال به دنبال افزایش کیفیت کلاس‌ها برای اقامت و دنبال مکان‌هایی باشیم که از لحاظ آموزشی نیازی به آنها نیست تا نیازی به جابه‌جایی وسایل نباشد. آموزش و پرورش بعد از پایان طرح اسکان نوروزی باید تجهیزات را جمع‌آوری کند به انبار ببرد. همین موضوع باعث شده استهلاک وسایل با توجه به نوع و شکل خدمات بسیار بالا باشد. در حال حاضر برای امسال آموزش و پرورش اعتبار جدیدی به طرح اسکان اختصاص نداده و از تجهیزات سال‌های قبل استفاده می‌کند.
اختلاف بین صف و ستاد، گلایه معلمان
گلایه بیشتر معلمان از اختلاف توزیع امکانات بین نیروهای ستادی و معلمان و مدیران مدارس است. یکی از معلمان می‌گوید: «امکانات به هیچ‌وجه در شأن معلمان نیست. ستادی‌ها همیشه برای اسکان در خانه‌های معلم اولویت دارند. معلم دیگری می‌گوید اساسا فرهنگیان کمتر در کشور ما دیده می‌شوند. نیروی دیپلم در وزارت نفت 5/4 میلیون حقوق می‌گیرد. اما من با فوق لیسانس و سابقه کاری با مجموع حق اولاد و... یک میلیون و 750 هزار تومان می‌گیرم که بعد از کسورات یک میلیون و 300 هزار تومان می‌شود. بیمارستان مستقل هم نداریم، 5 سال است اضافه کار و حقوق مدیر و معاونان مدارس قطع شده، 5 ماه است حق‌التدریس معلمان پرداخت نشده است. تمام مدیران و معاونان مجتمع‌های غیرانتفاعی راه‌اندازی کردند و مدیر پست و مقام خودشان شده‌اند.»
معلم دیگری می‌گوید: «در اسکان نوروزی هم بدترین مدارس در اختیار معلمان قرار می‌گیرد و بهترین‌ها در اختیار نیروهای ستادی؛ در اصفهان یک سال ما را در حیاط جا دادند و بابت حیاط شبی پنج هزار تومان هزینه گرفتند.»
این معلم ادامه می‌دهد: «امکانات یکسری جاها خوب است ولی نیروهای ستادی و مدیران و معاونان اداری با هزینه مناسب‌تر از هتل‌ها برای خودشان رزرو می‌کنند. معلم‌ها هم ناچار به مدارس می‌روند که اصلا امکانات خوب و حمام و دستشویی مناسبی ندارد. یکی از گلایه‌های معلمان در حال حاضر اختلاف بین نیروهای صف و ستاد است و... اگر آموزش و پرورش می‌خواهد معلم‌ها را اسکان دهد امکانات تربیت معلم‌ها و دانشسراها را اضافه کند. خانه معلم‌ها را توسعه دهد و...»
معلم دیگری می‌گوید: خیلی وقت‌ها در مدارس خوب با اخذ هزینه غیرفرهنگیان را اسکان می‌دهند و به فرهنگیان نمی‌رسد. یکی از همکاران، سال گذشته مجبور شده بود به دلیل اسکان غیرفرهنگیان در سالن ورزشی مدرسه شب را بگذراند، از این بابت که یک جایی را آموزش و پرورش تدارک دیده، قابل تحسین است. بعضی شهرها مثل هرمزگان که چند سال پیش رفتیم، امکانات خوبی داشت اما خیلی از مدارس از لحاظ کیفیت در حد صفر است. حمام و دستشویی مشترک است. تابستان در آمل با امکانات متوسط شبی هشت هزار تومان پرداخت کردیم. او که تجربه اقامت در یکی از مدارس بندرعباس را هم دارد، می‌گوید: نصف کلاس را صندلی گرفته. تخته سیاه کل فضا را کثیف می‌کند همه جا پر گچ می‌شود. حتی آب نداشت. یک شیر آب توی حیاط بود. از لحاظ بهداشتی صفر بود. از روی ناچاری به این مکانها می‌رویم چون هزینه هتل بالاست. 20 کلاس یک گاز سه شعله داشت. اتاق‌های درجه یک فقط یخچال داشت، درجه دوم و سوم هیچی ندارد. حمام با پرده جدا شده بود.
سیاری اما در مورد اسکان غیرمعلمان در مدارس می‌گوید: اولویت ما برای فرهنگیان است. در استان‌های پرتراکم و پرتردد مثل اصفهان، فارس خراسان رضوی بوشهر هرمزگان معمولا نمی‌توانیم به غیرفرهنگیان اسکان بدهیم ولی در صورتی که ظرفیت خالی داشته باشیم، غیرفرهنگیان را هم پذیرش می‌کنیم. معلم دیگری از وضعیت خانه‌های معلم ناراضی است: خانه‌های معلم در ایام نوروز اصلا به معلم‌ها نمی‌رسد. مدیران کل، معاونان و نیروهای ستادی از قبل رزرو می‌کنند. در یکی از این خانه‌های معلم در تابستان هزینه‌یی که از ما گرفتند کم نبود اما امکانات محدود بود، غذا نداشت، کولر را هم به دلیل هزینه خاموش کرده بودند. تنها مزیت این بود که یک سوییت مستقل داشتیم که شبی 50-40 هزار تومان بابت آن هزینه می‌دادیم.
آموزش و پرورش: هدف‌مان درآمدزایی نیست
آموزش و پرورش سال گذشته یک میلیون خانوار و جمعا شش میلیون نفر را در مدارس طرح اسکان پذیرش کرد. پیش‌بینی آموزش و پرورش این است که امسال این تعداد 10 درصد افزایش خواهد داشت. اما درآمد آموزش و پرورش در این طرح چقدر است. مسوولان آموزش و پرورش می‌گویند هزینه‌ها و استهلاک وسایل از درآمد پیشی می‌گیرد و اساسا به دنبال درآمدزایی از این طرح نیستیم. با این وجود اگر میانگین چهار تعرفه 8 تا 18 هزار تومانی را با توجه به ظرفیت هر نوع از کلاس‌ها 9 هزار تومان در نظر بگیریم، به ازای یک میلیون خانوار سال گذشته می‌شود، 9 میلیارد تومان درآمد که با پیش‌بینی 10 درصد افزایش اسکان‌ها در نوروز 93، 900 میلیون به 9 میلیارد سال پیش اضافه می‌شود.
مسوولان آموزش و پرورش می‌گویند هزینه‌یی که بابت اقامت در این مکانها گرفته می‌شود قابل مقایسه با هتل‌ها و مسافرخانه‌های بیرون نیست. آنها تاکید دارند هدف از اجرای این طرح درآمدزایی نیست و هزینه و تعرفه که ما می‌گیریم گرفته می‌شود صرفا برای هزینه حامل‌های انرژی است.
آموزش و پرورش برای اجرای این طرح 20 هزار عامل اجرایی در کل کشور در مدارس برای اجرای این طرح دارد که باید به آنان حقوق پرداخت کند. آموزش و پرورش می‌گوید50 درصد مبالغ به دست آورده را باید هزینه حقوق کند. هزینه خرید تجهیزات و حامل‌های انرژی هم هست. بنابراین با توجه به هزینه تجهیزات اصلا این درآمد پاسخگو نیست و تنها بحث کمک به فرهنگیان از لحاظ رفاهی مطرح است.