اندیشکده آمریکایی استیمسون تحلیل کرد
چرا انتقاد به «شرق گرایی» پزشکیان مبنایی ندارد؟/ ردپای آرای ظریف و صالحی در «جهان جدید»
اندیشکده آمریکایی استیمسون در تحلیلی به بررسی نگاه مسعود پزشکیان رئیس جمهور منتخب ایران به نظم جدید جهانی و دلالتهای آن بر سیاست خارجی ایران پرداخته است.
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، اندیشکده آمریکایی استیمسون در مقاله ای به قلم «جواد حیران نیا» مدیر گروه مطالعات خلیج فارس مرکز مطالعات خاورمیانه ایران به بررسی نگاه مسعود پزشکیان به نظم نوین جهانی پرداخته که در ادامه ترجمه آن آمده است.
مفهوم «نظم نوین جهانی» به رهبری ایالات متحده پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 توسط ایالات متحده رایج شد. مسعود پزشکیان، رئیس جمهور آینده ایران نیز معتقد است نظم جهانی جدیدی در حال ظهور است، نظمی که در آن قدرت و هژمونی ایالات متحده در حال افول است اما همچنان قابل توجه است.
پزشکیان در مقاله اخیر خود در روزنامه انگلیسی زبان تهران تایمز به تشریح دیدگاه های خود درباره نظم جهانی پرداخت. وی در آن از تصمیم ایران برای تقویت روابط با روسیه و چین و همچنین کشورهای همسایه و جنوب جهانی دفاع کرد، اما همچنین گفت که سیاست خارجی دولت او «متوازن» و شامل «تعامل سازنده» با غرب خواهد بود.
وی نوشت: دولت من با ایجاد توازن در روابط با همه کشورها، مطابق با منافع ملی، توسعه اقتصادی و الزامات صلح و امنیت منطقه ای و جهانی، سیاست فرصت محور را دنبال خواهد کرد. بر این اساس، ما از تلاش های صادقانه برای کاهش تنش ها استقبال خواهیم کرد و حسن نیت را با حسن نیت متقابل جواب خواهیم داد.
دیدگاه‌های پزشکیان نسخه کمی ملایم‌تر از دیدگاه‌های آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب است که هر رئیس‌جمهوری ایران در مسائل امنیت ملی آنها را مد نظر دارد.
آیت الله خامنه ای نظم بین المللی را مبتنی بر سه محور قدرت جهانی می داند. اولی - نظم لیبرال نهادها و هنجارهای ایجاد شده پس از جنگ جهانی دوم - که در حال تضعیف است زیرا هژمونی آمریکا رو به افول است. محور دوم که متشکل از روسیه و چین که در حال افزایش است. محور سوم با سیاست «نگاه به شرق» با این نظم نوین جهانی رو به رشد به ایران می‌پیوندد و شعار «نه شرقی، نه غربی» را که پس از انقلاب ۱۳۵۷ حاکم بود کنار می‌گذارد.
این چشم انداز امکان کاهش تنش ها با غرب را فراهم می کند، اما «عمدتاً نگاه باید به سمت شرق باشد. نگاه به غرب و اروپا جز ایجاد مشکل و تحقیر برای ما اثری ندارد. ما باید به سمت شرق بنگریم. کشورهایی هستند که می توانند به ما کمک کنند.»
این دیدگاه به شدت در دولت ابراهیم رئیسی منعکس شد. سند موسوم به «تحول» دولت رئیسی شامل تلاش هایی برای حل و فصل مناقشه هسته ای ایران با غرب است اما نه به عنوان بستری برای بهبود روابط با غرب. حتی از آمریکای شمالی به عنوان منطقه ای که ایران می تواند با آن رابطه داشته باشد نام برده نشده است.
