ناشنوایی یا کم شنوایی از اختلالات شنوایی است که باعث کاهش توانایی یا ناتوانی کامل در شنیدن می شود، اغلب ناشنوایی به ۳ گروه دسته بندی می شود یکی ناشنوایی انتقالی که در آن استخوان های کوچک گوش میانی تخریب می شود و صدا انتقال نمی یابد و دیگر ناشنوایی حسی- عصبی که در آن عصب هشتم مغزی(عصب شنوایی) اغلب به دلایل ناشناخته آسیب می بیند و نوع دیگر آن ناشنوایی مختلط شامل هر دو نوع ناشنوایی انتقالی و حسی- عصبی است. به دلیل اهمیت موضوع اختلال شنوایی کودکان با یکی از متخصصان گوش و حلق و بینی گفت وگویی انجام داده ایم.
دکتر محمدرضا شریفیان متخصص گوش و حلق و بینی در این باره به خراسان می گوید: بحث شنوایی کودکان موضوع بسیار مهمی است زیرا در رشد و تکامل جسمی کودک نقش اساسی دارد. کودکی که نتواند بشنود، قدرت تکلم نخواهد داشت و ضرورت تشخیص کم شنوایی یا ناشنوایی کودک از همین جا مشخص می شود.
خوشبختانه با امکانات امروزی و به علت پیشرفت علم پزشکی در این زمینه، هم اکنون از بدو تولد غربالگری کودکان کم شنوا یا ناشنوا صورت می گیرد و با یک آزمایش ساده ادیومتری یا OAE سطح شنوایی کودک سنجیده می شود تا کودکانی که در مظان کم شنوایی متوسط یا شدید هستند، شناسایی و جداسازی شوند. برای این دسته از کودکان تست های تکمیلی انجام می شود تا سطح ناشنوایی کودک به طور دقیق آشکار شود. طبق آمارها در هر ۲ هزار تولد یک کودک ممکن است به کم شنوایی یا ناشنوایی مبتلا باشد.
توصیه اکید به والدین این است که کودکی را که دچار کم شنوایی است تا ۶ ماهگی به وسیله ابزارهای کمکی مثل سمعک بازتوانی کنند. کارکردن با این سمعک ها در مورد بچه های کوچک دشوار است اما تاکید ما این است که این سمعک ها به طور حتم باید استفاده شود زیرا در صورت استفاده نکردن، روند رشد و تکامل کودک به تاخیر می افتد. اگر سیگنال های شنوایی و صوتی به مراکز حساس مغز در فاصله ۶ ماه تا یک سال نرسد، معلولیت کودک تشدید می شود و علاوه بر شنوایی، تکلم کودک دچار اختلال خواهد شد. اگر کودکی دچار کم شنوایی بیش از ۹۰ یا ۹۵ دسی بل باشد، ناشنوا محسوب می شود و کودک به کاشت حلزون نیاز پیدا می کند. این دسته از کودکان علاوه بر کاشت حلزون به وسیله تیم های کمک شنوایی، گفتار درمانی و ادیولوژی در طول زمان خواهند توانست مهارت های لازم برای شنیدن و سپس تکلم را کسب کنند.
عوامل کم شنوایی و ناشنوایی کودکان
وی با اشاره به این که ژنتیک یکی از مهم ترین عوامل کم شنوایی در کودکان است تصریح می کند: بعضی از ژن ها به عنوان عامل نقص در شنوایی و عامل ایجاد اختلال در اعصاب شنوایی، اختلالات حلزون شنوایی و مسیرهای شنوایی شناخته شده اند و از همین رو مشاوره ژنتیک و بررسی سابقه خانوادگی افراد می تواند در پیشگیری از این عوارض نقش به سزایی داشته باشد. اجتناب از ازدواج با بستگان درجه یک به ویژه در صورت وجود معلولیت ناشنوایی در آن ها به عنوان یکی از راهکارهای موثر در پیشگیری از تولد نوزاد کم شنوا یا ناشنوا محسوب می شود. از سوی دیگر جنین در طول دوران بارداری ممکن است تحت تاثیر مصرف بعضی داروها توسط مادر یا بیماری ها که برای او رخ می دهد دچار نقص در شنوایی شود. از مهم ترین این عوامل عفونت های دوران بارداری، ابتلا به سرخک، سرخجه در اثر تماس با فرد آلوده، توکسو پلاسموز، سفلیس و هپاتیت است که از طریق جفت، سلامت جنین را تحت تاثیر قرار می دهد.
به همین دلیل واکسیناسیون مادر باردار علیه دسته ای از این بیماری ها و اجتناب مادر از تماس با مبتلایان به بیماری های عفونی توصیه اکید همه متخصصان است.
این متخصص گوش و حلق و بینی درباره بالا بودن «بیلی روبین» در کودک به عنوان یکی از عوامل نقص در شنوایی کودک می گوید: زردی های دوران نوزادی برای شنوایی نوزاد بسیار خطرناک است و می تواند نقص شنوایی به وجود آورد. به همین دلیل است که درمان زردی کودک باید به موقع و کامل انجام شود. یکی دیگر از عوامل بروز نقص شنوایی، داروهای اتوتوکسید یا سمی هستند که در صورتی که مادر مصرف کند به شنوایی کودک لطمه می خورد.
