دکتر لاسجردی عنوان کرد: گفت‌وگو با مذاکره تفاوت دارد. ممکن است درباره موضوعی صحبت شود، اما این به معنای پذیرش یا اجرای خواسته‌های طرف مقابل نیست. عملیاتی شدن هر موضوعی به گذر زمان و تحولات آینده بستگی دارد.
به گزارش سرویس بین‌الملل «تابناک»؛ دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو در حالی به پایان رسید که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، این گفت‌وگوها را سازنده‌تر از دور پیشین ارزیابی کرد. به گفته وی، در این مرحله بر سر مجموعه‌ای از اصول راهنما توافق کلی حاصل شده که مسیر ادامه مذاکرات را روشن‌تر کرده است. عراقچی همچنین از توافق طرفین برای تهیه و تبادل متن‌های توافق احتمالی و تعیین زمان دور بعدی مذاکرات خبر داد. وزیر امور خارجه عمان نیز پایان این دور از گفت‌وگوها را همراه با پیشرفت ملموس توصیف کرد.
در همین راستا، خبرنگار سرویس بین‌الملل «تابناک» درباره روند مذاکرات ژنو و جزئیات آن گفت‌وگویی با «دکتر حسن لاسجردی»، کارشناس مسائل سیاسی و بین‌الملل انجام داده است که مشروح آن در ادامه می‌آید.
*دور دوم مذاکرات میان ایران و آمریکا در حالی در ژنو به پایان رسید که عراقچی این دور از مذاکرات را در مقایسه با دور قبلی سازنده‌تر توصیف کرد. ارزیابی شما از این مذاکرات چیست؟
با توجه به تجربه‌ای که در جریان مذاکرات اخیر و همچنین دوره‌های پیشین به دست آورده‌ایم، به نظر می‌رسد که در حال حاضر هم مواضع شفاف‌تری از سوی ما و هم از سوی طرف مقابل وجود دارد و خواسته‌ها نیز روشن‌تر شده است. در عین حال، تلاش می‌کنیم با توجه به این شناخت، مذاکراتی عینی‌تر و واقع‌بینانه‌تر داشته باشیم.
با در نظر گرفتن بحران‌هایی که وجود داشته و همچنین ملاحظات کشورهای منطقه، چه کشورهای دوست و چه سایر کشورها، به نظر می‌رسد طرف آمریکایی نیز این ملاحظات، دیدگاه همسایگان و تبعات هرگونه تصمیم غیرعاقلانه را درک کرده و به دنبال آن است که علی‌رغم ادبیات تهدید، در عمل به سمت یک توافق مرضی الطرفین، بر اساس منافع متقابل و درک ملاحظات غیرمسالمت‌آمیز حرکت کند.
به این معنا که اگر ایالات متحده به این جمع‌بندی رسیده باشد که عدم توافق یا نرسیدن به یک چارچوب قراردادی دوجانبه، هزینه‌های بالایی در پی خواهد داشت، به طور حتم همانند ما به دنبال یافتن راه‌حلی مناسب بر پایه منافع مشترک و درک متقابل از ملاحظات منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد بود.
با این نگاه، می‌توان درک کرد که چرا وزیر امور خارجه کشورمان معتقد است مذاکرات به شکل جدی‌تر دنبال می‌شود و همان‌گونه که اشاره کردند، این گفت‌وگوها واقعی‌تر و مبتنی بر درک متقابل است.
*عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران اعلام کردند که بر سر یک‌سری اصول راهنما، موافقت کلی ایجاد شده و بر اساس آن مسیر حرکت روشن‌تر شده است. ارزیابی شما از این اظهارات چیست؟
در اظهارات مقامات طرف مقابل نیز این موضوع مطرح بوده است که در حال حاضر مسئله اصلی، موضوع هسته‌ای است؛ موضوعی که از گذشته به عنوان یک چالش اساسی مطرح می‌شد اصل غنی‌سازی و پذیرش این اصل بود.