به گفته پزشکیان، قدرت از غرب به شرق منتقل شده و نقش آمریکا کاهش یافته است، اما قطب های جدیدی تثبیت نشده است. این دیدگاه منعکس کننده دیدگاه وزیران امور خارجه پیشین محمدجواد ظریف و علی اکبر صالحی، مشاوران کلیدی رئیس جمهور جدید است. ظریف در این خصوص معتقد است که نظم دوقطبی غیر منعطف گذشته از بین رفته و نظام جهانی در مرحله گذار است. ظریف معتقد است که درک نکردن این واقعیت که هنوز نظم جدیدی ایجاد نشده است می تواند برای منافع ملی ایران خطرناک باشد. ظریف می گوید: «برای ایران ضد روس یا ضد آمریکا بودن خطرناک است. زیرا ما باید منافع ملی خود را در اولویت قرار دهیم و سپس مخالفت با سلطه آمریکا را در نظر بگیریم. ظریف می‌افزاید: ایران نباید منتظر ظهور قطب‌های جدید باشد، بلکه هر قدرت بزرگ و مؤثری میتواند در یک حوزه خاص ظهور کند.
صالحی، فیزیکدان هسته ای که با ظریف یکی از مذاکره کنندگان کلیدی توافق هسته ای 2015 بود، معتقد است که اگر ایران به روسیه، چین یا آمریکا بچسبد، فاجعه خواهد بود. در عوض ایران باید وسط این مثلث قدرت بایستد.
از آنجا که نظم جدید ماهیت قطبی انعطاف ناپذیری ندارد، از نظر صالحی، نزدیک بودن بیش از حد به یک قدرت نمی تواند منافع ایران را تضمین کند. زیرا به عنوان مثال ماهیت و منطق رقابت چین با آمریکا در همه جا آشتی ناپذیر نیست، بنابراین تنها با نزدیک شدن به چین نمی توان منافع مورد نظر ایران را تامین کرد.
پزشکیان اعلام کرده است که سیاست خارجی دولت او نه ضد شرقی و نه ضد غربی خواهد بود. او توجه ویژه‌ای به جنوب جهانی دارد: «با علم به اینکه صحنه جهانی از الگوهای سنتی فراتر رفته است، دولت من متعهد است که روابط متقابل مفید خود را با بازیگران بین‌المللی نوظهور در جنوب جهان، به خصوص با کشورهای آفریقایی، تقویت نماید. در این راستا، به دنبال ارتقا همکاری‌ها و تقویت مناسبات‌مان خواهیم بود.»
پزشکیان در رابطه با روابط با روسیه و چین می نویسد: چین و روسیه همواره در روزهای سخت دوست و پشتیبان ما بوده‌اند. ما این دوستی را بسیار ارزشمند می‌دانیم.
نقشهٔ راه ۲۵ ساله ایران و چین یک گام مهم در جهت ایجاد یک «شراکت جامع راهبردی» سودمند برای هر دو کشور بود؛ و ما تمایل داریم در آستانه ورود به نظم جدید جهانی، همکاری‌های گسترده‌تری در این مسیر با پکن برقرار سازیم.»
پزشکیان همچنین به نقش چین در تسهیل عادی سازی روابط ایران و عربستان در سال 2023 اشاره کرد.
رویکرد او به غرب از دو بخش تشکیل شده است. وی در مورد اروپا از رویکرد این کشور در جبران خسارات ناشی از خروج آمریکا از توافق هسته ای به ایران انتقاد می کند اما تمایل خود را برای گفت و گوی سازنده ابراز می کند. او نسبت به ایالات متحده سخت‌تر است و از واشنگتن می‌خواهد رویکرد خود را تغییر دهد و بر تمایل به گفتگو تاکید نمی‌کند. او می گوید احتیاط ایران نتیجه اقدامات ایالات متحده است، مانند خروج از توافق هسته ای و قرار دادن ایران در «محور شرارت» علیرغم همکاری تهران علیه طالبان در افغانستان پس از حملات 11 سپتامبر 2001.
در عین حال، پزشکیان برای تحقق وعده‌های انتخاباتی و برای بهبود اقتصاد ایران باید برای رهایی از تحریم‌های آمریکا و خارج شدن از لیست سیاه گروه ویژه اقدام مالی (FATF)، اقدام کند. روابط با روسیه و چین و عضویت در سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نمی تواند تحریم ها را جبران کند.
سیاست «نگاه به شرق» ایران همچنین تضمین نمی کند که روسیه و چین همیشه از ایران در شورای امنیت سازمان ملل حمایت کنند یا از تحریم های یکجانبه ایالات متحده برای سرمایه گذاری در ایران سرپیچی کنند.
