این روزها تونس در صدر اخبار جهان قرار گرفته است. هر روز خبر یا تحلیل تازه‌یی از آنچه در تونس می‌گذرد در رسانه‌های داخلی و منطقه‌یی و بین‌المللی روی خروجی رسانه‌ها و صفحات روزنامه‌ها قرار می‌گیرد. برخی بر شرایط داخلی این کشور متمرکز می‌شوند؛ برخی به فشارهای خارجی اشاره می‌کنند و برخی هم نگاهی فراگیرتر دارند و مجموعه‌یی از عوامل را سبب‌ساز فروپاشی حکومت بن‌علی می‌دانند. این قلم نیز بر حسب آنچه این روزها دیده و مرور کرده به ذکر نکاتی می‌پردازد تا بهتر بتوان به ارزیابی شرایط پرداخت.
یکی از مشخصات رژیم‌های جهان سوم بویژه از نوع عربی آن، طولانی بودن زمان حکومت‌ها به همراه فساد داخلی و حکومت‌های پلیسی است. به عنوان مثال، حسنی مبارک در مصر، عمر البشیر در سودان، علی عبدالله صالح در یمن، ملک عبدالله در اردن، خاندان آل‌ثانی در قطر، معمر قذافی در لیبی و... نمونه‌هایی از تداوم و طولانی بودن قدرت هستند که بعضا 2 یا 3 دهه (یا بیشتر) است که در قدرت حضور دارند و قصدی هم برای وداع ندارند. فساد مولفه دیگر چنین حکومت‌هایی است؛ چرا که نظارتی وجود ندارد و هر آنچه در این کشورها می‌گذرد زیر ذره‌بین دستگاه‌های امنیتی است که مسوولیت حفاظت از رهبران را بر عهده دارند. در چنین رژیم‌هایی احزاب به عنوان زیربنا یا رکن چهارم دموکراسی حضور عملی ندارند، منتقدان به اشکال مختلف سرکوب می‌شوند، ثروت تنها در دستان خاندان حاکم قرار دارد، غالبا آلترناتیو یا جایگزینی برای آنها وجود ندارد و در صورت موجود بودن آلترناتیو، این کسی نیست جز فرزند یا برادر شخص حاکم که بر مسند قدرت تکیه می‌زند.
درباره تونس اما رابرت گادک ،سفیر امریکا در این کشور در یکی از گزارش‌هایش می‌نویسد: « آزادی بیان و اجتماعات، وضع مطلوبی ندارد و این کشور در زمینه حقوق بشر هم وضع بغرنجی دارد». در تونس مردم از فساد، پارتی‌بازی و بریز و بپاش‌های بن علی و خانواده‌اش به تنگ آمدند. رابرت گادک می‌افزاید: «۲۲ سال است که در تونس یک رییس‌جمهور حاکم است؛ رییس‌جمهور هیچ جانشینی ندارد.» وی در این گزارش خود تاکید دارد که: « ارتباط زین‌العابدین بن‌علی و رژیمش با مردم تونس قطع شده است و هیچ مشاوره یا انتقادی داخلی یا بین‌المللی را تحمل نمی‌کند. وی بطور فزاینده‌یی برای کنترل به پلیس روی آورده و تنها دغدغه‌اش فقط حفظ قدرت است.» سفارت امریکا در تونس همچنین برای واشنگتن توضیح می‌دهد که «فساد در حلقه درونی» حکومت رو به افزایش است و این را حتی مردم عادی تونس هم می‌دانند. بدیهی است در چنین شرایطی وقتی «انباشت بحران» پدید می‌آید و منفذی برای ابراز نمی‌یابد به درون فرو رفته و در موقع ضرورت به شکلی انفجاری بروز می‌یابد. اینجاست که مهار امور از دست رژیم به درآمده و برخوردها شکل خشونت‌آمیز به خود می‌گیرد.
