محمد هادی
روز گذشته پارلمان ترکیه مجوز عملیات برون‌مرزی ارتش ترکیه در شمال عراق را به دولت این کشور صادر کرد و آن را با رأی بالایی به تصویب رساند. این در حالی است که اردوغان، نخست وزیر ترکیه آن را به معنی اقدام حتمی و سریع ندانسته و غرب هم از ترکیه خواسته تا خویشتنداری بیشتری از خود نشان دهد.
عملیات برون‌مرزی روشی بوده که ترکیه در طول دهه 1990 مرتباً از آن استفاده کرده و تعداد عملیات‌های برون‌مرزی درست و حسابی که ترکیه تاکنون در منطقه انجام داده، به 24 رسیده است.
اولین عملیات در سال 1983 انجام شد. وقتی که بین بغداد و آنکارا قرارداد همکاری و امنیت مرزی امضا شد، بغداد با این قرارداد به نیروهای مسلح ترک (TSK) امکان و اختیار تعقیب گرم را داد. در سایه این قرار داد، حق ورود تا عمق 10 کیلومتری منطقه کسب گردید. در تعقیب مورخ 25 می 1983، 5000 الی 7000 نیروی نظامی تا حدود 5 کیلومتر از مرز عبور کردند. در جریان این عملیات، ارتش عراق نیز یکسری تدابیر به کار بست. در این عملیات‌ها پایگاههای بارزانی نیز خسارت دید و بین «پ.ک.ک» و بارزانی نزدیکی شروع شد، حتی قرارداد همکاری نیز امضا شد.
در ماه اکتبرسال 1984 عملیات دوم انجام شد. عملیات 12 آگوست 1986 به دنبال حمله به پاسگاه چوکورجا و کشته شدن 14 نظامی انجام شد. در پی این حمله، نیروی هوایی ترک تعدادی از پایگاه ها را زد. بنا به منابع بارزانی، در این حملات 165 پیشمرگ کشته شد. در حمله هوایی مورخ 4 مارس 1987، کمپ‌های «پ.ک.ک» در اطراف ارا، سیرات آلامیش هدفگیری شدند. در این حملات بود که بین بارزانی و «پ.ک.ک» اختلاف آغاز شد.
اولین عملیات در سال 1983 انجام شد. وقتی که بین بغداد و آنکارا قرارداد همکاری و امنیت مرزی امضا شد، بغداد با این قرارداد به نیروهای مسلح ترک (TSK) امکان و اختیار تعقیب گرم را داد. در سایه این قرار داد، حق ورود تا عمق 10 کیلومتری منطقه کسب گردید. در تعقیب مورخ 25 می 1983، 5000 الی 7000 نیروی نظامی تا حدود 5 کیلومتر از مرز عبور کردند. در جریان این عملیات، ارتش عراق نیز یکسری تدابیر به کار بست. در این عملیات‌ها پایگاههای بارزانی نیز خسارت دید و بین «پ.ک.ک» و بارزانی نزدیکی شروع شد، حتی قرارداد همکاری نیز امضا شد.
در ماه اکتبرسال 1984 عملیات دوم انجام شد. عملیات 12 آگوست 1986 به دنبال حمله به پاسگاه چوکورجا و کشته شدن 14 نظامی انجام شد. در پی این حمله، نیروی هوایی ترک تعدادی از پایگاه ها را زد. بنا به منابع بارزانی، در این حملات 165 پیشمرگ کشته شد. در حمله هوایی مورخ 4 مارس 1987، کمپ‌های «پ.ک.ک» در اطراف ارا، سیرات آلامیش هدفگیری شدند. در این حملات بود که بین بارزانی و «پ.ک.ک» اختلاف آغاز شد.
در فاصله سال های 1991 ـ 1988 عملیات های نظامی کمی هم به دلیل اجازه ندادن عراق، متوقف شدند.
در آوریل سال 1991، نظامیان ترک به همراه یگان کماندویی از مرز عبور کردند. در تاریخ 21 ـ 5 آگوست نیز با پشتیبانی نیروی هوایی، 24 نقطه که گمان می رفت محل استقرار افراد «پ.ک.ک» باشند منهدم شدند. در عملیات جاروب (سوپورگه) در منطقه «دورژی» تماس نزدیک روی داد.
در سال 1991 به کرات از مرز عبور شد. در عملیات‌های ماه اکتبر حمایت گروه‌های محلی کرد نیز جلب شد. نیروهای امنیتی و اطلاعاتی ترک به صورت دایمی و ماندگار در شهرهای دهوک، اربیل، زاخو و صلاح الدین مستقر شدند.
در فصل بهار سال 1992 کمپ‌های «پ.ک.ک» بمباران هوایی شد. متعاقب آن نیز عملیات زمینی انجام شد. در ماه‌های مارس و می نیز عملیات انجام شد.
