استاد محمود ذوالفنون در ۹۳ سالگی در شهر سن خوزه ایالات متحده درگذشت تا به برادرش، زنده یاد استاد جلال ذوالفنون استاد مسلم و صاحب سبک سه تار و پدرش حبیب ذوالفنون، سازنده و نوازنده تار بپیوندد و یکی دیگر از موسیقی‌دانان و ویولن‌نوازان برجسته ایرانی نیز از این عالم بگذرد؛ اما درباره این استاد برجسته که بر خلاف برادرش در میان ایرانیان داخل کشور کمتر شناخته می‌شد، چه می‌دانیم؟
به گزارش «تابناک»، استاد محمود ذوالفنون در سال ۱۲۹۹ شمسی در آباده متولد شد و تحت تأثیر نوای تار پدر، ذوق موسیقی از کودکی در او قوت گرفت و از هشت سالگی با نواختن تار آشنایی پیدا کرد. وی پس از چندی به ویولن علاقه‌مند شد، ولی به علت کمبود معلم ویولن در آن زمان، نوازندگی ویولن را با ویولنی که خود ساخته بود، بدون استاد پیش خود آغاز کرد.
محمود ذوالفنون در توضیح دلیل علاقه‌مندی‌اش به موسیقی نوشته است: «نخستین پایه علاقه من به موسیقی، شنیدن ساز پدرم (تار) هنگام تدریس به شاگردانش بود. بعد‌ها من هم در سبک همان شاگردان درآمدم و به خوبی به یاد دارم که نخستین درس با تار در دستگاه شور و با وزن کرشمه بود. همه دروس به شیوه معمول آن دوره، سینه به سینه بود».
وی در بیست سالگی از زادگاه خود راهی شیراز شد و مدتی در کادر اداری کارخانه قند مرودشت به کار مشغول و در آنجا با یکی از مهندسین کارخانه که اهل لهستان بود و ویولن مینواخت، آشنا شد و اصول نواختن ویولن را نزد او آموخت و به کمک اطلاعاتی که از موسیقی ایرانی داشت و تکنیکی که آموخته بود و همچنین با تمرین زیاد پس از دو سه سال، نواختن ویولن را به جایی رسانید که کاملاً قابل شنیدن بود و به کمک طرفدارانی که پیدا کرده بود، در شیراز کلاس موسیقی دایر کرد.
محمود ذوالفنون در سال ۱۳۲۰ به تهران آمد و در اولین فرصت به کلاس مرحوم صبا در کوچه ظهیرالاسلام رفت و از تجربیات استاد صبا بهره برد و افزون بر این، تکنیک ویولن را نیز نزد روبیک گریگوریان که نوازنده قابلی در زمینه موسیقی غربی بود تقویت میکند.
جلال ذوالفنون و محمود ذوالفنون
نزدیک سال ۱۳۲۸ که انجمن موسیقی ملی با مدیریت مرحوم روحاللَّه خالقی راه‌اندازی شد، محمود ذوالفنون به جهت علاقه‌ای که اصولاً به موسیقی سنتی ایران داشت، به عضویت آن درآمد و به دنبال آن، تعلیم ویولن را در هنرستان موسیقی ملی که با همت انجمن نامبرده دایر شده بود، به عهده گرفت و تا سال ۱۳۵۲ این سمت را داشت و از طرف وزارت فرهنگ و هنر با همین سمت بازنشسته شد.
ذوالفنون به کار تدریس عشق می‌ورزید، به گونه‌ای که مرحوم صبا در اواخر عمر که حوصله لازم را برای تدریس نداشت، به بسیاری از شاگردان می‌گفت، حالا که نمی‌توانید در کلاس من باشید، توصیه می‌کنم به کلاس ذوالفنون یا به قول خود «ویولن فنون» بروید. (مرحوم صبا با طبع شوخی که داشت محمود ذوالفنون را ویولن‌فنون می‌نامید).
