«صد سال است که برنامهی درس تربیتبدنی اجرا میشود چرا نتیجه نمیگیریم؟ ماده 117 برنامه چهارم توسعه میتوانست نقطه عطفی برای ورزش دانشآموزی ایران باشد. آخر و عاقبت ماده 117 برنامه چهارم توسعه به کجا رسید؟ درست در سال اول اجرای برنامه چهارم توسعه معاونت تربیت بدنی و تندرستی منحل شد... همهی ورزش مملکت ما ختم شده به دو تیم فوتبال که هزینهاش شاید به اندازه هزینه کل آموزش و پرورش با 14-15 میلیون دانش آموز باشد... ما قاعده هرم را تعطیل کردهایم و معلوم است که در این شرایط راس هرم یعنی همان ورزش حرفهای تعطیل میشود. فقط داریم به صورت مجازی به باشگاهها پول میدهیم و در این شرایط نه از ورزش حرفهای خیری میبینیم و نه از ورزش همگانی... در آموزش و پرورش 15 تا 20 میلیون دانش آموز در حال تحصیل هستند. 15 میلیون نفری که یک جمعیت در حال رشد است و مهمترین افراد جامعه را تشکیل میدهد، این جامعه هر چیزی که در این مقطع یاد بگیرد یاد گرفته و هر چه که مغفول بماند هچگاه نخواهد آموخت. اگر سلامتی در وجود کودکان ما از همان ابتدا و در مدارس شکل بگیرد در آینده نیز آدمهای سالمی خواهند بود... بزرگترین مشکل ما این است که دانش لازم را نداریم، همیشه در مورد اهمیت فیزیک و ریاضی صحبت میکنیم اما کسی در عمل اهمیت به ورزش و بهایی نمیدهد. کسی که مسئوول است چون دانش لازم ر ا ندارد نگرشی هم در این خصوص نخواهد داشت. ما 12 سال جامعه خود را رها کردهایم و انتظار داریم بعد از این 12 سال بتوانیم قهرمان بسازیم.»
به نظر میرسد وقتی در ایران بیش از 15 میلیون دانش آموز در حال تحصیل هستند باید تعلیم و تربیت جسمی و روحی این جمعیت که آیندهسازان ایران اسلامی اند در اولویت کاری مسوولان قرار دارد. از قدیم گفتهاند که عقل سالم در بدن سالم است. وقتی در سنین کودکی و در اوان نوجوانی در ذهن و روح کودکان ایران اهمیت و اولویت ورزش به عنوان یکی از برنامههای لازم و واجب روزانه حک نشود هیچ گاه در جوانی و میانسالی نمیتوان این افراد را ورزشکار کرد. اگر کودکان از ابتدا با ورزش آشنا نشوند در آینده بدنهای ضعیفی خواهند داشت.
در این شرایط ان سوال به ذهن میرسد که واقعا جایگاه ورزش دانش آموزی در ایران کجاست؟ آموزش و پرورش، سازمان تربیت بدنی و سایر نهادها و ارگانهای مسوول چه برنامههایی برای بهبود این جایگاه دارند؟ عدم توجه به ورزش دانشآموزی چه تاثیری در آینده ورزش همگانی و قهرمانی خواهد داشت؟ چقدر پایه های ورزش کشور یعنی ورزش دانش آموزی را می شناسیم.
ایسنا، پاسخ این پرسشها را در نشستی از اساتید تربیت بدنی جویا شده است. مشروح گفتوگوی این نشست به شرح ذیل است:
*** مسئولان دانش ندارند که نگرش ندارند!
خسرو ابراهیم، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی با حضور در این نشست تاکید کرد: در آموزش و پرورش 15 تا 20 میلیون دانش آموز در حال تحصیل هستند. 15 میلیون نفری که یک جمعیت در حال رشد است و مهمترین افراد جامعه را تشکیل میدهد این جامعه هر چیزی که در این مقطع یاد بگیرد یاد گرفته و هر چه که مغفول بماند هچگاه نخواهد آموخت. اگر سلامتی در وجود کودکان ما از همان ابتدا و در مدارس شکل بگیرد در آینده نیز آدمهای سالمی خواهند بود. تحقیقات نشان داده است که دانشآموزان حداقل روزی یک ساعت باید درس تربیت بدنی را بگذرانند. این یک ساعت به جهت سلامتی جسمی و روحی برای آنها مفید است و در پیشرفت تحصیلی و یادگیری مهارتهای پایه نقش مهمی ایفا میکند. همچنین پشتوانهای است برای ورزش قهرمانی.
ابراهیم گفت: ساعت درس ورزش در مقایسه با دروس ریاضی و شیمی پردردسرتر است. بزرگترین مشکل ما این است که دانش لازم را نداریم همیشه در مورد اهمیت فیزیک و ریاضی صحبت میکنیم اما کسی در عمل اهمیت به ورزش و بهایی نمیدهد. کسی که مسئوول است چون دانش لازم ر ا ندارد نگرشی هم در این خصوص نخواهد داشت. ما 12 سال جامعه خود را رها کردهایم و انتظار داریم بعد از این 12 سال بتوانیم قهرمان بسازیم.
ابراهیم گفت: در سال 1343 تیم فوتبال آموزشگاههای تهران را وفاخواه، مالکی، پورحیدری، آشتیانی، وطنخواه، قلیچ و غیره تشکیل میدادند. حالا جایگاه تیمهای آموزشگاهی کجاست؟ ما داریم تاوان اهمیت ندادن به ورزش دانشآموزی را پس میدهیم. همه ما عادت داریم که به یک چیزی آلوده شویم. یکی به کتاب، یکی به موسیقی و یکی به سیگار. چرا این آلودگی را خودمان انتخاب نکنیم و فرزندان این کشور را به ورزش آلوده نکنیم. با این روش 500 سال دیگر هم وضع ورزش کشورمان همین است ما به تک ستارهها تکیه کردهایم و برنامه پایداری نداریم.