در اکتبر سال 1992 حدود 15000 نیروی نظامی با پشتیبانی نیروی هوایی و تانک از مرز عبور کردند. در این درگیری ها حدود 450 عضو «پ.ک.ک» کشته شد که «پ.ک.ک» این ادعاها را تکذیب کرد.
در طول سال 1994 چندین بار از مرز عبور شد. هدف، خنثی کردن افراد «پ.ک.ک» بود که تعدادشان 2000 نفر توصیف می‌شد.
در ژانویه سال 1994 حملات هوایی نسبتاً گسترده بود و کمپ زلی هدفگیری شد. این پایگاه برای افراد «پ.ک.ک» مهمات تامین می کرد. در این حملات بیش از 200 عضو «پ.ک.ک» کشته شد. ولی «پ.ک.ک» این را هم تکذیب کرد. در آوریل سال 1994 نیز یک بار دیگر با مشارکت 5000 نیروی نظامی تا فاصله 15 کیلومتری از مرز عبور شد.
در عملیات مارس 1995 تعداد زیادی ژنرال نیز انجام وظیفه کردند. بیش از 35 هزار نیروی نظامی از مرز عبور کردند و بیش از 60 کیلومتر پیشروی کردند (عملیات چلیک). 12 پایگاه «پ.ک.ک» هدفگیری شد
در سال 1995 نیز تشکیل منطقه حایل هدف تعیین شد. در جولای سال 1995 از مرز عبور شد و این عملیات ها یک ماه و نیم طول کشید. در جریان این عملیات‌ها بیش از 500 عضو «پ.ک.ک» کشته شد. «پ.ک.ک» این رقم را تکذیب کرد. این عملیات مخصوصاً از طرف اتحادیه اروپا به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. در همین دوره اختلافات بین «پ.ک.ک» و حزب دمکرات کردستان (KDP) به صورت درگیری های پراکنده ادامه یافت. در این سال گاهی مواقع تعقیب‌های برون مرزی کوچک نیز اتفاق افتاد.
در بهار سال 1996 نیز عملیات برون مرزی انجام شد. زاب، هافتانین، کوه قمری و اطراف آن بمباران هوایی شد. در ماه جولای یک بار دیگر اهداف تعیین شده بمباران شد. بارزانی ادعا کرد که در این عملیات ها غیرنظامیان نیز کشته شده اند و ترکیه را متهم کرد. (عملیات آتماجاتوکات). در تابستان نیز پایگاههای مستقر در سینات، تنگه آرسنیدی، بیرکی آودا، هافتانین و گله رش در هدف بودند. در اواخر آن سال «پ.ک.ک» با استفاده از خمپاره به یک پاسگاه حمله کرد که به دنبال آن توسط یک تیپ تعقیب شد.
در ماه می سال 1997 نیز عملیات بالیوز ( پتک) انجام شد. 35 هزار نیروی نظامی تحت پشتیبانی نیروی هوایی در عملیات شرکت کردند. ارتش ترک در طول تابستان در شمال عراق ماند. در ادامه عملیات، بیش از 10 هزار نیروی کمکی و تقویتی نیز شرکت کردند. در ماه سپتامبر، ارتش دوباره وارد شمال عراق شد. عملیات ماه سپتامبر با شرکت 10 هزار نیروی نظامی و با پشتیبانی تانک انجام شد. ارتش ترک در هفته دوم ماه سپتامبر بازگشت. در هنگام بازگشت، حدود 1000 نیروی نظامی در امتداد مرزها مستقر شدند. TSK در جریان این عملیات‌ها دو دستگاه هلیکوپتر خود را از دست داد.
در دسامبر سال 1997 وارد منطقه هاکورکه شدند (عملیات چکش). حدود 20000 نظامی در این عملیات شرکت کردند. KDP نیز از نظامیان ترک حمایت نمود.
بهار سال 1998 باز هم فصل عملیات برون مرزی بود. عملیات مراد که با شرکت 15 هزار نیروی نظامی ترتیب داده شد.
در عملیات ساندویچ در سال 1999 هم بمباران هوایی و هم عملیات‌های زمینی انجام شد. لولان و هاکورکه بمباران هوایی شدند.
در فاصله سال‌های 2003 ـ 1999 در این منطقه عملیات دامنه‌دار انجام نشده است.
در آوریل سال 1991، نظامیان ترک به همراه یگان کماندویی از مرز عبور کردند. در تاریخ 21 ـ 5 آگوست نیز با پشتیبانی نیروی هوایی، 24 نقطه که گمان می رفت محل استقرار افراد «پ.ک.ک» باشند منهدم شدند. در عملیات جاروب (سوپورگه) در منطقه «دورژی» تماس نزدیک روی داد.