یکی دیگر از مسائلی که درباره تحولات تونس مورد توجه قرار گرفته است بحث ویکی لیکس است. همچون هر کشور دیگر تونس نیز از افشاگری‌های ویکی لیکس در امان نماند. شاید بتوان این را هم دلیل دیگری بر فوران آتشفشان خشم مردم تونس دانست. برخی تحلیلگران، افشای گزارش‌های دیپلماتیک از سوی وب‌سایت ویکی‌لیکس را عامل شعله‌ور شدن خشم مردم تونس ارزیابی کرده‌اند. ایالات متحده هرگونه ارتباط میان اسناد ویکی‌لیکس درباره «فساد در تونس» و برانگیخته شدن خشم مردم این کشور در رویدادهای اخیر را بی‌مورد دانست. با این حال می‌توان به برخی از افشاگری‌های ویکی‌لیکس درباره تونس اشاره کرد:
(الف)نگهداری ببر در خانه دختر بن‌علی. در یکی از گزارش‌هایی که رابرت گادک، سفیر امریکا در تونس در سال ۲۰۰۹ برای واشنگتن ارسال کرده، آمده که محمد صخر‌الماطری داماد زین‌العابدین بن علی و همسرش نسرین (دختر بن‌علی) در محل اقامت خود، ببری هم به نام «پاشا» داشتند. این برای مردم تونس یادآور شیری بود که عدی پسر صدام در خانه خود داشت. (ب) از سوی دیگر ولخرجی‌های این خانواده نیز عامل دیگری برای خشم مردم بود. میهمانی‌هایی که از سوی فرزندان بن علی ترتیب داده می‌شد با مقدار فراوانی غذای مضاعف همراه بود که بیش از آنکه خورده شود یا به نیازمندان داده شود در سطل‌های زباله جای می‌گرفت.
از سوی دیگر، نسرین، دختر بن‌علی به همراه همسرش چندین خدم و حشم دارند که در عرف تونس، یک زندگی بسیار تجملی و گران به شمار می‌رود. گادک سفیر امریکا در ادامه تصریح میکند: « با ثروتی که نسرین و الماطری و دیگر اعضای خانواده بن علی دارند، روشن است که بخشی از مردم تونس از آنها تنفر داشته باشند.» اسناد ویکی‌لیکس می‌افزاید: « فساد در تونس بدتر از قبل شده، خانواده بن علی بر تمام امور اقتصادی تونس احاطه دارند و داد و ستد هر نوع کالایی در اختیار این خانواده است.» بر همین اساس فعالان اینترنتی در تونس و مخالفان حکومت این کشور در 28 نوامبر سال گذشته با الهام گرفتن از ویکی لیکس اقدام به راه‌اندازی سایتی کردند که در آن اسنادی از فساد خاندان بن علی را منتشر می‌کردند. نیویورک تایمز در گزارشی با استناد به اسناد ویکی لیکس می‌نویسد: «هر چند شخص بن علی و خانواده او درگیر فساد زیادی بودند اما دولت امریکا به دلیل آنکه تونس در مبارزه با تروریسم با امریکا همراهی می‌کرد و از سوی دیگر بن علی در حال مبارزه با افراط‌گرایی در داخل بود چشمان خود را روی فساد موجود در این کشور بسته بود.»
این روزنامه در ادامه می‌نویسد که در سال 2008 گزارش‌هایی از فساد خانواده بن علی و نقض گسترده حقوق بشر به کاندولیزا رایس داده شد اما برخلاف انتظار به جای برخورد با این مشکل، امریکایی‌ها کوشیدند که از تونس به عنوان نمونه‌یی برای کشورهای عربی درباره حقوق زنان یاد کنند.