*** صد سال است که در مدارس ورزش می کنیم اما...
دکتر رمضانی، عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی که در رزومهاش سابقه مدیریت دفتر تالیف و برنامهریزی معاونت تربیت بدنی و تندرستی دارد در نیز این نشست با اشاره به تاریخچه ورزش دانشآموزی تصریح کرد: صد سال قبل و در سال 1287 همزمان با ایجاد مدارس کشور برنامه دروس مختلف دانشآموزان به تصویب مجلس وقت رسید و ابلاغ شد. در آن برنامه درس تربیت بدنی نیز به عنوان یکی از دروس اساسی مورد توجه قرار گرفته بود. در سال 1306 به صورت رسمی و اجباری بنا شد که تمام دانشآموزان روزانه یک ساعت درس تربیت بدنی را بگذرانند. از آن تاریخ تاکنون که 80 سال میگذرد چه اقدامی برای رسیدن به روزانه یک ساعت ورزش تربیت بدنی کردهایم؟ در آن زمان یعنی در سال 1306 کمبود نیروی انسانی، فضا و تجهیزات بهانهای شد تا بگویند نمیتوانیم روزانه یک ساعت درس تربیت بدنی در مدارس داشته باشیم اما حالا بعد از 80 سال همین مشکلات در ورزش دانشآموزی وجود دارد.
وی ادامه داد: در هرم مولر آمده است که ورزش دانشآموزی باید در قاعده قرار گیرد و بعد از آن ورزش همگانی، قهرمانی و حرفهای داشته باشند در این شرایط است که هرم پایدار میماند. حالا ما قاعده هرم را کم کردهایم و وقتی قاعده باریک باشد راسی نخواهیم داشت. طبق برنامه درسی ایران دانشآموزان ایرانی دارند 12 سال درس تربیت بدنی میخوانند اما اگر به یک دیپلمه بگوییید که 15 دقیقه نرمش کن نمیتواند چرا؟ یکی از دلایلش این است که نیروهای متخصص این درس را تدریس نمیکنند و چون خودشان این کار را بلد نیستند به دانشْآموزان چیزی نمیآموزند. بیبرنامگی مشکل اساسی دیگری است که دامنگیر ورزش دانشآموزی شده است.
*** برنامه چهارم توسعه در بخش ورزش دانش آموزی به کجا رسید؟
رمضانی تاکید کرد: از آموزش و پرورش میپرسم برنامه درس تربیت بدنی کجاست؟ چه نیروی انسانی متخصص برای تدریس درس تربیت بدنی تربیت و جذب شدهاند. آیا طبق قانون برنامه چهارم توسعه افزایش ساعت درس تربیت بدنی اتفاق افتاده است؟ برنامه جامع ارتقا ورزش مدارس کجاست؟ وقتی جواب تمام این سوالها مبهم است جای تعجب نیست که بعد از 100 سال هنوز در سرجای اول هستیم. حالا که در پایان برنامه چهارم توسعه قرار داریم خوب است که بدانیم دولت در راستای اجرای این برنامه برای توسعه ورزش دانشآموزی چه کرده است؟ ماده 117 برنامه چهارم توسعه میتوانست نقطه عطفی برای ورزش دانشآموزی ایران باشد. در این برنامه اصلاح ساختار ورزش کشور -که ورزش دانشآموزی نیز در دل آن قرار دارد- آمده است. اما درست در سال اول اجرای برنامه چهارم توسعه (1384) میبینیم که معاونت تربیت بدنی و تندرستی منحل شد. ماده 117 برنامه چهارم توسعه را مجلس تصویب کرده و دولت موظف به اجرای آن بوده است اما میبینیم که به راحتی ساختار از بین میرود. یکی از مفاد ماده 117 برنامه چهارم توسعه افزایش سرانه فضای ورزشی کشور به یک متر مربع بود و با یک نگاه جامع به همه بخشها میبینیم که رییس وقت سازمان تربیت بدنی همه بندها را تعطیل کرده و تنها به همین یک بند توجه داشته و در توسعه فضا کوشیده است. حالا چقدر در این امر موفق بوده باید آمار و ارقام را ببینیم.
رمضانی افزود: وقتی یک نفر قانون برنامه چهارم توسعه را رد میکند در حقیقت فراتر از دستگاه مقننه جلو میرود و این اتفاق در ورزش کشور افتاد. وقتی ماده 117 تصویب شد در واقع طبق برنامه چهارم توسعه حتی اگر معاونت تربیت بدنی و تندرستی نیز در آموزش و پرورش نمیبود باید ایجاد میشد. من از علیآبادی تعجب میکنم که چطور فقط چسبیده به آن یک متر فضا.
وی در ادامه به طرح جامعه ورزش اشاره کرد و گفت: ماده 117 می گوید اساس ورزش کشور باید سند جامع باشد چرا که در طرح جامع همه چیز پیشبینی شده است. میدانیم که هر چیز که دستنویس انسان باشد اشکال دارد و به جز قرآن و سایر کتب آسمانی هیچ سند و مدرکی بیاشکال نیست. در سند جامعه ورزش کشور با برگرفتن تجربه از سایر کشورهای اول دنیا در المپیک ورزش دانشآموزی را به عنوان رکن و پایه قرار داده و تاکید کرده که باید ورزش قهرمانی و حرفهای از دل ورزش دانشآموزی بیرون بیاید. چین هم در یک برنامهریزی سی ساله توانست در المپیک موفق باشد ولی ما سند به حال خود رها کردیم.
*** معاونت تندرستی چرا آمد و چرا رفت؟
رمضانی ایجاد و سپس حذف معاونت تربیت بدنی و تندرستی را این از تبعات آزمون و خطا دانست و گفت: معاونت به دلیل ضرورت آمد. من معتقدم که درس تربیت بدنی فقط به خاطر علاقه بیش از حد دانشآموزان است که ماندگار مانده نه نگاه مسوولین. وقتی نتایج آماری نشان میدهد که در بخشهای مختلف دانشآموزان به لحاظ سلامت دچار مشکل هستند آمادگی جسمانی ضعیف است و به ورزش در جامعه چندان توجه نمیشود آموزش و پرورش معاونت تربیت بدنی و تندرستی را ایجاد میکند یعنی پشت تاسیس این معاونت یک نگاه علمی وجود داشت. در معاونت تربیت بدنی و تندرستی چهار دفتر درس تربیت بدنی، فوق برنامه سلامت، پیگیری آسیبهای اجتماعی و همچنین فدراسیون ورزش مدارس ایجاد شد. بنابراین معاونت تربیت بدنی و تندرستی یکی از اقداماتی بود که میتوانست ما را در 1404 و طبق چشم انداز 20 ساله در منطقه سرآمد کند. اما متاسفانه در سال 84 معاونت تربیت بدنی و تندرستی را در حد یک اداره کل تغییر دادند که دیگر قدرت و تواناییهای لازم را نداشت. یادم هست که در آن زمان هم رسانهها و هم بخشهای علمی ، دانشگاهی و هم آموزش و پرورش به این کار واکنش نشان دادند. ما ادلههای خود را گفتیم و عملکرد معاونت را ارائه کردیم حتی به کمیسیون آموزش و تحقیقات رفتیم اما کاری نتوانستیم بکنیم.
