هفت سین تا بهشت...

مهدی قمصریان در وبلاگ خود نوشت:
از تعاریف مشهوری که جامعه شناسی و روان شناسی از انسان ارائه می دهد "حیوان نمادساز" است. نماد کلیه علایم وضعی و قراردادی است که انسان ها در قالب آن ها با همدیگر در ارتباط عاطفی و ذهنی قرار می گیرند و محتویات باطنی خویش را به یکدیگر انتقال می دهند و از این طریق بر رفتار و منش هم تأثیر می گذارند. نمادها اغلب جنبه ذهنی و انتزاعی دارند و هرکسی در جریان زندگی از طفولیت به تدریج آن ها را می شناسد و در خود درون فکن می کند تا حدی که آن نمادها به اجزای ذهنی و معنوی شخصیت او مبدل می شوند، به طوری که هر نوع فعالیت ذهنی و تصورات عقلی و تفکر و تخیل به کمک نمادها و سمبل ها انجام می پذیرد.
ایرانیان با فرهنگی چندهزارساله در بهره برداری از مقوله نمادسازی فوق العاده توانمند هستند. یکی از صحنه های بروز این توانمندی پایان سال شمسی و آغاز سال شمسی دیگر است که ایرانیان آن را با نام جهانی "نوروز" جشن می گیرند. از جمله ملاحظات مهم در این جشن سراسری بکارگیری نمادهایی با نام "هفت سین" است تا آنجا که کمتر خانه ایرانی است که درآن سفره ای رنگارنگ با این هفت سین پهن نشود.
همین موضوع بهانه ای است تا شایسته باشد در آستانه سال جدید و در کنار هفت سین کهن ایرانی، " هفت سین نورانی" از سفره قرآن کریم را مرور کنیم.
هفت سین قرآنی کدامند؟
« مسبّحات » جمع « مُسبّح » و از مصدر « تسبیح » به معنای تسبیح کنندگان است. تسبیح یعنی تنزیه و تقدیس خدای متعال از تمام عیوب و کاستی ها و از هر چیزی که لازمه آن عجز و نیاز مادّی و جسمانی بودن است . هفت سوره از سوره های قرآن کریم با مشتقّات کلمه « سبحان » شروع می شود که عبارتند از : اسراء ، حدید ، حشر ، صفّ ، جمعه ، تغابن ، اعلی. اهمیت این سوره‏ها تا بدان جاست که رسول خداصلی الله علیه وآله هر شب قبل از خواب آنها را می‏خواندند. (ماهنامه پاسدار اسلام، اسفندماه 75، ص 7) البته برخی مانند نویسنده تفسیر نمونه بر این باورند که : " مسبحات سوره هائی است که با سبح لله یا یسبح لله آغاز می شود و آن پنج سوره است: سوره حدید، حشر، صف جمعه و تغابن ". که البته در این گفتار به قول 7 سوره استناد می شود.
قاری مسبحات از زبان باقرالعلوم
جابر از امام باقر علیه السلام در فضیلت سوره های مسبّحات (سوره هایی که با کلمه سبح یا یسبح شروع می شود) روایت کرده است: هر کس همه سوره های مسبّحات را قرائت کند پیش از آن که بمیرد حضرت قائم علیه السلام را درک می کند و اگر بمیرد در جوار رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم خواهد بود. ( 1. ثواب الاعمال ص148)
فضیلت مسبحات
به منظور تشویق و ترغیب معنوی برای قرائت این هفت سوره نورانی، به بیان برخی فضایل و پاداش های ویژه قرائت این سور به نقل از دو تفسیر مجمع البیان و نمونه پرداخته می شود. البته باید دانسته شود که " پاداشها و فضیلتهائی که برای سوره های قرآن بیان شده هرگز برای خواندن تنها نیست ، بلکه خواندنی است که توأ م با تفکر و اندیشه ، و سپس الهام گرفتن برای عمل بوده باشد. مخصوصا در یکی از همین روایات مربوط به فضیلت این سوره میخوانیم فرق قلبه عند ذکر الوالدین : کسی که این سوره را بخواند و به هنگامی که به توصیه های خداوند در ارتباط با پدر و مادر در این سوره میرسد، عواطف او تحریک گردد و احساس محبت بیشتر نسبت به پدر و مادر کند دارای چنان پاداشی است . بنابراین الفاظ قرآن هر چند بلاشک محترم و پر ارزش است ، ولی این الفاظ مقدمه ای است برای معانی و معانی مقدمه ای است برای عمل. "
1- سوره مبارکه اسراء
از پیامبر گرامی آورده‏اند که فرمود: من قرأ سورة بنی اسرائیل فرقّ قلبه عند ذکر الوالدین اعطی فی الجنة قنطارین من الاجر... هر کس سوره بنی اسرائیل را تلاوت کند، و به هنگام خواندن آیه‏ای که سفارش نیکی به پدر و مادر می‏نماید، دلش نرم گردد و عواطف انسانی او بجوشد، در بهشت پر طراوت و زیبا به او پاداشی ارزانی می‏گردد که برابر دو هزار و چهار صد پیمانه است و هر پیمانه‏ای از آن از همه دنیا و نعمت‏های آن بهتر و ارزشمندتر است.