در مذاکرات پیشین، گاه به موضوع غنی‌سازی صفر یا کاهش آن اشاره می‌شد، اما به نظر می‌رسد با توجه به درک متقابلی که اکنون شکل گرفته، اصل غنی‌سازی به‌عنوان یک مبنای احتمالی مورد توافق قرار گرفته است.
البته درباره میزان غنی‌سازی و ملاحظات مربوط به درک مناسب از میزان غنی سازی و تبعات احتمالی‌اش، از جمله مواردی است که باید بررسی شود؛ همچنین ملاحظات کشورهای همسایه و برخی بازیگران بین‌المللی، از جمله موضوعاتی که پس از جنگ دوازده‌روزه و حمله آمریکا به ایران مطرح شد و مباحث مربوط به ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از نکاتی است که به نظر می‌رسد تیم مذاکره‌کننده ما و طرف مقابل در تلاش هستند راه‌حل‌هایی قابل دسترس و قابل پذیرش برای طرفین پیدا کنند.
به همین دلیل، در حال حاضر به نظر می‌رسد فضایی دوطرفه فراهم شده است. در تیم ایران نیز این ملاحظه وجود داشت که از افراد فنی استفاده شود تا بتوان بر اساس توانمندی‌های فنی هم مذاکره کرد و هم طرف مقابل را از منظر فنی قانع ساخت. این ملاحظات در راستای تعهدات ما، خواسته‌ها و امتیازاتی است که باید از طرف مقابل اخذ شود.
*وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد که قرار شده دو طرف روی متن‌های توافق احتمالی کار کنند، این متن‌ها را تبادل کنند و پس از آن تاریخی برای دور سوم مذاکرات تعیین شود. آیا این تبادل متن‌ها به معنای حصول تفاهم اصلی است که دو طرف وارد نگارش متن می‌شوند یا ممکن است اختلافات مهم تازه‌ای نمایان شود؟
با توجه به تجربه‌ای که داریم، احتمالاً با طرف آمریکایی یک مرحله گفت‌وگو و سپس یک مرحله مذاکره را طی خواهیم کرد. در مرحله گفت‌وگو، به‌ویژه در عمان و همچنین ژنو، دیدگاه‌ها و خواسته‌های دو طرف از طریق میانجی عمانی منتقل شد و به نوعی ابتکارات، مطالبات و خواسته‌های طرفین مطرح گردید.
در نتیجه گفت‌وگوها و رایزنی‌هایی که با پایتخت‌های خود داشتیم، به یک چارچوب، دستورالعمل و درک متقابل رسیدیم؛ به‌گونه‌ای که هم منافع خودمان تأمین شود و هم تا حد امکان به خواسته‌های طرف مقابل پاسخ داده شود.
اگر این‌گونه نگاه کنیم، می‌توان گفت از مرحله گفت‌وگو عبور کرده‌ایم و وارد مرحله مذاکره شده‌ایم. در این مرحله، متنی بر اساس گفته‌ها، یافته‌ها، بده‌بستان‌ها، طرح‌های مختلف و ملاحظات دو طرف تهیه می‌شود که می‌تواند مبنای مذاکره در جلسه بعدی باشد.
در مرحله مذاکره، مطالبات فنی و سیاسی و آنچه به عنوان مواضع رسمی باید مورد توافق قرار گیرد، از سوی دو طرف ارائه می‌شود و بر سر مفاهیم و خواسته‌ها چکش‌کاری صورت می‌گیرد. این فرآیند در نهایت می‌تواند به یک متن نهایی و در قالب یک توافق یا قرارداد منجر شود.
در حال حاضر به نظر می‌رسد دو طرف به یک درک اولیه و حدودی رسیده‌اند و این درک در قالب یک چارچوب نوشتاری شکل خواهد گرفت که مبنای مذاکرات بعدی قرار می‌گیرد.
