احکام معامله سلف

احکام معامله سلف
(مسأله 2113) انسان نمی تواند جنسی را که سلف خریده پیش از تمام شدن مدّت بفروشد1 و بعد از تمام شدن مدّت، اگر چه آن را تحویل نگرفته باشد، فروختن ‌آن اشکال ندارد2.

1- خوئی، تبریزی، سیستانی: به غیر فروشنده اش بفروشد...

2- اراکی، گلپایگانی، صافی: ولی فروختن غلّه مانند گندم و جو پیش از تحویل گرفتن آن مکروه است.

خوئی، : ولی فروختن غله مانند گندم و جو و سایر اجناسی که با وزن یا پیمانه فروخته می شود پیش از تحویل گرفتن آن جایز نیست مگر این که به سرمایه اش بفروشد.

تبریزی: ولی فروختن غله مانند گندم و جو و سایر اجناسی که با وزن یا پیمانه فروخته می شود پیش از تحویل گرفتن آن جایز نیست مگر این که به قیمت خریدش بفروشد یا به خود فروشنده اش بفروشد.

سیستانی: ولی فروختن اجناسی که با وزن یا پیمانه فروخته می شود غیر از میوه ها پیش از تحویل گرفتن آن به غیر فروشنده جایز نیست مگر اینکه به سرمایه اش یا به کمتر از آن بفروشد.

سبحانی: مگر این که به خود فروشنده بفروشد ولی بعد از تمام شدن مدت، اگرچه آن را تحویل نگرفته باشد، فروختن آن اشکال ندارد.

*****

زنجانی: مسأله- انسان نمی تواند جنسی را که سلف خریده پیش از تمام شدن مدّت بفروشد، خواه به فروشنده باشد یا به کسی دیگر، عوض آن را از همان جنس عوض در معامله سلف قرار دهد یا از جنس دیگر، قیمت عوض تعیین شده با قیمت عوض در معامله سلف یکسان باشد یا کمترباشد. و بعد از تمام شدن مدّت وتحویل گرفتن جنس، معامله آن بدون اشکال صحیح است ولی اگر هنوز آن را تحویل نگرفته، بخواهد آن را بفروشد باید عوض آن را چیزی که خریدار طلبکار است قرار ندهد. همچنین اگر بخواهد با عوضی از جنس همان عوض معامله سلف، آن را به فروشنده معامله سلف بفروشد، باید به همان اندازه (نه کمتر نه بیشتر) بفروشد.

وحید: مسأله- انسان نمی تواند جنسی را که سلف خریده ، پیش از تمام شدن مدت به غیر فروشنده اش بفروشد ، و همچنین به فروشنده بنابر احتیاط واجب ، و بعد از تمام شدن مدّت اگر چه آن را تحویل نگرفته باشد ، فروختن آن اشکال ندارد ، ولی در صورتی که به فروشنده به جنس ثمن بفروشد ، نباید به بیشتر از ثمن بفروشد ، و فروختن اجناسی که با وزن یا پیمانه فروخته می شود ، پیش از تحویل گرفتن آن جایز نیست ، ولی اگر به بیشتر از سرمایه اش نفروشد مانعی ندارد.

(مسأله 2114) در معامله سلف اگر فروشنده جنسی را که قرارداد کرده بدهد1، مشتری باید قبول کند. و نیز اگر بهتر از آنچه قرار گذاشته، بدهد2 یعنی همان اوصاف را با زیادتی کمال دارا باشد، مشتری باید قبول نماید3 و اگر این طور نباشد لازم نیست قبول کند؛ مثل آن که بنده جاهل خریده باشد و بایع بخواهد عالم بدهد.

1- گلپایگانی، خوئی، تبریزی، صافی: در موعدش تحویل بدهد...

فاضل، سیستانی: در موعدش بدهد مشتری قبول کند (سیستانی: اگر به همان وضعی باشد که شرط شده است؛ و اگر بهتر باشد باید بپذیرد مگر اینکه منظور از شرطی که شده است، نفی صفت بهتر نیز باشد).