چنین است که موج تحولات تونس، ولوله‌یی در جهان عرب به راه انداخته است. از یکسو ملت‌های عرب به حمایت از ملت تونس برخاسته و شعارهایی در حمایت از دموکراسی و علیه استبداد سر می‌دهند اما حاکمان عرب به جای درس گرفتن از این حادثه، خود را پشت‌پرده‌یی از نفاق پنهان می‌کنند و درصدد رد گم کردن و کم اهمیت جلوه دادن اعتراض مردم تونس هستند. باشد که چنین اعتراض‌هایی به گوش رهبران جهان اسلام برسد و به جای سرکوب، صدای اعتراض ملت خود را بشنوند.
منبع: ملت ما
یکی از مشخصات رژیم‌های جهان سوم بویژه از نوع عربی آن، طولانی بودن زمان حکومت‌ها به همراه فساد داخلی و حکومت‌های پلیسی است. به عنوان مثال، حسنی مبارک در مصر، عمر البشیر در سودان، علی عبدالله صالح در یمن، ملک عبدالله در اردن، خاندان آل‌ثانی در قطر، معمر قذافی در لیبی و... نمونه‌هایی از تداوم و طولانی بودن قدرت هستند که بعضا 2 یا 3 دهه (یا بیشتر) است که در قدرت حضور دارند و قصدی هم برای وداع ندارند. فساد مولفه دیگر چنین حکومت‌هایی است؛ چرا که نظارتی وجود ندارد و هر آنچه در این کشورها می‌گذرد زیر ذره‌بین دستگاه‌های امنیتی است که مسوولیت حفاظت از رهبران را بر عهده دارند. در چنین رژیم‌هایی احزاب به عنوان زیربنا یا رکن چهارم دموکراسی حضور عملی ندارند، منتقدان به اشکال مختلف سرکوب می‌شوند، ثروت تنها در دستان خاندان حاکم قرار دارد، غالبا آلترناتیو یا جایگزینی برای آنها وجود ندارد و در صورت موجود بودن آلترناتیو، این کسی نیست جز فرزند یا برادر شخص حاکم که بر مسند قدرت تکیه می‌زند.
درباره تونس اما رابرت گادک ،سفیر امریکا در این کشور در یکی از گزارش‌هایش می‌نویسد: « آزادی بیان و اجتماعات، وضع مطلوبی ندارد و این کشور در زمینه حقوق بشر هم وضع بغرنجی دارد». در تونس مردم از فساد، پارتی‌بازی و بریز و بپاش‌های بن علی و خانواده‌اش به تنگ آمدند. رابرت گادک می‌افزاید: «۲۲ سال است که در تونس یک رییس‌جمهور حاکم است؛ رییس‌جمهور هیچ جانشینی ندارد.» وی در این گزارش خود تاکید دارد که: « ارتباط زین‌العابدین بن‌علی و رژیمش با مردم تونس قطع شده است و هیچ مشاوره یا انتقادی داخلی یا بین‌المللی را تحمل نمی‌کند. وی بطور فزاینده‌یی برای کنترل به پلیس روی آورده و تنها دغدغه‌اش فقط حفظ قدرت است.» سفارت امریکا در تونس همچنین برای واشنگتن توضیح می‌دهد که «فساد در حلقه درونی» حکومت رو به افزایش است و این را حتی مردم عادی تونس هم می‌دانند. بدیهی است در چنین شرایطی وقتی «انباشت بحران» پدید می‌آید و منفذی برای ابراز نمی‌یابد به درون فرو رفته و در موقع ضرورت به شکلی انفجاری بروز می‌یابد. اینجاست که مهار امور از دست رژیم به درآمده و برخوردها شکل خشونت‌آمیز به خود می‌گیرد.