2- سوره مبارکه حدید
در مورد فضیلت و برتری این سوره مبارکه و پاداش پرشکوه تلاوت شایسته و بایسته آن روایات رسیده دلگرم‏ کننده و انگیزاننده است:
1 - از پیامبر گرامی آورده‏اند که فرمود: من قرأ سورة الحدید کتب من الّذین آمنوا بالله و رسوله. کسی که سوره «حدید» را تلاوت کند، از کسانی به شمار خواهد آمد، و در ردیف کسانی نامش نوشته خواهد شد، که به خدا و پیام‏آورش ایمان آورده‏اند.
2 - پیامبر هر شب پیش از آن که سر بر بالش نهد و بخوابد، سوره‏هایی را که با «سبّح» و «یسبح» آغاز می‏گردد، همه را تلاوت می‏کرد و می‏فرمود: انّ فیهن آیة افضل من الف آیة. در این سوره ها، آیه‏ای است که از هزار آیه برتر است.
3- از حضرت صادق آورده‏اند که فرمود: من قرأ سورة الحدید و المجادلة فی صلاة الفریضة و ادمنها لم یعذبه الله حتی یموت ابداً و لایری فی نفسه و لا فی اهله سوءً ابداً و لا خصاصة فی بدنه. هر کس سوره «حدید» و «مجادله» را در نمازهای واجب خویش بخواند و تلاوت آن را ادامه دهد، خدای هرگز او را عذاب نخواهد کرد تا بمیرد و در خود و خاندانش هرگز بدی نخواهد دید، و به هیچ بیماری گرفتار نخواهد شد.

3- سوره مبارکه حشر
1- پیامبر گرامی در فضیلت این سوره و پاداش تلاوت آن فرمودند: من قرأ سورة الحشر لم یبق جنة و لا نار و لا عرش و لا کرسی و لا الحجب و لا السموات السبع و لا الارضون السبع و الهوام و الریاح و الطیر و الشجر و الدواب و الشمس و القمر و الملائکة الاّ صلوا علیه، و استغفروا له، و ان مات من یومه او لیلته مات شهیداً. هر کس سوره حشر را آن گونه که باید، برای آگاهی و خودسازی بخواند، تمام بهشت و دوزخ، عرش و کرسی، حجاب‏ها و آسمان‏ها، زمین‏های هفت‏گانه، حشرات، بادها، پرندگان، جنبندگان، گیاهان، درختان، خورشید، ماه، فرشتگان و کروبیان بر او درود می‏فرستند و برای او آمرزش می‏طلبند، و اگر در آن روز یا آن شبی که این سوره مبارکه را تلاوت کرده است، جهان را بدرود گوید، شهید از دنیا رفته است.
2 - و نیز از امام صادق آورده‏اند که فرمود: من قرأ اذا امسی «الرحمن» و «الحشر» و کل‏الله بداره ملکاً شاهراً سیفه حتی یصبح. کسی که سوره «رحمان» و «حشر» را به هنگامه غروب خورشید تلاوت کند، خدا فرشته‏ای را با شمشیر برهنه و آماده، مسئول حفاظت خانه وی می‏سازد.