به طور کلی سیاست خارجی پزشکیان عمل گرایانه است. این سیاست یادآور سیاست خارجی دولت هاشمی رفسنجانی است که پس از جنگ ایران و عراق در سال های 1980-1988 به دنبال بازسازی ایران بود. پزشکیان همچنین مانند هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی، به دنبال ارائه تصویری سازنده تر از ایران در سطح منطقه و جهان است. رئیس جمهور جدید نیز مانند حسن روحانی، به دنبال رفع تحریم ها است تا زندگی روزمره ایرانیان را بهبود بخشد.
افزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگلتابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هیچ کشوری خوب نیست در عین اینکه هیچ کشوری بد نیست بلکه اکثر کشورها بر اساس منافع ملی با کشورهای دیگر ارتباط برقرار می کنند
اول: سیاست منطقی به جای امید و آرزو در مورد آینده این یا آن قطب سعی در حداکثر استفاده از موقعیت های موجود و در حال شکل گیری در جهان خواهد بود.
دوم: روسیه علیرغم در دست داشتن منابع فراوان- نه از نظر تکنولوژی نه از نظر نیروی کار به هیچ عنوان قدرتی پویا نیست.
سوم: چین از نظر گسترش سطح امکانات برای --شهروندان خود--- و تبدیل چند صد میلیون نفر به طبقه متوسط موفقیت چشم گیری داشته - ولی برخلاف تصور بسیاری - این موفقیت ها براساس تعامل با دیگر کشور ها بدست آماده. بدون رودربایستی -- وقتی توجه به کشورهایی مانند کره شمالی که دوست نزدیک چین است و ایران می شود -- این بهترین موقعیت برای چین را فراهم کرده به توسعه کشور خود و در راس آن تکنولوژی بپردازد. پس چین از کشمکش کره شمالی یا ایران با غرب حداکثر استفاده را برده ولی آیا ما می توانیم برای چین شریکی استراتژیک آنطور که اروپا برای آمریکا باشیم؟ و کلا آیا چین به جز استفاده ارزان از منابع ما و ادامه این کشمکش چرا باید خواهان تغییر شرایط باشد؟
چهارم: اینجاست که باید به مدل نسبتا موفق ترکیه نگاه کرد. این کشور در بسیاری شرایط (از نظر جمعیت - پیشینه تاریخی - مساحت، فرهنگ ....) شباهت های فراوانی با ما دارد- هر چند از نظر منابع طبیعی کشور ما بسیار پر برکت تر است. از نظر سیاسی این کشور توانسته هم از آمریکا پول دریافت کند، هم از ناتو هر چه خواست بگیرد، هم با روسیه و هم با چین رابطه حسنه دارد. شرط اول - شرکت مردم - در امور است. آقایان هر چقدر داستان سرایی کنند تا زمانی که آحاد مردم فکر نکنند که هدف حکومت بهبود شرایط آنهاست و اثر آن را در سفره خود نبینند هیچ کاری(چه نگاه به شرق و چه غرب) دستآوردی نخواهد داشت.
نتیجه: الگوهای نسبتا موفق در دنیا (مانند ترکیه و چین) با تعامل و پرهیز از شعارها و یا آمال های دست نیافتنی توانسته اند مردم خود را به آینده امیدوار و مدل های نسبتا تثبیت شده دولتی- مدیریتی دست یابند. کاهش تنش با دنیای خارج رکن اول چنین سیاستی است.
بجای برداشتن شمع برای پیدا کردن رد پای این و آن ،پیام ملت را بشنوید که به این نگاه جدید رای اعتماد داده است.
آقای پزشکیان در پیامی به موبایل نوشته اند تنهایم نگذارید، تنهایتان نخواهم گذاشت:
1- اگر یک خانۀ مجازی مثلاً با نام "خانۀ دولت" شامل زیرخانه های: گفتمان فرهنگی - گفتمان امنیتی - گفتمان آموزشی - گفتمان نظامی - گفتمان کودکان - گفتمان زنان - گفتمان کارمندان - گفتمان بازنشستگان و ... در اینترنت تدارک دیده شود تا همه، آرا و نظراتشان را در آنجا عرضه و به بحث و تاویل بگذارند. البته توسط افرادی خبره و زبده موارد نافی اخلاق یا امنیت ملی و یا کد و رمزهای اطلاعاتی و ارتباطاطی حذف شود. یک مجلس شورای بزرگ خواهد بود و کمک کار مفیدی برای دست اندرکاران و شخص رئیس جمهور چراکه هر فکری ولو خیلی ناشناخته، حرفی و راهکاری برای گفتن دارد.