ابراهیم نیز در این باره گفت: پست معاونت شکل گرفت و در همان زمان آقایان و خانمها را تفکیک کردند و یکسری حرکات انجام شد که به بهبود شرایط ورزش دانش آموزی انجامید. اما متاسفانه نفر بعدی که مسول بالادست شد خیلی راحت معاونت را کنار گذاشت.
*** ایجاد پست قائم مقامی = نگاه مثبت به ورزش دانشآموزی!
عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی در این باره تاکید کرد: خوشبختانه امروز بعد از چهار سال میبینیم که وزیر جدید آموزش و پرورش ضرورت توجه به ورزش دانشآموزی دریافته و با انتخاب قائم مقام برای ورزش دانش آموزی گامی مثبت در جهت ارتقا سطح ورزش دانش آموزی برداشته است. ایجاد پست قائم مقامی گامی مثبت ولی ناقص است. باید در کنار این پست چهار دفتر درس تربیت بدنی ، فوق برنامه، سلامت و پیگیری از آسیبهای اجتماعی قرار بگیرند. کارها نباید سلیقهای انجام شود باید تشکیلات قوی به لحاظ ساختاری در ورزش دانشآموزی ایجاد کنیم. قائم مقام ورزش دانشآموزی باید ابزار لازم را داشته باشد.
*** آقای کیومرث هاشمی بخواند!
رمضانی در این شرایط مسئولیت سنگینی را متوجه قائم مقام ورزش دانش آموزی دانست و گفت: کیومرث هاشمی اگر میخواهد در مسیر احیای ورزش دانشآموزی درست گام بردارد باید نیروهای انسانی را به کار بگیرد که در ورزش مدارس کار کردهاند و با این ساختار آشنایی دارند. این انتظار از آقای وزیر هم میرفت که فردی را برای سمت قائم مقامی انتخاب کند که در ورزش آموزش و پرورش سابقه دارد. آموزش و پرورش وزارتخانهای است که به همه جا نیرو صادر میکند و میتوان از دل این وزارتخانه نیروهای توانمند بیرون آورد. از آقای هاشمی میخواهم که به بخش تخصصی تربیت بدنی توجه کند بهترین نیروهای انسانی در ورزش کشور در آموزش و پرورش حضور دارند و کج سلیقهای است که از این نیروها استفاده نشود.
رمضانی افزود: ازآنجا که کیومرث هاشمی در گذشته معاون ورزش قهرمانی بوده است بیم آن وجود دارد که به ورزش دانش آموزی نیز نگاه قهرمانی داشته باشد و این یک فاجعه است. نباید کاری کنیم که 14 – 15 میلیون دانش آموز دچار مشکل شوند. قائم مقام اختیار بیشتری دارد چرا که میتواند در شورای معاونین حضور داشته باشد.
ابراهیم نیز به حضور هاشمی به عنوان قائم مقام ورزش دانش آموزی اشاره کرد و گفت: هاشمی را اسما میشناسم و نمیدانم چقدر تجربه دارد و چقدر حاضر است برای احقاق حق ورزش دانش آموزی مبارزه کند. هاشمی باید اعتقاد داشته باشد که با 12 سال از مهمترین سالهای زندگی مردم سروکار دارد. اگر در این زمان ورزش دانشآموزی خوب اجرا شود مشکل ما در ورزش همگانی، قهرمانی و حرفهای حل خواهد شد. باید ببینیم که او چقدر آمادگی دارد که از بازوهای متخصص استفاده کند پای کار بیاستد و از هویت ورزش دانشآموزی دفاع کند. گاهی آدمها برای اینکه خودشان حضور داشته باشند کوتاه میآیند. به آقای هاشمی میگویم که همه ورزش ایران دارد از نابسامانی ورزش دانشآموزی ضربه میخورد و تنها راهحل سامان دادن به این اوضاع صبرداشتن و استفاده از نیروهای متخصص و باتجربه است.
*** چقدر خرج ورزش دانش آموزی می کنید؟
رمضانی به کمبود بودجه در بخش ورزش دانشآموزی اشاره کرد و گفت: این بودجه کفایت تحت پوشش قرار دادن 15 میلیون دانش آموز را نمیکند باید یک بودجه اختصاصی برای ورزش دانشآموزی گرفته شود وگرنه ورزش بین سایر مشکلات وزارت آموزش و پرورش گم میشود.
ابراهیم نیز در این باره گفت: یک روز برای بازدید از ناسا به عنوان توریست به آمریکا رفته بودم. مسوولی که داشت از امکانات ناسا به ما گزارش میداد یک رقم نجومی را به عنوان بودجه سالانه ناسا اعلام کرد وقتی با تعجب پرسیدم که این همه پول را ناسا چگونه خرج میکند گفت: این رقم بودجه 3 هفته وزارت آموزش و پرورش است ما باید بودجه همه نهادها را قطع کنیم و بگوییم 20 سال همه درجا بزنند و این بودجه را صرف دانش آموزان کشور کنند. پول اگر در خدمت برنامه باشد کار را به خوبی پیش میرود.
*** مدارس کلاسی برای ارائه درس ورزش ندارند!
رمضانی به نامناسب بودن سطح فضای مدارس برای ارائه درس ورزش تربیت بدنی اشاره کرد و گفت: در زمان معاونت ساختار جدیدی برای مدارس طراحی کردیم و بنا شد هر مدرسه جدیدی که ساخته میشود براساس همین ساختار پیش برود که این موضوع نیز ناتمام ماند.