4- سوره مبارکه صف
1 - از پیامبر گرامی آورده‏اند که در پاداش تلاوت این سوره فرمود: مَنْ قراء سورة عیسی کان عیسی مُصلیاً علیه، مُستغفراً له مادام فی الدنیا و هو یوم القیامة رفیقه. کسی که سوره «عیسی» را با ایمان و اخلاص و برای آگاهی و عمل شایسته تلاوت کند، آن حضرت بر چنین کسی درود می‏فرستد و تا در دنیا زندگی می‏کند برای او از بارگاه خدا آمرزش می‏خواهد و در روز رستاخیز نیز دوست و رفیق او خواهد بود.
2 - و نیز از حضرت باقر آورده‏اند که فرمود: من قراء سورة الصّف و أد من قرائتها فی فرائضه و نوافله صفه الله مع ملائکته و انبیائه المرسلین. هر کس سوره مبارکه «صف» را برای آگاهی و عمل تلاوت کند، و در نمازهای واجب و مستحب به خواندن آن ادامه دهد، خدای فرزانه او را در صف فرشتگان و پیام‏آوران جای می‏دهد.
5- سوره مبارکه جمعه
پاداش تلاوت آن‏ در پاداش تلاوت این سوره مبارکه روایات نویدبخشی رسیده است و در فضیلت تلاوت این سوره روایات بسیاری وارد شده ، چه مستقلا و یا در ضمن نمازهای یومیه:
1 - از پیامبر گرامی آورده‏اند که فرمود: و مَنْ قَراء سورة الجمعة اعطی عشر حسنات بعدد من اتی الجمعة، و بعدد من لم یأتها فی أمصارِ المسلمین. هر کس سوره جمعه را آگاهانه و با اخلاص برای آموزش و عمل تلاوت کند، خدا به شمار همه کسانی که در تمامی قلمرو اسلام در نماز جمعه شرکت می‏کنند و کسانی که شرکت نمی‏جویند، به او ده پاداش ارزانی می‏دارد.
2 - از ششمین امام نور، حضرت صادق آورده‏اند که فرمود: من الواجب علی کلّ مؤمن اذا کان لنا شیعة ان یقرأ فی لیلة الجمعة بالجمعة وسبح اسم ربک... و فی صلوة الظّهر بالجمعة و المنافقین، فاذا فعل فکأنما یعمل عمل رسول الله، و کان ثوابه و جزائه علی الله الجنة. بر هر انسان توحیدگرا و باایمانی از شیعیان و رهروان راه ما خاندان رسالت، لازم است که در شب جمعه، سوره «جمعه» و سوره «سبح اسم» را بخواند و ظهر جمعه، سوره «جمعه» و «منافقین» را تلاوت کند. و هنگامی که چنین کند، چنان است که گویی کار پیامبر خدا را انجام داده و پاداش و ثواب او از بارگاه خدا، بهشت پرطراوت و زیبای خداست که به او ارزانی خواهد شد. ( با این که عدول از سوره توحید و " قل یا ایها الکافرون” به سوره های دیگر در قرائت نماز جائز نیست این مساءله در خصوص نماز جمعه استثنا شده است و عدول از آنها به سوره "جمعه” و "منافقین” جایز بلکه مستحب شمرده است . و اینها همه نشانه اهمیت فوق العاده این سوره قرآن مجید است .)
6- سوره مبارکه تغابن
1 - از پیامبر گرامی آورده‏اند که فرمود: و مَنْ قرأ سورة التغابن، دفع عنه موت الفجأة. هر کس سوره «تغابن» را تلاوت کند و در معارف و مفاهیم آن برای راهیابی به سوی حق و درست‏اندیشی و عملکرد شایسته بیندیشد، مرگ ناگهانی از او دور می‏گردد.
2 - و از حضرت صادق آورده‏اند که فرمود: مَنْ قرأ سورة التغابن فی فریضته، کان شفیعة له یوم القیامة و شاهد عدل عند من یجیز شهادتها ثم لاتفارقه حتی یدخل الجنة. کسی که سوره «تغابن» را در نماز فریضه‏اش بخواند، این سوره در روز رستاخیز شفیع او خواهد شد، و در نزد کسی که شفاعت او را می‏پذیرد و به آن اجازه شفاعت می‏دهد، گواه عادلی به سود او خواهد بود و از او جدا نمی‏گردد تا به بهشت درآید.