2- اراکی، گلپایگانی، خوئی، تبریزی، صافی: و طوری باشد که از همان جنس حساب شود، مشتری باید قبول نماید. [پایان مسأله]

3- نوری، سبحانی: [پایان مسأله]

بهجت: مگر این که در معامله مشخص کرده باشند که بهتر یا بدتر تحویل داده نشود که اگر طبق قرارداد نباشد، لازم نیست قبول کند.

مظاهری: اگر بهتر از آن یا پست‏تر از آن را بدهد مشتری می‏تواند قبول نکند.

*****

وحید: مسأله- در معامله سلف اگر فروشنده جنسی را که معامله کرده در موعدش بدهد ، مشتری باید قبول کند ، و نیز اگر بهتر از آنچه معامله کرده بدهد و طوری باشد که از همان جنس حساب شود ، مشتری باید قبول نماید.

زنجانی: مسأله- در معامله سلف اگر فروشنده جنسی را که قرارداد کرده بدهد، مشتری باید قبول کند، ولی اگر جنس دیگری بدهد، لازم نیست مشتری قبول کند، هرچند بهتر از جنسی باشد که قرار گذاشته اند، البتّه گاه تعیین یک ویژگی برای جنس از باب حداقل مقدار لازم است که در این صورت اگر جنسی با ویژگی بهتر تحویل دهد، چون همان جنسی است که قرار گذاشته اند، بر مشتری لازم است آن را قبول کند.

مکارم: مسأله- هرگاه در معامله سلف، فروشنده جنس بهتری را تحویل دهد (یعنی جنسی را که تمام آن اوصاف مورد قرارداد را به اضافه صفات دگیری داراست) مشتری باید قبول کند، ولی اگر بعضی از آن صفات را نداشته باشد می تواند قبول نکند.

(مسأله 2115) اگر جنسی را که فروشنده می دهد، پست تر1 از جنسی باشد که قرارداد کرده، مشتری می تواند قبول نکند.

این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.

1- فاضل: بهتر یا پست تر...

مکارم: رجوع کنید به ذیل مسأله 2114.

(مسأله 2116) اگر فروشنده به جای جنسی که قرارداد کرده، جنس دیگری بدهد1، در صورتی که مشتری راضی شود اشکال ندارد.

1- مکارم: و یا همان جنس را با صفات پست تری تحویل دهد...

(مسأله 2117) اگر جنسی را که سلف فروخته در موقعی که باید آن را تحویل دهد، نایاب شود و 1نتواند آن را تهیّه کند، مشتری می تواند صبر کند تا تهیّه نماید یا معامله را به هم بزند و چیزی را که داده پس بگیرد2.

این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- [عبارت «نایاب شود و» در رساله آیت الله سیستانی نیست]

2- زنجانی: چنانچه در مسأله [2112] شرط چهارم گفته شد.

فاضل: و خریدار نمی تواند فروشنده را ملزم کند که جنس را به قیمت سلف فروخته به قیمت روز از او بخرد البتّه اگر توافق کنند که جنس را به قیمت فعلی بخرد مانعی ندارد.

سیستانی: چیزی را که داده، یا بدل آن را پس بگیرد و بنابر احتیاط واجب نمی تواند آن را به فروشنده به قیمت بیشتری بفروشد.

(مسأله 2118) اگر جنسی را بفروشد و قرار بگذارد که بعد از مدّتی تحویل دهد و پول آن را هم بعد از مدّتی بگیرد، معامله باطل است1.

این مسأله در رساله آیات عظام مکارم و بهجت نیست.

1- خوئی، تبریزی: بنابر احتیاط واجب.

زنجانی: بنابر احتیاط.

*****

مظاهری: مسأله- اگر جنسی را که ندارد، بفروشد و قرار بگذارد که بعد از مدّتی تحویل دهد و خریدار هم پول نداشته باشد و قرار بگذارد بعد از مدّتی پول آن را بدهد معامله باطل است.