ابراهیم در این باره از وضعیت بد مدارس غیرانتفاعی یاد کرد و گفت: آقای وزیر وقتی دارد به این افراد اجازه میدهد که مدرسه درست کنند و شهریههای 4 میلیونی و سه میلیونی از دانش آموزان بگیرد باید آنها را ملزم کند که در مدرسه خود فضای ورزشی داشته باشد. این مدارس 600 ، 700 دانش آموز دارند که از هر کدام چهار میلیون تومان میگیرند و ساخت یک سالن 50 متری برای ارائه درس ورزش کار چندان مشکلی به نظر نمیرسد. این سالن باید از صبح تا شب فعال باشد. بهبود جایگاه ورزش دانشآموزی یک روند 15- 20 ساله است.
رمضانی در تایید صحبتهای ابراهیم گفت: مصوب است که هر مدرسهای که ساخته میشود باید کلاس ورزش داشته باشد. حالا این دستگاه مجریه است که باید علاقه داشته باشد که قانون را اجرا کند. ماده 117 تکلیف دولت را روشن کرده است. پولی که به اشتباه دارد به سازمان تربیت بدنی میرود تا چاههای فوتبال را فربه کند باید به وزارت آموزش و پرورش برود و خرج ورزش دانش آموزی شود. کار من شنا است در همان زمان که در معاونت بودم طرح آشنا را نوشتیم. در دو سه سال اول طرح 100 هزار دانش آموز شنا یاد گرفتند. ما آن زمان داشتیم با جدیت این طرح را دنبال میکردیم اما در سال 84 این طرح نیز تعطیل شد.ما میتوانیم در مدارس استخرهای 25 متری بدون سونا و جکوزی بسازیم .
ابراهیم در پاسخ به این سوال که آیا آموزش و پرورش ساخت مدارس استاندارد با وجود کلاسهای ورزشی پایان نیافته میتواند از امکانات سازمان تربیت بدنی استفاده کند تاکید کرد: سازمان فعلا باید به فکر خودش باشد! حالا سازمان تربیت بدنی سالنهایی را که با پول مردم ساخته به بخش خصوصی اجاره میدهد. وقتی ورودی یک استخر 5 هزار تومان است این یعنی شنا ممنوع! و در این شرایط پنج شش دختر دانش آموز وسط شهر در یک حوض غرق میشوند و نه خودشان میتوانند شنا کنند و نه کسی شنا بلد است که آنها را نجات دهد.
*** با بچههای مردم در مدارس چه می کنند؟
ابراهیم در پاسخ به این سوال که در دوران ابتدایی همیشه دانشآموزان به زنگ ورزش علاقمند میشوند اما با ورود به مقطع راهنمایی و دبیرستان این علاقمندی جای خود را به فرار وبیدقتی میدهد علتش چیست گفت: ما در مدارس خود یکسری حرکات اجباری را به دانش آموزان در قالب ورزش تحمیل میکنیم همیشه در دو سه ماه اول سربازخانه هم حرکات اجباری وجود دارد. ما تمایزی بین تمرین، تنبیه و تحقیر قائل نیستیم. حتی در ورزش قهرمانی نیز بین این سه موضوع تفکیک قائل نشدیم. فکر میکنیم داریم تمرین میدهیم، تحقیر میکنیم فکر میکنیم تمرین است. در آفتاب با مانتو و مقنعه به دختران خود تمرین میدهم و این تنبیه است آنها هیچ چیز از این نوع ورزش کردن یاد نمیگیرند و فقط از ورزش زده میشوند. متاسفانه افرادی که مینشینند و از ورزش این تعاریف را ارائه میدهند با ورزش آشنایی ندارند مثل این است که من برای فیزیک طرح درس ارائه دهم! باید افرادی که در کار هستند و ورزش را میشناسند و درس آنرا خواندهاند برنامهریزی کنند.
***هر درسی کتابی دارد کتاب درس ورزش کجاست؟
عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی به تالیف کتاب درس تربیت بدنی برای مقطع ابتدایی در زمان معاونت اشاره کرد و گفت: یک تیم 50 نفره برنامه درس تربیت بدنی را برای مقاطع ابتدایی، راهنمایی و متوسطه تالیف کردند و همچنین برای مقطع ابتدایی کتاب راهنمای معلم چاپ شد اما علیرغم اینکه فرایند اعتبار بخشی، اجرای آزمایشی و آموزش مدرسان انجام شد اما همین کار نیز در سال 84 متوقف شد و ناتمام ماند. ما در آن موقع 600 مدرس در کشور را طی یکسال تربیت کردیم.
***حرف آخر: 20 سال ورزش قهرمانی را کنار بگذارید!
عضو هیات علمی شهید بهشتی خطاب به مسوولان ورزش کشور گفت: 20 سال ورزش قهرمانی را کنار بگذارید در مسابقات بینالمللی و المپیک فقط ستارهها را اعزام کنید. تا این زمان 20 ساله فرصتی باشد برای رسیدگی به اوضاع نابه سامان ورزش دانشآموزی. مهمترین تصمیم گیرنده دولت است. دولت باید علاقمند باشد و باور داشته باشد. ورزش سالمترین و ارزانترین وسیلهای است که دولت میتواند با آن کارهای خود را پیش ببرد. اگر دولت به این باور برسد آنوقت افراد مناسبی را به کار میگمارد. در غیر این صورت وضع ورزش ما نه در برنامه چهارم و نه ششم و هفتم و هشتم بهبود نخواهد یافت. کارها انجام شده ، بستر فراهم شده و فعالیتهای کارشناسی صورت گرفته است حالا هاشمی باید برود و از فعالیت های تربیت بدنی در مدارس دفاع کند.
وی ادامه داد: نمیتوان با 12 سال بیتفاوت برخورد کرد. من نوعی که سابقه پنج سال حضور در تیم ملی والیبال را دارم برای شبی یک ساعت والیبال بازی کردن دارم سالی دو سه میلیون هزینه میکنم. حالا کسی که اصلا ورزشکار نبوده حاضر است این مبلغ را بپردازد. اگر آموزش و پرورش بخواهد به و سازمان تکیه کند کاری از پیش نخواهد برد. اگر بخواهیم مشکلات آموزش و پرورش را حل کنیم باید به خود آموزش و پرورش و خاص ورزش پول بدهیم و آدمهای قوی بگذاریم که این پول را سامان بدهد. چرا هر مدرسهای نمیتواند یک سالن 100 متری داشته باشد. وقتی هر باشگاه فوتبال دارد سه میلیارد تومان هزینه میکند چرا مدارس نتوانند یک استخر بسازند. تنها چیزی که ما در این مملکت داریم پول است.