در سال 1991 به کرات از مرز عبور شد. در عملیات‌های ماه اکتبر حمایت گروه‌های محلی کرد نیز جلب شد. نیروهای امنیتی و اطلاعاتی ترک به صورت دایمی و ماندگار در شهرهای دهوک، اربیل، زاخو و صلاح الدین مستقر شدند.
در فصل بهار سال 1992 کمپ‌های «پ.ک.ک» بمباران هوایی شد. متعاقب آن نیز عملیات زمینی انجام شد. در ماه‌های مارس و می نیز عملیات انجام شد.
در اکتبر سال 1992 حدود 15000 نیروی نظامی با پشتیبانی نیروی هوایی و تانک از مرز عبور کردند. در این درگیری ها حدود 450 عضو «پ.ک.ک» کشته شد که «پ.ک.ک» این ادعاها را تکذیب کرد.
در طول سال 1994 چندین بار از مرز عبور شد. هدف، خنثی کردن افراد «پ.ک.ک» بود که تعدادشان 2000 نفر توصیف می‌شد.
در ژانویه سال 1994 حملات هوایی نسبتاً گسترده بود و کمپ زلی هدفگیری شد. این پایگاه برای افراد «پ.ک.ک» مهمات تامین می کرد. در این حملات بیش از 200 عضو «پ.ک.ک» کشته شد. ولی «پ.ک.ک» این را هم تکذیب کرد. در آوریل سال 1994 نیز یک بار دیگر با مشارکت 5000 نیروی نظامی تا فاصله 15 کیلومتری از مرز عبور شد.
در عملیات مارس 1995 تعداد زیادی ژنرال نیز انجام وظیفه کردند. بیش از 35 هزار نیروی نظامی از مرز عبور کردند و بیش از 60 کیلومتر پیشروی کردند (عملیات چلیک). 12 پایگاه «پ.ک.ک» هدفگیری شد
در سال 1995 نیز تشکیل منطقه حایل هدف تعیین شد. در جولای سال 1995 از مرز عبور شد و این عملیات ها یک ماه و نیم طول کشید. در جریان این عملیات‌ها بیش از 500 عضو «پ.ک.ک» کشته شد. «پ.ک.ک» این رقم را تکذیب کرد. این عملیات مخصوصاً از طرف اتحادیه اروپا به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. در همین دوره اختلافات بین «پ.ک.ک» و حزب دمکرات کردستان (KDP) به صورت درگیری های پراکنده ادامه یافت. در این سال گاهی مواقع تعقیب‌های برون مرزی کوچک نیز اتفاق افتاد.
در بهار سال 1996 نیز عملیات برون مرزی انجام شد. زاب، هافتانین، کوه قمری و اطراف آن بمباران هوایی شد. در ماه جولای یک بار دیگر اهداف تعیین شده بمباران شد. بارزانی ادعا کرد که در این عملیات ها غیرنظامیان نیز کشته شده اند و ترکیه را متهم کرد. (عملیات آتماجاتوکات). در تابستان نیز پایگاههای مستقر در سینات، تنگه آرسنیدی، بیرکی آودا، هافتانین و گله رش در هدف بودند. در اواخر آن سال «پ.ک.ک» با استفاده از خمپاره به یک پاسگاه حمله کرد که به دنبال آن توسط یک تیپ تعقیب شد.
در ماه می سال 1997 نیز عملیات بالیوز ( پتک) انجام شد. 35 هزار نیروی نظامی تحت پشتیبانی نیروی هوایی در عملیات شرکت کردند. ارتش ترک در طول تابستان در شمال عراق ماند. در ادامه عملیات، بیش از 10 هزار نیروی کمکی و تقویتی نیز شرکت کردند. در ماه سپتامبر، ارتش دوباره وارد شمال عراق شد. عملیات ماه سپتامبر با شرکت 10 هزار نیروی نظامی و با پشتیبانی تانک انجام شد. ارتش ترک در هفته دوم ماه سپتامبر بازگشت. در هنگام بازگشت، حدود 1000 نیروی نظامی در امتداد مرزها مستقر شدند. TSK در جریان این عملیات‌ها دو دستگاه هلیکوپتر خود را از دست داد.
در دسامبر سال 1997 وارد منطقه هاکورکه شدند (عملیات چکش). حدود 20000 نظامی در این عملیات شرکت کردند. KDP نیز از نظامیان ترک حمایت نمود.
بهار سال 1998 باز هم فصل عملیات برون مرزی بود. عملیات مراد که با شرکت 15 هزار نیروی نظامی ترتیب داده شد.
در عملیات ساندویچ در سال 1999 هم بمباران هوایی و هم عملیات‌های زمینی انجام شد. لولان و هاکورکه بمباران هوایی شدند.
در فاصله سال‌های 2003 ـ 1999 در این منطقه عملیات دامنه‌دار انجام نشده است.