یکی دیگر از مسائلی که درباره تحولات تونس مورد توجه قرار گرفته است بحث ویکی لیکس است. همچون هر کشور دیگر تونس نیز از افشاگری‌های ویکی لیکس در امان نماند. شاید بتوان این را هم دلیل دیگری بر فوران آتشفشان خشم مردم تونس دانست. برخی تحلیلگران، افشای گزارش‌های دیپلماتیک از سوی وب‌سایت ویکی‌لیکس را عامل شعله‌ور شدن خشم مردم تونس ارزیابی کرده‌اند. ایالات متحده هرگونه ارتباط میان اسناد ویکی‌لیکس درباره «فساد در تونس» و برانگیخته شدن خشم مردم این کشور در رویدادهای اخیر را بی‌مورد دانست. با این حال می‌توان به برخی از افشاگری‌های ویکی‌لیکس درباره تونس اشاره کرد:
(الف)نگهداری ببر در خانه دختر بن‌علی. در یکی از گزارش‌هایی که رابرت گادک، سفیر امریکا در تونس در سال ۲۰۰۹ برای واشنگتن ارسال کرده، آمده که محمد صخر‌الماطری داماد زین‌العابدین بن علی و همسرش نسرین (دختر بن‌علی) در محل اقامت خود، ببری هم به نام «پاشا» داشتند. این برای مردم تونس یادآور شیری بود که عدی پسر صدام در خانه خود داشت. (ب) از سوی دیگر ولخرجی‌های این خانواده نیز عامل دیگری برای خشم مردم بود. میهمانی‌هایی که از سوی فرزندان بن علی ترتیب داده می‌شد با مقدار فراوانی غذای مضاعف همراه بود که بیش از آنکه خورده شود یا به نیازمندان داده شود در سطل‌های زباله جای می‌گرفت.
از سوی دیگر، نسرین، دختر بن‌علی به همراه همسرش چندین خدم و حشم دارند که در عرف تونس، یک زندگی بسیار تجملی و گران به شمار می‌رود. گادک سفیر امریکا در ادامه تصریح میکند: « با ثروتی که نسرین و الماطری و دیگر اعضای خانواده بن علی دارند، روشن است که بخشی از مردم تونس از آنها تنفر داشته باشند.» اسناد ویکی‌لیکس می‌افزاید: « فساد در تونس بدتر از قبل شده، خانواده بن علی بر تمام امور اقتصادی تونس احاطه دارند و داد و ستد هر نوع کالایی در اختیار این خانواده است.» بر همین اساس فعالان اینترنتی در تونس و مخالفان حکومت این کشور در 28 نوامبر سال گذشته با الهام گرفتن از ویکی لیکس اقدام به راه‌اندازی سایتی کردند که در آن اسنادی از فساد خاندان بن علی را منتشر می‌کردند. نیویورک تایمز در گزارشی با استناد به اسناد ویکی لیکس می‌نویسد: «هر چند شخص بن علی و خانواده او درگیر فساد زیادی بودند اما دولت امریکا به دلیل آنکه تونس در مبارزه با تروریسم با امریکا همراهی می‌کرد و از سوی دیگر بن علی در حال مبارزه با افراط‌گرایی در داخل بود چشمان خود را روی فساد موجود در این کشور بسته بود.»
این روزنامه در ادامه می‌نویسد که در سال 2008 گزارش‌هایی از فساد خانواده بن علی و نقض گسترده حقوق بشر به کاندولیزا رایس داده شد اما برخلاف انتظار به جای برخورد با این مشکل، امریکایی‌ها کوشیدند که از تونس به عنوان نمونه‌یی برای کشورهای عربی درباره حقوق زنان یاد کنند.
چنین است که موج تحولات تونس، ولوله‌یی در جهان عرب به راه انداخته است. از یکسو ملت‌های عرب به حمایت از ملت تونس برخاسته و شعارهایی در حمایت از دموکراسی و علیه استبداد سر می‌دهند اما حاکمان عرب به جای درس گرفتن از این حادثه، خود را پشت‌پرده‌یی از نفاق پنهان می‌کنند و درصدد رد گم کردن و کم اهمیت جلوه دادن اعتراض مردم تونس هستند. باشد که چنین اعتراض‌هایی به گوش رهبران جهان اسلام برسد و به جای سرکوب، صدای اعتراض ملت خود را بشنوند.
منبع: ملت ما