داستان کودک و دانشمند همین را همراه دارد. کودکی برای طلب آتش نزد دانشمندی رفت، دانشمند گفت ظرف نیاورده ای؟ گفت: در کف دستم خاکستر بریز و آتش روی آن. دانشمند گفت من با وجود آنکه دانشمندم این راه حل به نظرم نرسید.
2- پس از تحلیف در مجلس بلافاصله وزرایتان را معرفی کنید و همچنین ختم کار همۀ وزرای فعلی را اعلام فرمائید و همۀ وزرای پیشنهادی را به عنوان سرپرست وزارتخانۀ مربوطه معرفی فرمائید.ئاین امر موجب خواهد شد تا مجلس هم با شناخت بیشتر به وزرا رای دهند و بخصوص اگر سرپرستی کارآیی قابل توجه در این چند روزه داشته باشی رای اعتمادش علی القاعده باید قطعی باشد.
اگر تو مسابقه دو از نفر اول جلو بزنی حالا نفر اول آخر شده؟نه دوم شده
به همین راحتی آمریکا تو بدترین شرایط تا صد سال جزو ۵ تای اوله
چه جمله قشنگی گفته
ظریف می گوید: «برای ایران ضد روس یا ضد آمریکا بودن خطرناک است. زیرا ما باید منافع ملی خود را در اولویت قرار دهیم
متاسفم اما هیچ آینده ای برای کشور وجود نداره و مقصر هم مردم پایتخت هستند .
آمریکا رو به افول است که چی؟ آیا افول شد کار ما هم درست می شود؟ برو فکر نان باش که خربزه آب است
برو به فکر سیاست خارجی و اقتصاد کشور باش حالا افول کرد یا نکرد حتما همانطور که که کشور دلاریته شده است یک عده می خواهند اقتصاد و وضعیت کشور را به افول پیوند بدهند و افولیته کنند
دولت محترم قیمت حامل های انرژی را جهانی کند تا مدیریت مصرف انجام شود و جلوی قاچاق و صادرات بی رویه سوخت به کشور های همسایه گرفته شود
دولت محترم اگه قیمت خودرو خارجی رو جهانی کرد، و ۱۰ برابر قیمت جهانی خودرو وارداتی رو به مردم نفروخت ، بعد بیاد قیمت بنزین رو به قول تو جهانی کند
دولت محترم ارزش پول ملی را انقدر بالا ببرد که قیمت حامل های انرژی حتی از خارج هم گرانتر شود
تا شاهد انتقال سوخت ب کشور باشیم
روسیه از اکراین خارج شود و به ارمنستان حمله کند زنگه زور مال ماست
سیاست " نگاه به شرق" کلا فاجعه بود حتی اگه منافع بهکشور نزدیکی به شرق را ایجاب میکرد تبدیل آن به شعار نگاه به شرق از جنبه های مختلف داری اشکال بود دولت می توانست با همون شعار نگاه متوازن به جهان بر اساس منافع ملی مراوات خود را با شرق توسعه دهد. هیچ نیازی به چنین شعاری که نگاه کشور رو از بخش مهم جهان محروم کند نبود.
اینم از اون غربگداهاست بابا یه چیزی شنیده! غربی که مارو تحریم کرده دشمن خونی و نژادی ماست دست و پاشون هم ببوسی اونا ذاتا از ما بدشون میاد شرق رو هم خودمون تحریم کنیم؟
در بحث جزایر سه گانه موضع گیری های کشورهای شرقی اشتباه بودن شرق گرایی صرف رو کاملا مشخص کرد. در روابط بین المللی کشور دوست و دشمن بایستی بر مبنای منافع ملی تعریف بشه
پزشکیان به همه چی میخوره جز رئیس جهموری
مفهوم کارشکنی رو هم فهمیدیم!