7- سوره مبارکه اعلی

1-پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: من قرأها اعطاه‏اللَّه عشر حسنات بعدد کل حرف انزل‏اللَّه علی ابراهیم و موسی و محمد(صلی الله علیه و آله) هر کس سوره «اعلی‏» را بخواند، خدا به شمار هر حرفی که بر ابراهیم و موسی و محمد( صلی الله علیه و آله) فرو فرستاده‏است ، ده پاداش به او ارزانی خواهد داشت.
2-از امیرمؤمنان آورده‏اند که: پیامبر گرامی این سوره را بسیار دوست می‏داشت، و کسی که نخستین بار با واژه‏های آغازین‏آیه این سوره خدا را ستود، میکائیل بود...
3- نیز در روایت آورده‏اند که: پیامبر و امیرمؤمنان و برخی از یاران به هنگام تلاوت نخستین آیه این سوره، این فرمان را به جان خریده و می‏گفتند: «سبحان ربی الاعلی‏» و ذات بی‏همتای او را ستایش می‏نمودند.
4- و پاره‏ای آورده‏اند که: هر کس این سوره را تلاوت کرد باید با اقتدای به پیامبر همان گونه خدا را بستاید و بگوید: «سبحان ربی الأعلی».
5- از حضرت صادق آورده‏اند که فرمود: من قرأ سبح اسم ربک الأعلی فی فریضة او نافلة قیل له یوم القیامة ادخل الجنة من ای ابواب الجنة شئت ان شاءاللَّه. هر کس سوره «اعلی‏» را در نماز واجب و یا نافله‏اش بخواند، در روز رستاخیز به او ندا می‏رسد که: از هر در بهشت که می‏خواهی وارد شو.
6- یکی از یاران امیرمؤمنان در فضیلت این سوره آورده است که: من بیست شب به امامت علی (علیه السلام) نماز خواندم، و آن حضرت در همه نمازها سوره «اعلی‏» را خواند. و آن‏گاه فرمود: لو یعلمون ما فیها لقرأها الرجّل کل یوم عشرین مرة، و انّ من قرأها فکانما قرأ صحف موسی و ابراهیم الذّی و فی‏. اگر مردم می‏دانستند که تلاوت این سوره چه پاداش پر شکوهی دارد، آن‏گاه است که هر کدام از شما روزی بیست مرتبه آن را تلاوت می‏نمود. و بدانید که هر کس این سوره را تلاوت کند، بسان آن است که کتاب‏های موسی و ابراهیم را - که به عهد خود با خدا وفا کرد - خوانده است.
7- و نیز آورده‏اند که: با فرود آیه «فسبح باسم ربک العظیم»، پیامبر فرمود: این آیه را در رکوع نمازهای خود بخوانید؛ و آن‏گاه که آیه مورد بحث فرود آمد، فرمود: این آیه را هم در سجده نمازهای خود بخوانید.
ذکر یک داستان لطیف
مرحوم شیخ حسن علی اصفهانی فرمودند: من با قدرت زیادی برای توفیق تشرّف به پیشگاه حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه تلاش کردم و در این راه ذکر و دعا و توسّلی که بلد بودم فرو نگذاشتم ولی توفیق حاصل نشد، شبی در عالم رؤیا به من گفته شد: شما در این راه موفق نخواهید شد، زیرا فلان صفت در شما هست، تا این صفت را داشته باشید لیاقت دیدار کعبه مقصود را نخواهید داشت،‌ چون بیدار شدم توبه و انابه کردم و برای اصلاح خویشتن هر روز چند ساعت در حجره را می‎بستم و مشغول تلاوت قرآن می‎شدم، بعدها به نظرم رسید که این مدت را در خارج شهر و در فضای آزاد در محضر قرآن باشم و لذا مدّتی طولانی همه روزه به صحرا می‎رفتم و ساعتها در محضر قرآن بودم و تلاش می‎کردم که قرآن را با تدبیرو تعقّل تلاوت کنم و اعمال و عقاید خود را با آن تطبیق نمایم.
روزی مشغول تلاوت قرآن بودم، صدائی شنیدم که به من گفت: «تا چهل روز هر روز مسبّحات را بخوان و شبهای جمعه سوره‌ مبارکه اسراء را بخوان،‌ بعد از چهل روز من می‎آیم و تو را به محضر شریف حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه می‎برم.
