در بخش نخست این مقاله اشاره شد؛ استان اردبیل، استان انقلاب اسلامی است، به این معنی که اولین منطقه‌ای که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به استان تبدیل شد، اردبیل بود که به عنوان بیست و پنجمین استان کشور در سال 1372 تاسیس گردید و از این رو به استان انقلاب اسلامی شناخته می شود. همچنین در قسمت اول ضمن اشاره به تاریخ مختصر اردبیل، ظرفیتهای استان و مسایل و مشکلات آن بررسی شد. این جایگاه و امتیاز را بر این استان محفوظ و مبارک می‌دانیم، آن را ارج می نهیم و انتظار داریم این مولود انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی روز بروز در مسیر رشد و توسعه ضمن عمل به نقش و رسالت ملی خود، بستر و فضایی سرشار از رضایت برای مردم شریف این دیار فراهم کند. و اینک قسمت دوم آن تقدیم می گردد:
محور توسعه استان اردبیل
با توجه به قابلیت‌ها و تنگناهای مطرح شده در مقاله قبلی، محور توسعه استان اردبیل بر «توسعه بخش کشاورزی»، «توسعه بخش صنعت» (با تأکید بر صنایع مرتبط با کشاورزی) و «توسعه بخش گردشگری» استوار است. بدین ترتیب اهداف بلند مدت توسعه استان اردبیل با عنایت به 3 محور فوق عبارتند از:
1- حفظ، احیاء و گسترش کمی و کیفی در بهره برداری از منابع آب و خاک استان
2- حفظ موقعیت ممتاز فعالیتهای زراعت، باغداری و دامداری و بهبود کمی و کیفی آن
3- حفظ و احیای اراضی کشاورزی، جنگلی و مرتعی و تضمین بهره برداری بلندمدت از آنها با رعایت موازین زیست محیطی و توسعه پایدار
4- توسعه سرمایه گذاری های کشاورزی، صنعتی و معدنی متناسب با ظرفیتها و قابلیتهای استان
5- توسعه ظرفیت های بخش گردشگری استان با عملکرد ملی و فراملی و استفاده ازسنن فرهنگ محلی در توسعه فعالیتهای گردشگری استان
6- توسعه نقش و جایگاه IT در فعالیت های تولیدی، خدماتی و گردشگری
7- توسعه، تقویت و تجهیز تأسیسات و امکانات زیربنایی در راستای گسترش فعالیتهای محوری و اولویت دار در توسعه استان
8- گسترش ارتباطات اقتصادی و فرهنگی با کشور‌های آسیای میانه و بویژه حوزه قفقاز
9- ساماندهی نظام مراکز زیست و فعالیت و خدمات رسانی استان با اولویت توسعه کانونهای متوسط شهری و روستاهای متمرکز
10- تنوع بخشیدن به اقتصاد مناطق روستایی به منظور افزایش نرخ‌های فعالیت و مشارکت در این مجتمع‌های زیستی
11- ارتقا شاخص های توسعة انسانی، توانمند سازی و ارتقای سطح تخصصی و مهارت نیروهای محلی
12- ساماندهی و استفاده از مزیت ها و ظرفیت های اقتصادی صنایع دستی در ایجاد اشتغال با تأکید بر مناطق روستایی، صادرات و افزایش تعداد صنعتگران
13- ارتقاء جایگاه استان در ترانزیت کالا و صادرات و واردات با توجه به موقعیت جغرافیایی، مرز مشترک با جمهوری آذربایجان و وجود گمرکات مرزی
14- توسعه بهره‌برداری از منابع انرژی‌های‌نو و ذخایرهیدروکربوری مغان بارعایت موازین زیست محیطی در استان
15- اعتلای معرفت دینی، ارزشهای فرهنگی و ویژگی های هویتی استان