*وزیر امور خارجه عمان اعلام کرد که مذاکرات دور دوم در ژنو با پیشرفت ملموسی به پایان رسیده است. با توجه به این موضوع، شانس موفقیت مذاکرات را چقدر می‌دانید؟
مذاکرات همواره با مفاهیم دیپلماتیک همراه است و این مفاهیم معمولاً مبتنی بر خوش‌بینی هستند. دیپلمات‌ها تلاش می‌کنند در چارچوب مأموریت خود، طرح‌ها، ابتکارات و پیشنهادهایشان را ارائه دهند و در نهایت طرف مقابل را قانع کنند که این چارچوب می‌تواند مورد قبول و مرضی‌الطرفین باشد.
آنچه اهمیت دارد این است که آیا طرف مقابل نیز همین رویکرد را دارد یا خیر. با توجه به تجربیاتی که از دوره‌های گذشته و به‌ویژه تجربه برجام آموخته‌ایم، اگر در این مذاکرات با ایالات متحده درباره موضوع بسیار مهم به عنوان نقطه طلایی به توافق برسیم، مسیر تا حد زیادی هموار خواهد شد.
البته به دلیل آنکه از جزئیات و ریزه‌کاری‌های مذاکرات اطلاع دقیقی نداریم، نمی‌دانیم آیا این موضوع به‌طور کامل مورد پذیرش طرف آمریکایی قرار گرفته یا خیر. اگر اصل حفظ غنی‌سازی مورد توافق واقع شود، می‌توان به آینده مذاکرات خوش‌بین بود.
*لارنس نورمن، خبرنگار وال‌استریت ژورنال، گفته است که دور دوم مذاکرات بیشتر شبیه توافق بر سر دامنه موضوعاتی است که باید در یک توافق بررسی شود. با توجه به این تحلیل، ارزیابی شما از احتمال ورود موضوعاتی مانند برنامه موشکی یا نیروهای مورد حمایت ایران در منطقه به مذاکرات چیست؟
هر طرفی که وارد مذاکره می‌شود، پیشاپیش یک دستور کار و چارچوب ارائه می‌دهد. جمهوری اسلامی ایران تاکنون تلاش کرده است تمرکز خود را بر موضوع هسته‌ای، به‌عنوان یک موضوع اساسی و گام اولیه مهم، قرار دهد. آنچه در مذاکرات عمان و ژنو مطرح شده، عمدتاً در چارچوب هسته‌ای بوده است.
با توجه به تجربه گذشته، به نظر می‌رسد رویکرد ما مرحله‌به‌مرحله باشد؛ به این معنا که اگر بتوانیم در حوزه مسائل هسته‌ای، از جمله غنی‌سازی، میزان ذخایر و سایر توافقات فنی، امتیازات لازم را بگیریم و مرحله اول را با موفقیت پشت سر بگذاریم، در مراحل بعدی می‌توان به سایر مسائل پرداخت.
از نگاه برخی کارشناسان برای حل اختلافات با ایالات متحده، باید مذاکراتی جامع‌الاطراف انجام شود، اما آنچه تاکنون مدنظر تیم مذاکره‌کننده ما بوده، حرکت با گام‌های مطمئن و حل تدریجی مسائل است.
پیش‌بینی من این است که در حال حاضر، اولویت اصلی بستن پرونده هسته‌ای و اطمینان از حفظ منافع ملی است و برای سایر موضوعات فرصت‌های بعدی وجود خواهد داشت.
*آیا در خصوص مسائل موشکی و موضوع کاهش برد موشکها نیز گفت‌وگویی صورت خواهد گرفت؟
این مباحث به موفقیت گام اولیه بستگی دارد. اگر گام نخست با حسن نیت طرف مقابل همراه باشد و بتواند نظر ما را جلب کند، ممکن است این موضوعات در قالب گفت‌وگو مطرح شود.
البته باید توجه داشت که گفت‌وگو با مذاکره تفاوت دارد. ممکن است درباره موضوعی صحبت شود، اما این به معنای پذیرش یا اجرای خواسته‌های طرف مقابل نیست. عملیاتی شدن هر موضوعی به گذر زمان و تحولات آینده بستگی دارد.
در حال حاضر، به نظر من اولویت اصلی مسائل هسته‌ای است و موضوعات موشکی و منطقه‌ای در اولویت قرار ندارند.
گفتگو: زینب منوچهری