بعضی از آنتی بیوتیک ها مثل جنتامایسین بعضی از مسکن ها مثل آسپرین در جنین ایجاد کم شنوایی می کند و در اغلب موارد مادرانی که از بارداری خود اطلاع ندارند اقدام به مصرف این داروها می کنند و به جنین خود ناخواسته لطمه می زنند.
ابتلا به بعضی بیماری های متابولیکی یا عمومی، کم شدن اکسیژن خون و نرسیدن اکسیژن کافی به نوزاد، وضعیت نوزاد در هنگام زایمان، طول کشیدن زمان زایمان و مسائلی از این قبیل می تواند در نقص شنوایی نقش چشمگیری داشته باشند. از آن جا که نقص شنوایی می تواند زندگی یک فرد را تا آخر عمر تحت تاثیر قرار دهد، بنابراین در امر پیشگیری باید دقت نظر لازم صورت گیرد تا فرد دچار مشکلات نقص شنوایی نشود.
دسته زیادی از این افراد مجبورند تا آخر عمر از سمعک استفاده کنند و در صورت کاشت حلزون مراقبت های بسیاری نیاز خواهند داشت و باید در کلاس های گفتاردرمانی و غیره شرکت کنند. بسته به وضعیت اقتصادی و اجتماعی افراد، مشکلات افراد کم شنوا و ناشنوا متغیر است.
اگر خانواده برخوردار باشد قادر است وسایل و ابزار کمکی و در صورت لزوم هزینه جراحی را تامین کند اما در بیشتر موارد خانواده به علت نداشتن بضاعت مالی قادر نیست هزینه ها را پرداخت کند و سعی می کند از حداقل امکانات استفاده کند در بیشتر موارد این کودکان دچار مشکلات عاطفی و روانی ناشی از کم شنوایی می شوند.
نکته این جاست که بیشتر این کودکان از هر نظر سالم هستند و نقص شنوایی نباید باعث ایزوله شدن و طرد شدن آن ها از جامعه شود. تعاملات خانوادگی و اجتماعی حق هر انسانی است و این دسته از کودکان نباید از خانواده کنار گذاشته شوند. بیشتر این کودکان متاسفانه منزوی، خجالتی و گوشه گیر می شوند و از نظر روحی لطمه می خورند.
مدیر گروه گوش و حلق و بینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد می افزاید: ابزارهای کمکی باید از کودکی در اختیار این افراد گذاشته و آموزش های لازم به آن ها داده شود تا در سن مدرسه به مدارس استثنایی فرستاده نشوند و بتوانند در مدارس عادی و پا به پای سایر دانش آموزان تحصیل کنند، به دسته زیادی از این کودکان نباید انگ معلول زده شود زیرا قادر هستند با آموزش و ابزارهای کمکی و گفتاردرمانی در کنار افراد سالم جامعه زندگی کنند.
دکتر محمدرضا شریفیان متخصص گوش و حلق و بینی در این باره به خراسان می گوید: بحث شنوایی کودکان موضوع بسیار مهمی است زیرا در رشد و تکامل جسمی کودک نقش اساسی دارد. کودکی که نتواند بشنود، قدرت تکلم نخواهد داشت و ضرورت تشخیص کم شنوایی یا ناشنوایی کودک از همین جا مشخص می شود.
خوشبختانه با امکانات امروزی و به علت پیشرفت علم پزشکی در این زمینه، هم اکنون از بدو تولد غربالگری کودکان کم شنوا یا ناشنوا صورت می گیرد و با یک آزمایش ساده ادیومتری یا OAE سطح شنوایی کودک سنجیده می شود تا کودکانی که در مظان کم شنوایی متوسط یا شدید هستند، شناسایی و جداسازی شوند. برای این دسته از کودکان تست های تکمیلی انجام می شود تا سطح ناشنوایی کودک به طور دقیق آشکار شود. طبق آمارها در هر ۲ هزار تولد یک کودک ممکن است به کم شنوایی یا ناشنوایی مبتلا باشد.
توصیه اکید به والدین این است که کودکی را که دچار کم شنوایی است تا ۶ ماهگی به وسیله ابزارهای کمکی مثل سمعک بازتوانی کنند. کارکردن با این سمعک ها در مورد بچه های کوچک دشوار است اما تاکید ما این است که این سمعک ها به طور حتم باید استفاده شود زیرا در صورت استفاده نکردن، روند رشد و تکامل کودک به تاخیر می افتد. اگر سیگنال های شنوایی و صوتی به مراکز حساس مغز در فاصله ۶ ماه تا یک سال نرسد، معلولیت کودک تشدید می شود و علاوه بر شنوایی، تکلم کودک دچار اختلال خواهد شد. اگر کودکی دچار کم شنوایی بیش از ۹۰ یا ۹۵ دسی بل باشد، ناشنوا محسوب می شود و کودک به کاشت حلزون نیاز پیدا می کند. این دسته از کودکان علاوه بر کاشت حلزون به وسیله تیم های کمک شنوایی، گفتار درمانی و ادیولوژی در طول زمان خواهند توانست مهارت های لازم برای شنیدن و سپس تکلم را کسب کنند.