ذوالفنون به لحاظ علاقه‌ای که به تدریس داشت، در کنار هنرستان، کلاس خصوصی خود را هم داشت و بعد‌ها تدریس در کلاس شبانه موسیقی وابسته به وزارت فرهنگ و هنر را عهده‌دار شده و در تألیف کتاب‌های آموزشی ویولن که توسط هنرستان موسیقی ملی منتشر شد، سهم بسزایی داشت.
محمود ذوالفنون در جوار کار تدریس، در زمینه ارائه موسیقی نیز بسیار پرکار بود. فعالیت رادیویی او تقریباً از اوایل تأسیس رادیو تا سال ۱۳۵۴ ادامه داشت و هرچند در برنامه‌های رادیو در زمینه آهنگ‌سازی و نوازندگی و سرپرستی گروه‌های موسیقی نقش مؤثری داشت، در عین حال فعالیت در رادیو را یک فعالیت فرهنگی و هنری جدی برای خود نمیدانست و باور داشت که این فعالیتی است در کنار هنر!
وی به منظور معرفی و شناساندن هر چه بیشتر موسیقی اصیل ایران به اقوام و ملل جهان، مسافرت‌های متعددی از طرف سازمان رادیو تلویزیون، وزارت فرهنگ و هنر وقت به خارج کشور کرده و نیز تحقیقی در زمینه موسیقی آذربایجان دارد که گزارش تحقیقی آن در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است؛ ارزیابی کارهای هنری وی شرح مفصلی دارد.
او در سال ۵۴ بازنشسته و سال بعد از آن راهی آمریکا شد و باقی عمرش را در آن کشور اقامت گزید. از او آلبومی به نام «نقد صوفی» در آمریکا منتشر و تاکنون بار‌ها از وی توسط گروه‌های مختلف تقدیر شده است.
به نوشته خودش، «برای آنکه در زمینه موسیقی کار مداومی داشته باشم به فراگیری زبان انگلیسی پرداختم و در ارکستر وابسته به همانجا به نوازندگی مشغول شدم و بعدا در سن‌دیه‌گو به تدریس خصوصی پرداختم».
استاد جلیل ذوالفنون برادر کوچک استاد محمود ذالفنون در واپسین روزهای سال ۱۳۹۰ در حالی که دوستداران موسیقی اصیل ایرانی به گوهر وجودی این استاد پی برده بودند و مجموعه آثاری ماندگار به یادگار گذاشته بود، جان به جان آفرین تسلیم کرد و اینک نوبت برادر بود که به او بپیوندد.
اینک در «تابناک»، اجرای منحصر به فرد قطعاتی از ویولن استاد محمود ذوالفنون را ببینید و بشنوید.
به گزارش «تابناک»، استاد محمود ذوالفنون در سال ۱۲۹۹ شمسی در آباده متولد شد و تحت تأثیر نوای تار پدر، ذوق موسیقی از کودکی در او قوت گرفت و از هشت سالگی با نواختن تار آشنایی پیدا کرد. وی پس از چندی به ویولن علاقه‌مند شد، ولی به علت کمبود معلم ویولن در آن زمان، نوازندگی ویولن را با ویولنی که خود ساخته بود، بدون استاد پیش خود آغاز کرد.
محمود ذوالفنون در توضیح دلیل علاقه‌مندی‌اش به موسیقی نوشته است: «نخستین پایه علاقه من به موسیقی، شنیدن ساز پدرم (تار) هنگام تدریس به شاگردانش بود. بعد‌ها من هم در سبک همان شاگردان درآمدم و به خوبی به یاد دارم که نخستین درس با تار در دستگاه شور و با وزن کرشمه بود. همه دروس به شیوه معمول آن دوره، سینه به سینه بود».
وی در بیست سالگی از زادگاه خود راهی شیراز شد و مدتی در کادر اداری کارخانه قند مرودشت به کار مشغول و در آنجا با یکی از مهندسین کارخانه که اهل لهستان بود و ویولن مینواخت، آشنا شد و اصول نواختن ویولن را نزد او آموخت و به کمک اطلاعاتی که از موسیقی ایرانی داشت و تکنیکی که آموخته بود و همچنین با تمرین زیاد پس از دو سه سال، نواختن ویولن را به جایی رسانید که کاملاً قابل شنیدن بود و به کمک طرفدارانی که پیدا کرده بود، در شیراز کلاس موسیقی دایر کرد.