این دولت منتخب ملت است کارشکنی نکنید
آره زاکانی و جلیلی برازنده این پست هستند
وقتی شعارانقلاب ما نه شرقی ونه غربی بودومردم بااین شعارانقلاب کردند بنابراین هیچ جائی ازاعراب ندارد چرخش افراطی به شرق یاغرب چون بهرطرف که بچرخیم برای گرفتن امتیاز برای خودش دربرابرقدرت مقابل مارا وسیله میکند ووقتی بمقصودرسید فراموش خواهدکرد کمااینکه درتاریخ معاصر بارهاشاهد بوده ایم پس بدون شعار بهترین روش تعامل سازنده باهردوطرف بصورت مساوی وندادن باج به هیچکدام است به این روش میگویند سیاست درست مثل اکثرکشورهای اروپائی که باابرقدرت شرق وغرب هردومراوده دارند بهیچ کدام امتیاز ویژه نمیدهند وازهردوسودمیبرند
ایران بخاطر موقیعت خاص خود " نه تنها در خاور میانه بلکه در جهان " همواره مد نظر فرصت جویان جهانی بوده است و قطعا در طول سالیان سال توانسته اند مهره های تاثیر گذاری را برای سود آوری بیشتر از ایران عزیز در کشورمان سازماندهی نماید . که با توجه به فرهنگ مذهبی ایران زمین این فرضیه قوت میابد که چهره های نفوذی و استعمار گر در پشت صورتهای مذهبی و موثر پنهان شده باشند ....اصرار بر حفظ و ارزش گذاری منافع ملی میتواند در گذشت زمان چهره های نفوذی و مذهبیان واقعی را از یکدیگر جدا نماید و راه جدیدی برای پیشرفت کشور عزیزمان را فراهم سازد انشاء الله
رابطه با روسیه مارا درگیر جنگ اوکراین کرده و رابطه با چین باعث شده نفت خود را مفت به آنها بدهیم و پول خودمان را گدایی کنیم . این روابط به چه درد می خورد درحالی که همین کشورها حاضر نیستند از تمامیت ارضی ما دفاع کنند و برسر مسله جزایر طرف امارات را گرفتند .
این همه باج و سرمایه ای که چین وروسیه از ایران گرفتن اگه به امریکا داده بودن تحریم ومشکلات اقتصادی و سیاسی کشور حل میشد و مردم اینقدر عذاب نمیکشیدن
همینا نبودن آمریکا کاری میکرد سنگ بپزی بخوری
در دولت قبل سیاست خارجی کاملا شعاری بود . گفتند اگر عضوی شانگهای و بریکس شویم همه مشکلات حل می شوند عضو شدند و هیچ اتفاقی نیفتاد .
اگر بپذیریم ابرقدرتی آمریکا رو به افول است اولا این پروسه ممکن است یک قرن به طول انجامد ثانیا به این معنی نیست که لزوما از قدرت تخریب آن کاسته شده است چه بسا یک ابرقدرت رو به افول بی مهابا تر اقدام به ضربه و تخریب نماید
بعله آمریکا خیلی قوی هست و قوی تر شده فقط نمی دانیم چرا دیگر مانند سابق نیست و همه قرار می کنند از دلار!!
آمریکای امروز صد برابر از آمریکای 50 سال هم قوی تر و هم ثروتمند تر است.
اگر 50 سال قبل باید لشکر کشی نظامی می کرد الان شاهرگ های اقتصادی جهان را در دست گرفته.
چین هم که نوکر و پادوی آمریکا واروپاست
روسیه هم از نظر اقتصادی هیچ حرفی برای گفتن ندارد.
در مورد انگلیس هم همین فکر را می کردند سالها گفتند این کشور روبه افول است اکنون این کشور همپیمان آمریکا و نزدیک ترین شریک سیاسی او است .
نمی شود سیاست را در گرو آینده مبهم شکل داد
روسیه به افول بیشتر نزدیک است تا آمریکا.
فقط جنگ اوکراین را ببینید تا متوجه شوید که روسیه تنها یک ابر قدرت کاغذی است.
روسیه و چین بارها و بارها خلیج فارس را خلیج عربی نامیده و از ادعای واهی امارات بر مالکیت جزایر سه گانه پشتیبانی کرده اند.
روسیه و چین دو ابر قدرت کمونیست هستند که فقط منافع خودشان را جستجو می کنند.
این دو کشور که در طول تاریخ به استعمارگری دیگر کشورها مشغول بوده اند، عاشق چشم و ابرو ما نیستند.
رو به افول در کدام شاخص ها و با چه سرعتی رو به افول ؟
برعکس در خیلی از شاخص ها ما با سرعت داریم رو به افول حرکت می کنیم
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.