(مسأله 1908) زکات شتر و گاو و گوسفند غیر از شرطهایی که گفته شد، دو شرط دیگر دارد:
اوّل: آن که حیوان در تمام سال بیکار باشد1 و اگر2 در تمام سال یکی دو روز کارکرده باشد3، زکات آن واجب است4.
دوم: آنکه در تمام سال از علف بیابان بچرد، پس اگر تمام سال یا مقداری از آن را از علف چیده شده، یا از زراعتی که ملک مالک یا ملک کس دیگر است بچرد زکات ندارد5. ولی اگر در تمام سال یک روز یا دو روز6 از علف مالک بخورد، بنابراحتیاط 7 زکات آن واجب می باشد.8
1- بهجت: و ملاک تشخیص، بیکار بودن نظر مردم و عرف است.[پایان شرط اوّل]
2- خوئی، گلپایگانی، تبریزی، صافی، فاضل، نوری: ولی اگر...
3- فاضل: به طوری که حیوان کارگر محسوب نشود...
4- گلپایگانی، خوئی، صافی، تبریزی، نوری: بنابر احتیاط زکات آن واجب است...
وحید: (اوّل) آن که حیوان در تمام سال بی کار باشد ، ولی اگر در تمام سال یکی دو روز هم کار کرده باشد اقوی آن است که زکات به آن تعلّق می گیرد...
سبحانی: آنکه حیوان (شتر و گاو ) در تمام سال بیکار باشد ولی اگر در تمام سال چند روزی پراکنده کار بکشند به گونه ای که به آن باز حیوان بیکار بگویند زکات آن واجب است...
5- بهجت: [پایان مسأله].
سبحانی: ولی اگر در تمام سال روزهائی به صورت پراکنده از علف مالک بخورد به گونه ای که به آن عرفاً حیوان «بیابان چر» می گویند زکات آن واجب می باشد.
6- نوری: در تمام سال یک هفته هم...
7- [عبارت «بنابر احتیاط» در رساله آیات عظام: اراکی و فاضل نیست].
8- وحید: اقوی آن است که زکات به آن تعلّق می گیرد.
*****
سیستانی: مسأله- زکات شتر و گاو و گوسفند غیر از شرطهایی که گفته شد یک شرط دیگر هم دارد و آن این است که حیوان در تمام سال از علف بیابان بچرد، پس اگر تمام سال یا مقداری از آن علف چیده شده بخورد، یا در زراعتی که ملک او یا ملک کس دیگر است بچرد، زکات ندارد؛ ولی اگر در تمام سال مقدار کمی از علف مالک بخورد، بطوری که عرفاً صدق کند در طول سال چریده است، زکات آن واجب می باشد و در وجوب زکات در شتر و گاو و گوسفند شرط نیست که در تمام سال حیوان بیکار باشد، بلکه چنانچه آبیاری یا شخم زنی یا مانند آن از آنها استفاده شود، اگر عرفاً صدق کند که بیکارند، باید زکات آنها را داد؛ بلکه اگر صدق نکند نیز بنابر احتیاط واجب باید زکات آنها را داد.
زنجانی: مسأله- زکات شتر و گاو و گوسفند غیر از شرطهایی که گفته شد، دو شرط دیگر دارد: اوّل: آن که حیوان بیکار باشد، و همین مقداری که به این حیوان بیکار می گویند کفایت می کند و لازم نیست گفته شود که «حیوان در تمام سال بیکار است» بنابر این اگر حیوانی مقداری از سال را کار کرده باشد ولی عرفاً می گویند که این حیوان بیکار است، زکات آن واجب است.
دوم: آن که از علف بیابان بچرد و اگر از علف چیده شده یا از زراعتی که ملک مالک یا ملک کسی دیگر است بچرد زکات ندارد. در این شرط هم باید عرفاً به این حیوان بگویند که «از علف بیابان می چرد» و لازم نیست بتوان این عبارت را در باره حیوان بکار برد که «در تمام سال از علف بیابان می چرد»، بنابر این اگر در مقداری از سال از علف چیده شده یا از زراعتی بچرد ولی عرفاً می گویند که از علف بیابان می چرد، زکات آن واجب می گردد، همچون حیوانی که تنها در فصل زمستان چنانچه متعارف است، از علف چیده شده استفاده می کند.
مکارم: مسأله- در زکات گوسفند و گاو و شتر علاوه بر شرایطی که قبلاً گفته شد لازم است که این حیوانات بیکار باشد و اگر در تمام طول سال روزهای پراکنده ای کار کرده به طوری که حیوان کارگر محسوب نشود زکات آن واجب است. احتیاط واجب آن است که زکات گاو و گوسفند و شتر را از به حد نصاب برسد بدهد، خواه از علف بیابان بخورد یا علف دستی به آن بدهد و یا گاهی از این و گاه از آن.
مظاهری: مسأله- - زکات شتر، گاو و گوسفند بر کسی واجب است که بالغ و عاقل باشد و بتواند در مال خود تصرّف کند.
زکات شتر، گاو و گوسفند غیر از شرطهایی که گفته شد دو شرط دیگر دارد:
اوّل: عرفاً به آن بیکار بگویند گرچه بارها از آن کار کشیده باشند.
دوّم: عرفاً بگویند در تمام سال از علف بیابان خورده است گرچه بارها از علف دستی خورده باشد پس اگر تمام سال یا مقداری از آن را از علف چیده شده، یا از زراعتی که ملک مالک یا ملک شخص دیگر است بچرد زکات ندارد.
(مسأله 1909) اگر انسان برای شتر و گاو و گوسفند خود چراگاهی را که کسی نکاشته بخرد، یا اجاره کند1، یا برای چراندن در آن باج بدهد2، باید زکات را بدهد3.
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.
1- وحید: بنابراحتیاط واجب زکات آن را بدهد ولی اگر برای چراندن در آن باج بدهد زکات آن واجب نیست.
2- سبحانی: چون علف زمین را مالک می شود، زکات واجب نیست هر چند موافق احتیاط است .
3- خوئی، فاضل، تبریزی، سیستانی: وجوب زکات در آن مشکل است (خوئی، سیستانی: اگر چه احوط دادن زکات است) ولی اگر برای چراندن در آن باج بدهد، باید زکات را بدهد.