ابراهیم گفت: اگر ما ورزش مدارسمان درست شود تیم آموزشگاههای ایران برای غرب آسیا کافی است. بهبود وضعیت ورزش دانشآموزی یک انقلاب میخواهد. یک تصمیمگیری بزرگ در سطح ریاست جمهوری و زمان کافی و مسوول قوی باید ورزش قهرمانی را تعطیل کنیم و فقط شاخصها را به المپیک بفرستیم نه اینکه یک لشکر آدم بفرستیم بروند و با دو مدال برگردند و پول آن لشکر را صرف ورزش دانشآموزی کنیم. پنج سال عضو تیم ملی بودم یک بار خارج نرفتم. حالا بروید در فرودگاه مهرآباد ببینید چه خبر است. برای یک تیم 12 نفره ، 14 نفر همراه میروند. ما پول زیاد داریم خرج کنیم اما درست خرجش نمیکنیم.
به نظر میرسد وقتی در ایران بیش از 15 میلیون دانش آموز در حال تحصیل هستند باید تعلیم و تربیت جسمی و روحی این جمعیت که آیندهسازان ایران اسلامی اند در اولویت کاری مسوولان قرار دارد. از قدیم گفتهاند که عقل سالم در بدن سالم است. وقتی در سنین کودکی و در اوان نوجوانی در ذهن و روح کودکان ایران اهمیت و اولویت ورزش به عنوان یکی از برنامههای لازم و واجب روزانه حک نشود هیچ گاه در جوانی و میانسالی نمیتوان این افراد را ورزشکار کرد. اگر کودکان از ابتدا با ورزش آشنا نشوند در آینده بدنهای ضعیفی خواهند داشت.
در این شرایط ان سوال به ذهن میرسد که واقعا جایگاه ورزش دانش آموزی در ایران کجاست؟ آموزش و پرورش، سازمان تربیت بدنی و سایر نهادها و ارگانهای مسوول چه برنامههایی برای بهبود این جایگاه دارند؟ عدم توجه به ورزش دانشآموزی چه تاثیری در آینده ورزش همگانی و قهرمانی خواهد داشت؟ چقدر پایه های ورزش کشور یعنی ورزش دانش آموزی را می شناسیم.
ایسنا، پاسخ این پرسشها را در نشستی از اساتید تربیت بدنی جویا شده است. مشروح گفتوگوی این نشست به شرح ذیل است:
*** مسئولان دانش ندارند که نگرش ندارند!
خسرو ابراهیم، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی با حضور در این نشست تاکید کرد: در آموزش و پرورش 15 تا 20 میلیون دانش آموز در حال تحصیل هستند. 15 میلیون نفری که یک جمعیت در حال رشد است و مهمترین افراد جامعه را تشکیل میدهد این جامعه هر چیزی که در این مقطع یاد بگیرد یاد گرفته و هر چه که مغفول بماند هچگاه نخواهد آموخت. اگر سلامتی در وجود کودکان ما از همان ابتدا و در مدارس شکل بگیرد در آینده نیز آدمهای سالمی خواهند بود. تحقیقات نشان داده است که دانشآموزان حداقل روزی یک ساعت باید درس تربیت بدنی را بگذرانند. این یک ساعت به جهت سلامتی جسمی و روحی برای آنها مفید است و در پیشرفت تحصیلی و یادگیری مهارتهای پایه نقش مهمی ایفا میکند. همچنین پشتوانهای است برای ورزش قهرمانی.
ابراهیم گفت: ساعت درس ورزش در مقایسه با دروس ریاضی و شیمی پردردسرتر است. بزرگترین مشکل ما این است که دانش لازم را نداریم همیشه در مورد اهمیت فیزیک و ریاضی صحبت میکنیم اما کسی در عمل اهمیت به ورزش و بهایی نمیدهد. کسی که مسئوول است چون دانش لازم ر ا ندارد نگرشی هم در این خصوص نخواهد داشت. ما 12 سال جامعه خود را رها کردهایم و انتظار داریم بعد از این 12 سال بتوانیم قهرمان بسازیم.
ابراهیم گفت: در سال 1343 تیم فوتبال آموزشگاههای تهران را وفاخواه، مالکی، پورحیدری، آشتیانی، وطنخواه، قلیچ و غیره تشکیل میدادند. حالا جایگاه تیمهای آموزشگاهی کجاست؟ ما داریم تاوان اهمیت ندادن به ورزش دانشآموزی را پس میدهیم. همه ما عادت داریم که به یک چیزی آلوده شویم. یکی به کتاب، یکی به موسیقی و یکی به سیگار. چرا این آلودگی را خودمان انتخاب نکنیم و فرزندان این کشور را به ورزش آلوده نکنیم. با این روش 500 سال دیگر هم وضع ورزش کشورمان همین است ما به تک ستارهها تکیه کردهایم و برنامه پایداری نداریم.
*** صد سال است که در مدارس ورزش می کنیم اما...
دکتر رمضانی، عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی که در رزومهاش سابقه مدیریت دفتر تالیف و برنامهریزی معاونت تربیت بدنی و تندرستی دارد در نیز این نشست با اشاره به تاریخچه ورزش دانشآموزی تصریح کرد: صد سال قبل و در سال 1287 همزمان با ایجاد مدارس کشور برنامه دروس مختلف دانشآموزان به تصویب مجلس وقت رسید و ابلاغ شد. در آن برنامه درس تربیت بدنی نیز به عنوان یکی از دروس اساسی مورد توجه قرار گرفته بود. در سال 1306 به صورت رسمی و اجباری بنا شد که تمام دانشآموزان روزانه یک ساعت درس تربیت بدنی را بگذرانند. از آن تاریخ تاکنون که 80 سال میگذرد چه اقدامی برای رسیدن به روزانه یک ساعت ورزش تربیت بدنی کردهایم؟ در آن زمان یعنی در سال 1306 کمبود نیروی انسانی، فضا و تجهیزات بهانهای شد تا بگویند نمیتوانیم روزانه یک ساعت درس تربیت بدنی در مدارس داشته باشیم اما حالا بعد از 80 سال همین مشکلات در ورزش دانشآموزی وجود دارد.