16- نهادینه سازی بهره وری و افزایش بهره‌وری در بخشهای اقتصادی و عوامل تولید
17- ارتقاء نقش ورزش در تأمین سلامت جسمی و روحی و تقویت توانمندیهای افراد و گروههای اجتماعی
18- دستیابی به هدف های توسعه هزاره (M.D.G) در استان
19- توانمندسازی بخش تعاونی برای ایفای فعالیتهای گسترده و اداره بنگاه های اقتصادی بزرگ
20- توسعه نقش و جایگاه زنان در سطوح تصمیم سازی و تصمیم گیری استان
راهبردهای بلندمدت توسعه استان اردبیل
1- ذخیره سازی و مهار آبهای سطحی استان با تأ کید بر رودخانه های مرزی و بهره برداری مطلوب از آبهای سطحی و تقویت منابع آبهای زیرزمینی با اولویت آبخوان های با بیلان منفی
2- یکپارچه سازی اراضی، استفاده از روش های نوین آبیاری و سازماندهی بهره برداری های نوین در فعالیت های کشاورزی و توسعه باغداری در کوهپایه ها
3- توسعه واحدهای صنعتی دام و طیور، زنبورداری، پرورش و اصلاح نظام دامداری متکی به مرتع
4- گسترش فعالیت آبخیزداری، مرتع داری در نواحی جنگلی و مرتعی کوهستانی و کوهپایه ای
5- سرمایه گذاری سازمان‌ها و مؤسسات وابسته به دولت در طرح های بزرگ صنعتی با هدف بسترسازی برای حضور فعال بخش خصوصی در روند توسعه صنعت در استان
6- ایجاد زمینه‌های مناسب برای توسعه سرمایه گذاری‌های صنعتی و معدنی توسط بخشهای خصوصی، تعاونی و عمومی غیر دولتی با اولویت صنایع مرتبط با کشاورزی، غذایی و دارویی، نساجی و پوشاک، خودرو و نیرو محرکه، ماشین سازی، شیمیایی و سلولزی، صنایع پایین دست پتروشیمی و الکترونیک
7- برقراری تسهیلات ویژه و بهره‌گیری از منابع بانکی کشور به منظور ایجاد زمینه های لازم برای جلب سرمایه‌های بخش خصوصی محلی و ملی
8- گسترش و ارتقاء سطح خدمات برتر در مرکز استان و تجهیز مراکز شهری با عملکرد ناحیه‌ای
9- توسعه و تجهیز شبکه‌های حمل و نقل هوایی، ریلی، جاده‌ای، خدمات مخابراتی و انتقال نیرو در سطح استان
10- ایجاد و توسعه زیرساخت‌های گردشگری و تجهیز قطب‌های تفریحی - سیاحتی در عرصه‌های گردشگری استان
11- ارتقاء سطح کیفی کالاهای تولیدی، گسترش صنایع تبدیلی و بسته بندی با هدف توسعه صادرات غیرنفتی و نیز رفع موانع ترانزیت کالا
12- حمایت از واحدهای صنایع دستی استان و گسترش و ترویج آن با آموزش، سرمایه گذاری و بازاریابی
13- تجهیز سلسله مراتبی شبکه‌ای از شهرهای کوچک، روستا- شهرهاو روستاهای مرکزی به خدمات اجتماعی و پشتیبان تولید
14- ساماندهی کوچ و اسکان عشایر
15- ارتقاء سطح حفاظتی عرصه‌های زیستی استان
16- ایجاد سازوکارهای لازم و حمایت از افزایش بهره وری در بخشهای اقتصادی و عوامل تولید
17- گسترش ورزش های پرورشی، همگانی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای در استان
18- ریشه کنی فقر شدید و گرسنگی و بهره مندی همگانی از مواهب توسعه اقتصادی و اجتماعی
19- دستیابی همگانی به آموزش ابتدایی و ترویج و بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان
20- کاهش مرگ ومیر مادران و کودکان
21- مبارزه با بیماری های عمده (ایدز، سل، مالاریا و ...)