«مسبّحات» عبارتند از سوره‎هایی که با «سبح» «یسبح» «سبحان» آغاز می‎شوند و آنها عبارتند از سوره‎های - اسراء و حدید، حشر، صف، جمعه، تغابن، اعلی.
امام باقر ( علیه السلام )‌ می‎فرمایند: هر کس شبها پیش از آنکه بخوابد همه مسبّحات را بخواند نمی‎میرد، جز اینکه حضرت قائم (علیه السلام ) را درک کند و اگر قبل از ظهور آن حضرت بمیرد در بهشت همسایه حضرت رسول ( صلی الله علیه و آله) می‎شود، و در مورد سوره اسراء‌ را نیز امام صادق ( علیه السلام ) فرمودند: هر کس هر شب جمعه سوره اسراء را بخواند نمی‎میرد جز اینکه حضرت قائم ( علیه السلام ) را درک کند و از یاران او باشد.
شیخ حسن علی اصفهانی می‎گوید: تا چهل روز هر روز مسبّحات را خواندم و شبهای جمعه سوره اسراء را خواندم، روز چهلم آن شخص آمد و گفت:‌ بیا.
مقداری راه رفتم به دره‎ای رسیدم در سرازیری دره به من گفت: من راهنما بودم من می‎روم هنگامی که تو به آخر دره برسی وجود مقدس حضرت کعبه مقصود را بر فراز تپه خواهی دید.
چیزی نگذشت وجود مقدّس حضرت بقیه اللّه ارواحنا فداه را در هاله‎ای از نور بر فراز تپه دیدم، فرمودند: اگر بخواهی یکبار دیگر مرا ببینی وعده من و شما در حرم مطهّر جدّ بزرگوارم علی بن موسی الرضا ( علیه السلام )، این را فرمودند و از چشمم غایب شد، مدتها گریستم و مهیّای سفر شدم، در مدت چهل روز خودم را به مشهد مقدس رسانیدم، غسل کردم و وارد حرم شدم، کعبه مقصودم را باز در بالای سر امام رضا ( علیه السلام ) دیدار کردم حضرت فرمودند: وعده من و شما در حرک مطهر جدّ بزرگوارم «امام» حسین ( علیه السلام ) این را فرمودند و از چشمم غایب شدند،‌ شروع کردم به سر و صورت خود زدن، جمعیتی در اطراف من گرد آمدند که چه شده؟ به هر شکلی بود بر خودم مسلط شدم و از میان جمعیت بیرون رفتم، 10 روز در مشهد اقامت نمودم و سپس راهی عتبات عالیات شدم.
دو ماه در راه بودم و بعد از دو ماه به سرزمین مقدس کربلا رسیدم، غسل کردم، وارد حرم حسینی شدم، خورشید امامت را در حرم امام حسین ( علیه السلام ) زیارت کردم و خود را بر قدمهای مبارکش انداختم.
حضرت فرمودند: شیخ حسن حاجتت چیست؟
گفتم: آقا آنچه من فقط از شما می‎خواهم این است که هر کجا باشم بتوانم شما را زیارت کنم، فرمودند: هر وقت خواستی مرا زیارت کنی آیات آخر سوره مبارکه حشر را با دعای عهد بخوان،‌ این آیه‎ها عبارتند از آیه «لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ» تا آخر سوره حشر از آیه 21 الی 24 و دعای عهد عبارت است از دعای «اَلّلهُمَّ رَبِّ النُّورِ الْعَظیم» که محدث قمی در اواخر مفاتیح آورده است.
هفت سین دیگر
فهرست دیگری که از هفت سین قرآنی می توان معرفی کرد 7 آیه نورانی از قرآن کریم هستند که با عبارت " سلام" آغاز شده اند و آن آیات عبارتند از : 1- سلامٌ قولاً مِن رَبِّ رحیم.( یس/58) 2- سلامٌ علی نوح ٍ فی العالمین . ( صافات /79) 3- سلامٌ علی اِبراهیم . ( صافات/109) 4- سلامُ عـَلی موُسی و هارون . (صافات/120) 5- سلامُ علی آلِ یاسین . ( صافات/130) 6- سلامٌ عـَلیکُم طِبتُم فادخـُلوُها خالدین . ( زمر/73) 7- سلامُ هیَ حتّی مَطلَعِ الفـَجر. ( قدر/5)