وی ادامه داد: در هرم مولر آمده است که ورزش دانشآموزی باید در قاعده قرار گیرد و بعد از آن ورزش همگانی، قهرمانی و حرفهای داشته باشند در این شرایط است که هرم پایدار میماند. حالا ما قاعده هرم را کم کردهایم و وقتی قاعده باریک باشد راسی نخواهیم داشت. طبق برنامه درسی ایران دانشآموزان ایرانی دارند 12 سال درس تربیت بدنی میخوانند اما اگر به یک دیپلمه بگوییید که 15 دقیقه نرمش کن نمیتواند چرا؟ یکی از دلایلش این است که نیروهای متخصص این درس را تدریس نمیکنند و چون خودشان این کار را بلد نیستند به دانشْآموزان چیزی نمیآموزند. بیبرنامگی مشکل اساسی دیگری است که دامنگیر ورزش دانشآموزی شده است.
*** برنامه چهارم توسعه در بخش ورزش دانش آموزی به کجا رسید؟
رمضانی تاکید کرد: از آموزش و پرورش میپرسم برنامه درس تربیت بدنی کجاست؟ چه نیروی انسانی متخصص برای تدریس درس تربیت بدنی تربیت و جذب شدهاند. آیا طبق قانون برنامه چهارم توسعه افزایش ساعت درس تربیت بدنی اتفاق افتاده است؟ برنامه جامع ارتقا ورزش مدارس کجاست؟ وقتی جواب تمام این سوالها مبهم است جای تعجب نیست که بعد از 100 سال هنوز در سرجای اول هستیم. حالا که در پایان برنامه چهارم توسعه قرار داریم خوب است که بدانیم دولت در راستای اجرای این برنامه برای توسعه ورزش دانشآموزی چه کرده است؟ ماده 117 برنامه چهارم توسعه میتوانست نقطه عطفی برای ورزش دانشآموزی ایران باشد. در این برنامه اصلاح ساختار ورزش کشور -که ورزش دانشآموزی نیز در دل آن قرار دارد- آمده است. اما درست در سال اول اجرای برنامه چهارم توسعه (1384) میبینیم که معاونت تربیت بدنی و تندرستی منحل شد. ماده 117 برنامه چهارم توسعه را مجلس تصویب کرده و دولت موظف به اجرای آن بوده است اما میبینیم که به راحتی ساختار از بین میرود. یکی از مفاد ماده 117 برنامه چهارم توسعه افزایش سرانه فضای ورزشی کشور به یک متر مربع بود و با یک نگاه جامع به همه بخشها میبینیم که رییس وقت سازمان تربیت بدنی همه بندها را تعطیل کرده و تنها به همین یک بند توجه داشته و در توسعه فضا کوشیده است. حالا چقدر در این امر موفق بوده باید آمار و ارقام را ببینیم.
رمضانی افزود: وقتی یک نفر قانون برنامه چهارم توسعه را رد میکند در حقیقت فراتر از دستگاه مقننه جلو میرود و این اتفاق در ورزش کشور افتاد. وقتی ماده 117 تصویب شد در واقع طبق برنامه چهارم توسعه حتی اگر معاونت تربیت بدنی و تندرستی نیز در آموزش و پرورش نمیبود باید ایجاد میشد. من از علیآبادی تعجب میکنم که چطور فقط چسبیده به آن یک متر فضا.
وی در ادامه به طرح جامعه ورزش اشاره کرد و گفت: ماده 117 می گوید اساس ورزش کشور باید سند جامع باشد چرا که در طرح جامع همه چیز پیشبینی شده است. میدانیم که هر چیز که دستنویس انسان باشد اشکال دارد و به جز قرآن و سایر کتب آسمانی هیچ سند و مدرکی بیاشکال نیست. در سند جامعه ورزش کشور با برگرفتن تجربه از سایر کشورهای اول دنیا در المپیک ورزش دانشآموزی را به عنوان رکن و پایه قرار داده و تاکید کرده که باید ورزش قهرمانی و حرفهای از دل ورزش دانشآموزی بیرون بیاید. چین هم در یک برنامهریزی سی ساله توانست در المپیک موفق باشد ولی ما سند به حال خود رها کردیم.
*** معاونت تندرستی چرا آمد و چرا رفت؟
رمضانی ایجاد و سپس حذف معاونت تربیت بدنی و تندرستی را این از تبعات آزمون و خطا دانست و گفت: معاونت به دلیل ضرورت آمد. من معتقدم که درس تربیت بدنی فقط به خاطر علاقه بیش از حد دانشآموزان است که ماندگار مانده نه نگاه مسوولین. وقتی نتایج آماری نشان میدهد که در بخشهای مختلف دانشآموزان به لحاظ سلامت دچار مشکل هستند آمادگی جسمانی ضعیف است و به ورزش در جامعه چندان توجه نمیشود آموزش و پرورش معاونت تربیت بدنی و تندرستی را ایجاد میکند یعنی پشت تاسیس این معاونت یک نگاه علمی وجود داشت. در معاونت تربیت بدنی و تندرستی چهار دفتر درس تربیت بدنی، فوق برنامه سلامت، پیگیری آسیبهای اجتماعی و همچنین فدراسیون ورزش مدارس ایجاد شد. بنابراین معاونت تربیت بدنی و تندرستی یکی از اقداماتی بود که میتوانست ما را در 1404 و طبق چشم انداز 20 ساله در منطقه سرآمد کند. اما متاسفانه در سال 84 معاونت تربیت بدنی و تندرستی را در حد یک اداره کل تغییر دادند که دیگر قدرت و تواناییهای لازم را نداشت. یادم هست که در آن زمان هم رسانهها و هم بخشهای علمی ، دانشگاهی و هم آموزش و پرورش به این کار واکنش نشان دادند. ما ادلههای خود را گفتیم و عملکرد معاونت را ارائه کردیم حتی به کمیسیون آموزش و تحقیقات رفتیم اما کاری نتوانستیم بکنیم.
ابراهیم نیز در این باره گفت: پست معاونت شکل گرفت و در همان زمان آقایان و خانمها را تفکیک کردند و یکسری حرکات انجام شد که به بهبود شرایط ورزش دانش آموزی انجامید. اما متاسفانه نفر بعدی که مسول بالادست شد خیلی راحت معاونت را کنار گذاشت.