22- حمایت مؤثر از تشکیل و توسعه تعاونی ها و ایجاد و گسترش شهرک ها و مجتمع های تعاونی
23- بسترسازی برای افزایش مشارکت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی زنان در روند توسعه استان
24- نهادینه کردن رویکرد مدیریت عرضه و تقاضا و افزایش آگاهی عمومی درمدیریت بهینه مصرف آب
25- ایجاد زمینه های لازم برای جلب مشارکت مردمی و بخش خصوصی در بهره برداری و مدیریت آب
26- گسترش پوشش بیمه های اجتماعی و کاهش خدمات انسانی در اثر حوادث
سیاست های اجرایی توسعه استان اردبیل:
1- تقویت تشکلهای مردمی بخش کشاورزی / توسعه فعالیتهای تخصصی مرتبط با کشاورزی و زیر بخشهای آن / تجهیز و آماده سازی اراضی کشاورزی در کانونهای توسعه عشایری و گسترش خدمات رسانی به آنها / تقویت مؤسسات و ایستگاههای تحقیقات مرتبط با محصولات ویژه استان
2- اولویت تکمیل طرحهای نیمه تمام بخش آب و اجرای طرحهای مکمل نظیر شبکه های آبیاری، زهکشی و کانالهای آبرسانی / شناسائی پتانسیل آبهای محلی برای اجرای طرحهای جدید / اجرای طرحهای تعادل دام و مرتع / توسعه کشت محصولات باغی سردسیر در اراضی دامنه ای / استفاده از پتانسیل آبی حوزه های آبریز همجوار برای تأمین کسری آب زراعتی دشت های استان / واگذاری امور نگهداری و بهره‌برداری از تأسیسات طرح های اجرایی وفعالیت خدمات رسانی، سوخت رسانی، آبرسانی و تأمین نهادها و کالاهای اساسی به شکل های تعاونی های عشایری
3- تأمین امکانات زیربنائی شهرکها و نواحی صنعتی / اعطای تسهیلات و هدایت منابع بانکی به سمت صنایع اولویت دار / تقویت واحدهای فنی، مهندسی و مشاور غیردولتی / حمایت مالی از صنعتگران و تولیدکنندگان صنایع دستی (با اعطای تسهیلات بانکی با سود کمتر و بازپرداخت درازمدت) / دعوت از سازمان تأمین اجتماعی، صنایع دفاع، شرکت پتروشیمی، بنیاد مستضعفان و جانبازان، شرکت های سرمایه گذاری و بانکی با سرمایه گذاری در طرح های بزرگ صنعتی در استان
4- برقراری تسهیلات لازم برای جذب سرمایه های داخلی و خارجی / سطح بندی و تعیین استانداردهای لازم برای قطب ها و محورهای گردشگری استان با عملکرد ملی و فراملی / افزایش اعتبارات عمرانی به ویژه بخش گردشگری برای ایجاد تأسیسات زیربنایی و آماده سازی و بهینه‌سازی قطب ها و جاذبه های جهانگردی جهت سرمایه گذاری بخش غیردولتی
5- تکمیل طرح های موجود و اجرای طرح های جدید در زمینه های خطوط انتقال نیرو، خطوط ارتباطی و ICT و گسترش شبکه ارتباطی سریع درون استانی و منطقه ای
6- تجهیز زیربناها در بازارچه های مرزی و احداث پایانه های مرزی / ارائه تسهیلات برای جذب سرمایه های بازرگانان داخلی و خارجی/ گسترش زمینه های اطلاع رسانی به بازرگانان استان
7- تجهیز اردبیل به عنوان محل استقرار خدمات اصلی‌وتقویت و تجهیز شهرهای مشکین‌شهر، پارس آباد،خلخال به عنوان مراکز خدمات ناحیه ای در شمال و جنوب استان / ایجاد تعادل در نظام شهری استان
آنچه در این نوشته و مقاله گذشته آمد حاصل مطالعات و بررسی‌های دستگاه‌های مسئول و نقطه نظرات کارشناسان و صاحب نظران علاقمند به توسعه و آبادانی استان و دغدغه‌های نویسنده بود که امید می رود انتظار مردم برای رسیدن به خواسته های تاریخی خود و زدودن نابسامانی‌های موجود در در چهارچوب تدابیر دولت تدبیر و امید و با مشارکت مردم و مدیریت بهینه ملی و منطقه‌ای پاسخی شایسته بیابد.
