جام ملت‌های آفریقا از 10 ژانویه (یک‌شنبه آینده) در آنگولا آغاز می‌شود. در سالی که برای اولین بار یک قاره سیاه میزبان جام جهانی است، قدرت‌های حاضر در رقابت‌های تابستان آینده به قصد دلربایی و غایب‌های آرزو به دل به امید نشان دادن غرور قاره خود، یک دوره رقابت جذاب را رقم می‌زنند. تایمز در مطلبی تحلیلی از دریچه نیجریه به استقبال درهای ورودی جام ملت‌های آفریقا رفت که خراسان به نقلش پرداخت. آیا داستانی رمانتیک‌تر از ماجراهای کتاب «کلبه عمو تم» شکل می‌گیرد؟«والتر وینتر باتم» وقتی در سال 1962 از سمت سرمربی‌گری تیم ملی انگلیس استعفا داد، پیش‌بینی کرد آفریقایی‌ها تا قبل از پایان قرن بیستم به مقام قهرمانی جام جهانی دست می‌یابند. البته پیش‌بینی او درست از آب در نیامد؛ شبیه تمام حرف‌های سلطان پله.
حالا در اولین سال دومین دهه قرن جدید به سر می‌بریم و نه تنها سلطه آمریکای جنوبی و اروپا بر جام جهانی ادامه دارد بلکه حتی آسیا هم جلوتر از آفریقا اولین نماینده خود در جمع 4 تیم پایانی معتبرترین رقابت فوتبال در جهان را نمایانده‌اند.
گذشت زمان خیلی از ابهام‌ها را روشن می‌کند. تنها نکته قطعی فعلی، دل‌نگرانی یکی از قدرتمندترین باشگاه‌های حاضر در یکی از ثروتمندترین لیگ‌های دنیا (لیگ برتر) بابت از دست دادن ستاره‌های آفریقایی است. اسین و دروگبا، چلسی را ترک می‌کنند و بارسلونا بدون اتوئو که گل قهرمانی 2 قهرمان 4 دوره اخیر لیگ قهرمانان را به ثمر رساند، کار دشواری پیش‌رو دارد.
شروع داستان
ماجرا در درخشش بازیکنان خلاصه نمی‌شود. در آفریقا، تیم‌ها زودتر از ستاره‌ها هدایت‌گر جریان موفقیت نام گرفتند. کامرون با شکست آرژانتین در بازی افتتاحیه جام جهانی 1990 زنگ خطر را به صدا در آورد. هرچند تکل بی‌مورد «میلا» اسباب شکست شیرهای رام نشدنی مقابل انگلیس را فراهم کرد اما راه آن‌ها توسط نیجریه (هیجان انگیزترین تیم آفریقایی دهه 90) طی شد. شیرینی برتری 3- صفر در نخستین بازی مقابل بلغارستان با شکست 2- یک در جدال با آرژانتین به تلخی گرایید.
هیچ‌کس پیش‌بینی نمی‌کرد آبی و سفید‌های آمریکای جنوبی چند روز بعد مارادونا را به دلیل مثبت اعلام شدن آزمایش مواد نیروزا از دست بدهند. با هر معیاری شکست خفیف شاگردان وسترهوف هلندی از ستاره‌هایی مانند گابریل باتیستوتا، فرناندو ردوندو، کلودیو کانیگیا (زننده هر 2 گل تیم پیروز) و دیه‌گو سیمئونه تحسین‌برانگیز بود. ناکامی تیم بی‌روحیه آرژانتین مقابل بلغارستان، سرگروهی و جدال عقاب‌ها با ایتالیا در مرحله یک هشتم نهایی را درپی داشت.
آن‌جا زولا کارت قرمز گرفت اما «باجو» در دقایق پایانی بازی را به وقت اضافی کشاند و در نهایت خودش از روی نقطه پنالتی آفریقایی‌ها را ناکام به خانه فرستاد. تلفیق بزرگانی مانند اوکوچا، آموکاچی، اولیسه و فیندی جورج با کانو و سایر جوانان، برتری بر برزیل و آرژانتین و قهرمانی در فوتبال المپیک 1996 را به ارمغان آورد. 2 سال بعد برتری 5- یک در بازی دوستانه با هلند، سبزها را مدعی قهرمانی جلوه داد، با این حال وقتی اظهارات جی‌جی اوکوچا صورت عینی یافت، کار خراب شد. به زعم ستاره نیجریه مشکل مالی اجازه مغلوب کردن اروپایی‌ها را نمی‌دهد.
برتری 3-2 مقابل اسپانیا در اولین بازی جام جهانی 1998 هم چیزی را تغییر نداد. در آفریقا از سازماندهی و نظم اهالی قاره سبز خبری نیست. از طرفی چون تنها فوتبال می‌تواند چهره زشت نیجریه را بپوشاند، خواه و ناخواه سیاسی‌ها به هوای بهره بردن از تکه نانی باارزش سراغ توپ گرد می‌آیند. نیجریه در 2 رقابت ابتدایی فستیوال 1998 حداکثر امتیاز را به دست آورد و در جدالی تشریفاتی به پاراگوئه اجازه پیروزی داد تا اسپانیا با وجود برتری 6-یک مقابل بلغارستان (تیم چهارم دوره قبل) حذف شود.
شکست 4-یک در جدال مرحله یک‌هشتم نهایی مقابل دانمارک ناقوس پایان دوران بازی امثال اوکوچا را به صدا درآورد. 4 سال بعد امثال «یوبو» علم جانشینی بزرگان را برداشتند اما شکست از سوئد و آرژانتین و تساوی بدون گل مقابل انگلیس بی‌‌انگیزه، تیم «آدگبویه اونیگبینده» را به عنوان بدترین نیجریه تاریخ جام‌جهانی معرفی کرد.
البته آن‌ها تنها آفریقایی شکست خورده در وقت اضافه نبودند. سنگال پس از برتری در بازی افتتاحیه جام جهانی 2002، طی مرحله یک چهارم نهایی مغلوب گل طلایی ایلهان مانسیز ترک شد. حالا مسئولان فوتبال کشور نفت‌خیز آفریقا از ناکامی در راهیابی به جام‌جهانی 2006 درس گرفته‌اند و یک اسپانسر بزرگ را بالای سر «آمودا» سرمربی فعلی تیم قرار داده‌اند.
از آن سال‌های گرم و طولانی
کمی به عقب بازگردیم و دوباره روی بازیکنان زوم کنیم. یک سال بعد از پیش‌بینی «وینتر باتم»، اوزه‌بیوی موزامبیکی‌الاصل در جریان فینال فصل 1963-1962 لیگ اروپا چزاره مالدینی و جووانی تراپاتونی را مبهوت قدرت‌نمایی خود کرد و پایان افسانه برتری همیشگی سفید بر سیاه را فریاد زد؛ هرچند درنهایت میلان 2- یک به برتری دست یافت.
نزدیک به نیم قرن بعد، حالا که آفریقایی‌ها به تبعیت از «بیو» فوتبال اروپا را قرق کرده‌اند، همه منتظرند ببینند ساحل عاج در دومین تجربه حضور متوالی در گروه مرگ جام‌جهانی می‌تواند برزیل و پرتغال را از سر راه بردارد یا نه.
برنده جدال کریس رونالدو و دیدیه دروگبا، تیمش را خوش‌بخت می‌کند. عمر «وینتر باتم» مدتی قبل از گل پاپه دیوف در بازی افتتاحیه جام جهانی 2002 بین فرانسه و سنگال تمام شد اما تا پایان قرن احتمالا «آفریقایی» سال‌های بسیار زیادی باقی مانده است.