*** ایجاد پست قائم مقامی = نگاه مثبت به ورزش دانشآموزی!
عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی در این باره تاکید کرد: خوشبختانه امروز بعد از چهار سال میبینیم که وزیر جدید آموزش و پرورش ضرورت توجه به ورزش دانشآموزی دریافته و با انتخاب قائم مقام برای ورزش دانش آموزی گامی مثبت در جهت ارتقا سطح ورزش دانش آموزی برداشته است. ایجاد پست قائم مقامی گامی مثبت ولی ناقص است. باید در کنار این پست چهار دفتر درس تربیت بدنی ، فوق برنامه، سلامت و پیگیری از آسیبهای اجتماعی قرار بگیرند. کارها نباید سلیقهای انجام شود باید تشکیلات قوی به لحاظ ساختاری در ورزش دانشآموزی ایجاد کنیم. قائم مقام ورزش دانشآموزی باید ابزار لازم را داشته باشد.
*** آقای کیومرث هاشمی بخواند!
رمضانی در این شرایط مسئولیت سنگینی را متوجه قائم مقام ورزش دانش آموزی دانست و گفت: کیومرث هاشمی اگر میخواهد در مسیر احیای ورزش دانشآموزی درست گام بردارد باید نیروهای انسانی را به کار بگیرد که در ورزش مدارس کار کردهاند و با این ساختار آشنایی دارند. این انتظار از آقای وزیر هم میرفت که فردی را برای سمت قائم مقامی انتخاب کند که در ورزش آموزش و پرورش سابقه دارد. آموزش و پرورش وزارتخانهای است که به همه جا نیرو صادر میکند و میتوان از دل این وزارتخانه نیروهای توانمند بیرون آورد. از آقای هاشمی میخواهم که به بخش تخصصی تربیت بدنی توجه کند بهترین نیروهای انسانی در ورزش کشور در آموزش و پرورش حضور دارند و کج سلیقهای است که از این نیروها استفاده نشود.
رمضانی افزود: ازآنجا که کیومرث هاشمی در گذشته معاون ورزش قهرمانی بوده است بیم آن وجود دارد که به ورزش دانش آموزی نیز نگاه قهرمانی داشته باشد و این یک فاجعه است. نباید کاری کنیم که 14 – 15 میلیون دانش آموز دچار مشکل شوند. قائم مقام اختیار بیشتری دارد چرا که میتواند در شورای معاونین حضور داشته باشد.
ابراهیم نیز به حضور هاشمی به عنوان قائم مقام ورزش دانش آموزی اشاره کرد و گفت: هاشمی را اسما میشناسم و نمیدانم چقدر تجربه دارد و چقدر حاضر است برای احقاق حق ورزش دانش آموزی مبارزه کند. هاشمی باید اعتقاد داشته باشد که با 12 سال از مهمترین سالهای زندگی مردم سروکار دارد. اگر در این زمان ورزش دانشآموزی خوب اجرا شود مشکل ما در ورزش همگانی، قهرمانی و حرفهای حل خواهد شد. باید ببینیم که او چقدر آمادگی دارد که از بازوهای متخصص استفاده کند پای کار بیاستد و از هویت ورزش دانشآموزی دفاع کند. گاهی آدمها برای اینکه خودشان حضور داشته باشند کوتاه میآیند. به آقای هاشمی میگویم که همه ورزش ایران دارد از نابسامانی ورزش دانشآموزی ضربه میخورد و تنها راهحل سامان دادن به این اوضاع صبرداشتن و استفاده از نیروهای متخصص و باتجربه است.
*** چقدر خرج ورزش دانش آموزی می کنید؟
رمضانی به کمبود بودجه در بخش ورزش دانشآموزی اشاره کرد و گفت: این بودجه کفایت تحت پوشش قرار دادن 15 میلیون دانش آموز را نمیکند باید یک بودجه اختصاصی برای ورزش دانشآموزی گرفته شود وگرنه ورزش بین سایر مشکلات وزارت آموزش و پرورش گم میشود.
ابراهیم نیز در این باره گفت: یک روز برای بازدید از ناسا به عنوان توریست به آمریکا رفته بودم. مسوولی که داشت از امکانات ناسا به ما گزارش میداد یک رقم نجومی را به عنوان بودجه سالانه ناسا اعلام کرد وقتی با تعجب پرسیدم که این همه پول را ناسا چگونه خرج میکند گفت: این رقم بودجه 3 هفته وزارت آموزش و پرورش است ما باید بودجه همه نهادها را قطع کنیم و بگوییم 20 سال همه درجا بزنند و این بودجه را صرف دانش آموزان کشور کنند. پول اگر در خدمت برنامه باشد کار را به خوبی پیش میرود.
*** مدارس کلاسی برای ارائه درس ورزش ندارند!
رمضانی به نامناسب بودن سطح فضای مدارس برای ارائه درس ورزش تربیت بدنی اشاره کرد و گفت: در زمان معاونت ساختار جدیدی برای مدارس طراحی کردیم و بنا شد هر مدرسه جدیدی که ساخته میشود براساس همین ساختار پیش برود که این موضوع نیز ناتمام ماند.
ابراهیم در این باره از وضعیت بد مدارس غیرانتفاعی یاد کرد و گفت: آقای وزیر وقتی دارد به این افراد اجازه میدهد که مدرسه درست کنند و شهریههای 4 میلیونی و سه میلیونی از دانش آموزان بگیرد باید آنها را ملزم کند که در مدرسه خود فضای ورزشی داشته باشد. این مدارس 600 ، 700 دانش آموز دارند که از هر کدام چهار میلیون تومان میگیرند و ساخت یک سالن 50 متری برای ارائه درس ورزش کار چندان مشکلی به نظر نمیرسد. این سالن باید از صبح تا شب فعال باشد. بهبود جایگاه ورزش دانشآموزی یک روند 15- 20 ساله است.
رمضانی در تایید صحبتهای ابراهیم گفت: مصوب است که هر مدرسهای که ساخته میشود باید کلاس ورزش داشته باشد. حالا این دستگاه مجریه است که باید علاقه داشته باشد که قانون را اجرا کند. ماده 117 تکلیف دولت را روشن کرده است. پولی که به اشتباه دارد به سازمان تربیت بدنی میرود تا چاههای فوتبال را فربه کند باید به وزارت آموزش و پرورش برود و خرج ورزش دانش آموزی شود. کار من شنا است در همان زمان که در معاونت بودم طرح آشنا را نوشتیم. در دو سه سال اول طرح 100 هزار دانش آموز شنا یاد گرفتند. ما آن زمان داشتیم با جدیت این طرح را دنبال میکردیم اما در سال 84 این طرح نیز تعطیل شد.ما میتوانیم در مدارس استخرهای 25 متری بدون سونا و جکوزی بسازیم .