با عنایت به مراتب فوق، در قسمت سوم این نوشته در باره مدیریت استان و انتخاب مدیریت جدید آن بحث و بررسی خواهد شد.
محور توسعه استان اردبیل
با توجه به قابلیت‌ها و تنگناهای مطرح شده در مقاله قبلی، محور توسعه استان اردبیل بر «توسعه بخش کشاورزی»، «توسعه بخش صنعت» (با تأکید بر صنایع مرتبط با کشاورزی) و «توسعه بخش گردشگری» استوار است. بدین ترتیب اهداف بلند مدت توسعه استان اردبیل با عنایت به 3 محور فوق عبارتند از:
1- حفظ، احیاء و گسترش کمی و کیفی در بهره برداری از منابع آب و خاک استان
2- حفظ موقعیت ممتاز فعالیتهای زراعت، باغداری و دامداری و بهبود کمی و کیفی آن
3- حفظ و احیای اراضی کشاورزی، جنگلی و مرتعی و تضمین بهره برداری بلندمدت از آنها با رعایت موازین زیست محیطی و توسعه پایدار
4- توسعه سرمایه گذاری های کشاورزی، صنعتی و معدنی متناسب با ظرفیتها و قابلیتهای استان
5- توسعه ظرفیت های بخش گردشگری استان با عملکرد ملی و فراملی و استفاده ازسنن فرهنگ محلی در توسعه فعالیتهای گردشگری استان
6- توسعه نقش و جایگاه IT در فعالیت های تولیدی، خدماتی و گردشگری
7- توسعه، تقویت و تجهیز تأسیسات و امکانات زیربنایی در راستای گسترش فعالیتهای محوری و اولویت دار در توسعه استان
8- گسترش ارتباطات اقتصادی و فرهنگی با کشور‌های آسیای میانه و بویژه حوزه قفقاز
9- ساماندهی نظام مراکز زیست و فعالیت و خدمات رسانی استان با اولویت توسعه کانونهای متوسط شهری و روستاهای متمرکز
10- تنوع بخشیدن به اقتصاد مناطق روستایی به منظور افزایش نرخ‌های فعالیت و مشارکت در این مجتمع‌های زیستی
11- ارتقا شاخص های توسعة انسانی، توانمند سازی و ارتقای سطح تخصصی و مهارت نیروهای محلی
12- ساماندهی و استفاده از مزیت ها و ظرفیت های اقتصادی صنایع دستی در ایجاد اشتغال با تأکید بر مناطق روستایی، صادرات و افزایش تعداد صنعتگران
13- ارتقاء جایگاه استان در ترانزیت کالا و صادرات و واردات با توجه به موقعیت جغرافیایی، مرز مشترک با جمهوری آذربایجان و وجود گمرکات مرزی
14- توسعه بهره‌برداری از منابع انرژی‌های‌نو و ذخایرهیدروکربوری مغان بارعایت موازین زیست محیطی در استان
15- اعتلای معرفت دینی، ارزشهای فرهنگی و ویژگی های هویتی استان
16- نهادینه سازی بهره وری و افزایش بهره‌وری در بخشهای اقتصادی و عوامل تولید
17- ارتقاء نقش ورزش در تأمین سلامت جسمی و روحی و تقویت توانمندیهای افراد و گروههای اجتماعی
18- دستیابی به هدف های توسعه هزاره (M.D.G) در استان
19- توانمندسازی بخش تعاونی برای ایفای فعالیتهای گسترده و اداره بنگاه های اقتصادی بزرگ