عوامل کم شنوایی و ناشنوایی کودکان
وی با اشاره به این که ژنتیک یکی از مهم ترین عوامل کم شنوایی در کودکان است تصریح می کند: بعضی از ژن ها به عنوان عامل نقص در شنوایی و عامل ایجاد اختلال در اعصاب شنوایی، اختلالات حلزون شنوایی و مسیرهای شنوایی شناخته شده اند و از همین رو مشاوره ژنتیک و بررسی سابقه خانوادگی افراد می تواند در پیشگیری از این عوارض نقش به سزایی داشته باشد. اجتناب از ازدواج با بستگان درجه یک به ویژه در صورت وجود معلولیت ناشنوایی در آن ها به عنوان یکی از راهکارهای موثر در پیشگیری از تولد نوزاد کم شنوا یا ناشنوا محسوب می شود. از سوی دیگر جنین در طول دوران بارداری ممکن است تحت تاثیر مصرف بعضی داروها توسط مادر یا بیماری ها که برای او رخ می دهد دچار نقص در شنوایی شود. از مهم ترین این عوامل عفونت های دوران بارداری، ابتلا به سرخک، سرخجه در اثر تماس با فرد آلوده، توکسو پلاسموز، سفلیس و هپاتیت است که از طریق جفت، سلامت جنین را تحت تاثیر قرار می دهد.
به همین دلیل واکسیناسیون مادر باردار علیه دسته ای از این بیماری ها و اجتناب مادر از تماس با مبتلایان به بیماری های عفونی توصیه اکید همه متخصصان است.
این متخصص گوش و حلق و بینی درباره بالا بودن «بیلی روبین» در کودک به عنوان یکی از عوامل نقص در شنوایی کودک می گوید: زردی های دوران نوزادی برای شنوایی نوزاد بسیار خطرناک است و می تواند نقص شنوایی به وجود آورد. به همین دلیل است که درمان زردی کودک باید به موقع و کامل انجام شود. یکی دیگر از عوامل بروز نقص شنوایی، داروهای اتوتوکسید یا سمی هستند که در صورتی که مادر مصرف کند به شنوایی کودک لطمه می خورد.
بعضی از آنتی بیوتیک ها مثل جنتامایسین بعضی از مسکن ها مثل آسپرین در جنین ایجاد کم شنوایی می کند و در اغلب موارد مادرانی که از بارداری خود اطلاع ندارند اقدام به مصرف این داروها می کنند و به جنین خود ناخواسته لطمه می زنند.
ابتلا به بعضی بیماری های متابولیکی یا عمومی، کم شدن اکسیژن خون و نرسیدن اکسیژن کافی به نوزاد، وضعیت نوزاد در هنگام زایمان، طول کشیدن زمان زایمان و مسائلی از این قبیل می تواند در نقص شنوایی نقش چشمگیری داشته باشند. از آن جا که نقص شنوایی می تواند زندگی یک فرد را تا آخر عمر تحت تاثیر قرار دهد، بنابراین در امر پیشگیری باید دقت نظر لازم صورت گیرد تا فرد دچار مشکلات نقص شنوایی نشود.
دسته زیادی از این افراد مجبورند تا آخر عمر از سمعک استفاده کنند و در صورت کاشت حلزون مراقبت های بسیاری نیاز خواهند داشت و باید در کلاس های گفتاردرمانی و غیره شرکت کنند. بسته به وضعیت اقتصادی و اجتماعی افراد، مشکلات افراد کم شنوا و ناشنوا متغیر است.
اگر خانواده برخوردار باشد قادر است وسایل و ابزار کمکی و در صورت لزوم هزینه جراحی را تامین کند اما در بیشتر موارد خانواده به علت نداشتن بضاعت مالی قادر نیست هزینه ها را پرداخت کند و سعی می کند از حداقل امکانات استفاده کند در بیشتر موارد این کودکان دچار مشکلات عاطفی و روانی ناشی از کم شنوایی می شوند.
نکته این جاست که بیشتر این کودکان از هر نظر سالم هستند و نقص شنوایی نباید باعث ایزوله شدن و طرد شدن آن ها از جامعه شود. تعاملات خانوادگی و اجتماعی حق هر انسانی است و این دسته از کودکان نباید از خانواده کنار گذاشته شوند. بیشتر این کودکان متاسفانه منزوی، خجالتی و گوشه گیر می شوند و از نظر روحی لطمه می خورند.
مدیر گروه گوش و حلق و بینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد می افزاید: ابزارهای کمکی باید از کودکی در اختیار این افراد گذاشته و آموزش های لازم به آن ها داده شود تا در سن مدرسه به مدارس استثنایی فرستاده نشوند و بتوانند در مدارس عادی و پا به پای سایر دانش آموزان تحصیل کنند، به دسته زیادی از این کودکان نباید انگ معلول زده شود زیرا قادر هستند با آموزش و ابزارهای کمکی و گفتاردرمانی در کنار افراد سالم جامعه زندگی کنند.