ابراهیم در پاسخ به این سوال که آیا آموزش و پرورش ساخت مدارس استاندارد با وجود کلاسهای ورزشی پایان نیافته میتواند از امکانات سازمان تربیت بدنی استفاده کند تاکید کرد: سازمان فعلا باید به فکر خودش باشد! حالا سازمان تربیت بدنی سالنهایی را که با پول مردم ساخته به بخش خصوصی اجاره میدهد. وقتی ورودی یک استخر 5 هزار تومان است این یعنی شنا ممنوع! و در این شرایط پنج شش دختر دانش آموز وسط شهر در یک حوض غرق میشوند و نه خودشان میتوانند شنا کنند و نه کسی شنا بلد است که آنها را نجات دهد.
*** با بچههای مردم در مدارس چه می کنند؟
ابراهیم در پاسخ به این سوال که در دوران ابتدایی همیشه دانشآموزان به زنگ ورزش علاقمند میشوند اما با ورود به مقطع راهنمایی و دبیرستان این علاقمندی جای خود را به فرار وبیدقتی میدهد علتش چیست گفت: ما در مدارس خود یکسری حرکات اجباری را به دانش آموزان در قالب ورزش تحمیل میکنیم همیشه در دو سه ماه اول سربازخانه هم حرکات اجباری وجود دارد. ما تمایزی بین تمرین، تنبیه و تحقیر قائل نیستیم. حتی در ورزش قهرمانی نیز بین این سه موضوع تفکیک قائل نشدیم. فکر میکنیم داریم تمرین میدهیم، تحقیر میکنیم فکر میکنیم تمرین است. در آفتاب با مانتو و مقنعه به دختران خود تمرین میدهم و این تنبیه است آنها هیچ چیز از این نوع ورزش کردن یاد نمیگیرند و فقط از ورزش زده میشوند. متاسفانه افرادی که مینشینند و از ورزش این تعاریف را ارائه میدهند با ورزش آشنایی ندارند مثل این است که من برای فیزیک طرح درس ارائه دهم! باید افرادی که در کار هستند و ورزش را میشناسند و درس آنرا خواندهاند برنامهریزی کنند.
***هر درسی کتابی دارد کتاب درس ورزش کجاست؟
عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی به تالیف کتاب درس تربیت بدنی برای مقطع ابتدایی در زمان معاونت اشاره کرد و گفت: یک تیم 50 نفره برنامه درس تربیت بدنی را برای مقاطع ابتدایی، راهنمایی و متوسطه تالیف کردند و همچنین برای مقطع ابتدایی کتاب راهنمای معلم چاپ شد اما علیرغم اینکه فرایند اعتبار بخشی، اجرای آزمایشی و آموزش مدرسان انجام شد اما همین کار نیز در سال 84 متوقف شد و ناتمام ماند. ما در آن موقع 600 مدرس در کشور را طی یکسال تربیت کردیم.
***حرف آخر: 20 سال ورزش قهرمانی را کنار بگذارید!
عضو هیات علمی شهید بهشتی خطاب به مسوولان ورزش کشور گفت: 20 سال ورزش قهرمانی را کنار بگذارید در مسابقات بینالمللی و المپیک فقط ستارهها را اعزام کنید. تا این زمان 20 ساله فرصتی باشد برای رسیدگی به اوضاع نابه سامان ورزش دانشآموزی. مهمترین تصمیم گیرنده دولت است. دولت باید علاقمند باشد و باور داشته باشد. ورزش سالمترین و ارزانترین وسیلهای است که دولت میتواند با آن کارهای خود را پیش ببرد. اگر دولت به این باور برسد آنوقت افراد مناسبی را به کار میگمارد. در غیر این صورت وضع ورزش ما نه در برنامه چهارم و نه ششم و هفتم و هشتم بهبود نخواهد یافت. کارها انجام شده ، بستر فراهم شده و فعالیتهای کارشناسی صورت گرفته است حالا هاشمی باید برود و از فعالیت های تربیت بدنی در مدارس دفاع کند.
وی ادامه داد: نمیتوان با 12 سال بیتفاوت برخورد کرد. من نوعی که سابقه پنج سال حضور در تیم ملی والیبال را دارم برای شبی یک ساعت والیبال بازی کردن دارم سالی دو سه میلیون هزینه میکنم. حالا کسی که اصلا ورزشکار نبوده حاضر است این مبلغ را بپردازد. اگر آموزش و پرورش بخواهد به و سازمان تکیه کند کاری از پیش نخواهد برد. اگر بخواهیم مشکلات آموزش و پرورش را حل کنیم باید به خود آموزش و پرورش و خاص ورزش پول بدهیم و آدمهای قوی بگذاریم که این پول را سامان بدهد. چرا هر مدرسهای نمیتواند یک سالن 100 متری داشته باشد. وقتی هر باشگاه فوتبال دارد سه میلیارد تومان هزینه میکند چرا مدارس نتوانند یک استخر بسازند. تنها چیزی که ما در این مملکت داریم پول است.
ابراهیم گفت: اگر ما ورزش مدارسمان درست شود تیم آموزشگاههای ایران برای غرب آسیا کافی است. بهبود وضعیت ورزش دانشآموزی یک انقلاب میخواهد. یک تصمیمگیری بزرگ در سطح ریاست جمهوری و زمان کافی و مسوول قوی باید ورزش قهرمانی را تعطیل کنیم و فقط شاخصها را به المپیک بفرستیم نه اینکه یک لشکر آدم بفرستیم بروند و با دو مدال برگردند و پول آن لشکر را صرف ورزش دانشآموزی کنیم. پنج سال عضو تیم ملی بودم یک بار خارج نرفتم. حالا بروید در فرودگاه مهرآباد ببینید چه خبر است. برای یک تیم 12 نفره ، 14 نفر همراه میروند. ما پول زیاد داریم خرج کنیم اما درست خرجش نمیکنیم.