20- توسعه نقش و جایگاه زنان در سطوح تصمیم سازی و تصمیم گیری استان
راهبردهای بلندمدت توسعه استان اردبیل
1- ذخیره سازی و مهار آبهای سطحی استان با تأ کید بر رودخانه های مرزی و بهره برداری مطلوب از آبهای سطحی و تقویت منابع آبهای زیرزمینی با اولویت آبخوان های با بیلان منفی
2- یکپارچه سازی اراضی، استفاده از روش های نوین آبیاری و سازماندهی بهره برداری های نوین در فعالیت های کشاورزی و توسعه باغداری در کوهپایه ها
3- توسعه واحدهای صنعتی دام و طیور، زنبورداری، پرورش و اصلاح نظام دامداری متکی به مرتع
4- گسترش فعالیت آبخیزداری، مرتع داری در نواحی جنگلی و مرتعی کوهستانی و کوهپایه ای
5- سرمایه گذاری سازمان‌ها و مؤسسات وابسته به دولت در طرح های بزرگ صنعتی با هدف بسترسازی برای حضور فعال بخش خصوصی در روند توسعه صنعت در استان
6- ایجاد زمینه‌های مناسب برای توسعه سرمایه گذاری‌های صنعتی و معدنی توسط بخشهای خصوصی، تعاونی و عمومی غیر دولتی با اولویت صنایع مرتبط با کشاورزی، غذایی و دارویی، نساجی و پوشاک، خودرو و نیرو محرکه، ماشین سازی، شیمیایی و سلولزی، صنایع پایین دست پتروشیمی و الکترونیک
7- برقراری تسهیلات ویژه و بهره‌گیری از منابع بانکی کشور به منظور ایجاد زمینه های لازم برای جلب سرمایه‌های بخش خصوصی محلی و ملی
8- گسترش و ارتقاء سطح خدمات برتر در مرکز استان و تجهیز مراکز شهری با عملکرد ناحیه‌ای
9- توسعه و تجهیز شبکه‌های حمل و نقل هوایی، ریلی، جاده‌ای، خدمات مخابراتی و انتقال نیرو در سطح استان
10- ایجاد و توسعه زیرساخت‌های گردشگری و تجهیز قطب‌های تفریحی - سیاحتی در عرصه‌های گردشگری استان
11- ارتقاء سطح کیفی کالاهای تولیدی، گسترش صنایع تبدیلی و بسته بندی با هدف توسعه صادرات غیرنفتی و نیز رفع موانع ترانزیت کالا
12- حمایت از واحدهای صنایع دستی استان و گسترش و ترویج آن با آموزش، سرمایه گذاری و بازاریابی
13- تجهیز سلسله مراتبی شبکه‌ای از شهرهای کوچک، روستا- شهرهاو روستاهای مرکزی به خدمات اجتماعی و پشتیبان تولید
14- ساماندهی کوچ و اسکان عشایر
15- ارتقاء سطح حفاظتی عرصه‌های زیستی استان
16- ایجاد سازوکارهای لازم و حمایت از افزایش بهره وری در بخشهای اقتصادی و عوامل تولید
17- گسترش ورزش های پرورشی، همگانی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای در استان
18- ریشه کنی فقر شدید و گرسنگی و بهره مندی همگانی از مواهب توسعه اقتصادی و اجتماعی
19- دستیابی همگانی به آموزش ابتدایی و ترویج و بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان
20- کاهش مرگ ومیر مادران و کودکان
21- مبارزه با بیماری های عمده (ایدز، سل، مالاریا و ...)
22- حمایت مؤثر از تشکیل و توسعه تعاونی ها و ایجاد و گسترش شهرک ها و مجتمع های تعاونی
23- بسترسازی برای افزایش مشارکت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی زنان در روند توسعه استان
24- نهادینه کردن رویکرد مدیریت عرضه و تقاضا و افزایش آگاهی عمومی درمدیریت بهینه مصرف آب
25- ایجاد زمینه های لازم برای جلب مشارکت مردمی و بخش خصوصی در بهره برداری و مدیریت آب
26- گسترش پوشش بیمه های اجتماعی و کاهش خدمات انسانی در اثر حوادث
سیاست های اجرایی توسعه استان اردبیل:
1- تقویت تشکلهای مردمی بخش کشاورزی / توسعه فعالیتهای تخصصی مرتبط با کشاورزی و زیر بخشهای آن / تجهیز و آماده سازی اراضی کشاورزی در کانونهای توسعه عشایری و گسترش خدمات رسانی به آنها / تقویت مؤسسات و ایستگاههای تحقیقات مرتبط با محصولات ویژه استان
2- اولویت تکمیل طرحهای نیمه تمام بخش آب و اجرای طرحهای مکمل نظیر شبکه های آبیاری، زهکشی و کانالهای آبرسانی / شناسائی پتانسیل آبهای محلی برای اجرای طرحهای جدید / اجرای طرحهای تعادل دام و مرتع / توسعه کشت محصولات باغی سردسیر در اراضی دامنه ای / استفاده از پتانسیل آبی حوزه های آبریز همجوار برای تأمین کسری آب زراعتی دشت های استان / واگذاری امور نگهداری و بهره‌برداری از تأسیسات طرح های اجرایی وفعالیت خدمات رسانی، سوخت رسانی، آبرسانی و تأمین نهادها و کالاهای اساسی به شکل های تعاونی های عشایری
3- تأمین امکانات زیربنائی شهرکها و نواحی صنعتی / اعطای تسهیلات و هدایت منابع بانکی به سمت صنایع اولویت دار / تقویت واحدهای فنی، مهندسی و مشاور غیردولتی / حمایت مالی از صنعتگران و تولیدکنندگان صنایع دستی (با اعطای تسهیلات بانکی با سود کمتر و بازپرداخت درازمدت) / دعوت از سازمان تأمین اجتماعی، صنایع دفاع، شرکت پتروشیمی، بنیاد مستضعفان و جانبازان، شرکت های سرمایه گذاری و بانکی با سرمایه گذاری در طرح های بزرگ صنعتی در استان
4- برقراری تسهیلات لازم برای جذب سرمایه های داخلی و خارجی / سطح بندی و تعیین استانداردهای لازم برای قطب ها و محورهای گردشگری استان با عملکرد ملی و فراملی / افزایش اعتبارات عمرانی به ویژه بخش گردشگری برای ایجاد تأسیسات زیربنایی و آماده سازی و بهینه‌سازی قطب ها و جاذبه های جهانگردی جهت سرمایه گذاری بخش غیردولتی
5- تکمیل طرح های موجود و اجرای طرح های جدید در زمینه های خطوط انتقال نیرو، خطوط ارتباطی و ICT و گسترش شبکه ارتباطی سریع درون استانی و منطقه ای
6- تجهیز زیربناها در بازارچه های مرزی و احداث پایانه های مرزی / ارائه تسهیلات برای جذب سرمایه های بازرگانان داخلی و خارجی/ گسترش زمینه های اطلاع رسانی به بازرگانان استان
7- تجهیز اردبیل به عنوان محل استقرار خدمات اصلی‌وتقویت و تجهیز شهرهای مشکین‌شهر، پارس آباد،خلخال به عنوان مراکز خدمات ناحیه ای در شمال و جنوب استان / ایجاد تعادل در نظام شهری استان
آنچه در این نوشته و مقاله گذشته آمد حاصل مطالعات و بررسی‌های دستگاه‌های مسئول و نقطه نظرات کارشناسان و صاحب نظران علاقمند به توسعه و آبادانی استان و دغدغه‌های نویسنده بود که امید می رود انتظار مردم برای رسیدن به خواسته های تاریخی خود و زدودن نابسامانی‌های موجود در در چهارچوب تدابیر دولت تدبیر و امید و با مشارکت مردم و مدیریت بهینه ملی و منطقه‌ای پاسخی شایسته بیابد.
با عنایت به مراتب فوق، در قسمت سوم این نوشته در باره مدیریت استان و انتخاب مدیریت جدید آن بحث و بررسی خواهد شد.