محمود ذوالفنون در سال ۱۳۲۰ به تهران آمد و در اولین فرصت به کلاس مرحوم صبا در کوچه ظهیرالاسلام رفت و از تجربیات استاد صبا بهره برد و افزون بر این، تکنیک ویولن را نیز نزد روبیک گریگوریان که نوازنده قابلی در زمینه موسیقی غربی بود تقویت میکند.
جلال ذوالفنون و محمود ذوالفنون
نزدیک سال ۱۳۲۸ که انجمن موسیقی ملی با مدیریت مرحوم روحاللَّه خالقی راه‌اندازی شد، محمود ذوالفنون به جهت علاقه‌ای که اصولاً به موسیقی سنتی ایران داشت، به عضویت آن درآمد و به دنبال آن، تعلیم ویولن را در هنرستان موسیقی ملی که با همت انجمن نامبرده دایر شده بود، به عهده گرفت و تا سال ۱۳۵۲ این سمت را داشت و از طرف وزارت فرهنگ و هنر با همین سمت بازنشسته شد.
ذوالفنون به کار تدریس عشق می‌ورزید، به گونه‌ای که مرحوم صبا در اواخر عمر که حوصله لازم را برای تدریس نداشت، به بسیاری از شاگردان می‌گفت، حالا که نمی‌توانید در کلاس من باشید، توصیه می‌کنم به کلاس ذوالفنون یا به قول خود «ویولن فنون» بروید. (مرحوم صبا با طبع شوخی که داشت محمود ذوالفنون را ویولن‌فنون می‌نامید).
ذوالفنون به لحاظ علاقه‌ای که به تدریس داشت، در کنار هنرستان، کلاس خصوصی خود را هم داشت و بعد‌ها تدریس در کلاس شبانه موسیقی وابسته به وزارت فرهنگ و هنر را عهده‌دار شده و در تألیف کتاب‌های آموزشی ویولن که توسط هنرستان موسیقی ملی منتشر شد، سهم بسزایی داشت.
محمود ذوالفنون در جوار کار تدریس، در زمینه ارائه موسیقی نیز بسیار پرکار بود. فعالیت رادیویی او تقریباً از اوایل تأسیس رادیو تا سال ۱۳۵۴ ادامه داشت و هرچند در برنامه‌های رادیو در زمینه آهنگ‌سازی و نوازندگی و سرپرستی گروه‌های موسیقی نقش مؤثری داشت، در عین حال فعالیت در رادیو را یک فعالیت فرهنگی و هنری جدی برای خود نمیدانست و باور داشت که این فعالیتی است در کنار هنر!
وی به منظور معرفی و شناساندن هر چه بیشتر موسیقی اصیل ایران به اقوام و ملل جهان، مسافرت‌های متعددی از طرف سازمان رادیو تلویزیون، وزارت فرهنگ و هنر وقت به خارج کشور کرده و نیز تحقیقی در زمینه موسیقی آذربایجان دارد که گزارش تحقیقی آن در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است؛ ارزیابی کارهای هنری وی شرح مفصلی دارد.
او در سال ۵۴ بازنشسته و سال بعد از آن راهی آمریکا شد و باقی عمرش را در آن کشور اقامت گزید. از او آلبومی به نام «نقد صوفی» در آمریکا منتشر و تاکنون بار‌ها از وی توسط گروه‌های مختلف تقدیر شده است.
به نوشته خودش، «برای آنکه در زمینه موسیقی کار مداومی داشته باشم به فراگیری زبان انگلیسی پرداختم و در ارکستر وابسته به همانجا به نوازندگی مشغول شدم و بعدا در سن‌دیه‌گو به تدریس خصوصی پرداختم».
استاد جلیل ذوالفنون برادر کوچک استاد محمود ذالفنون در واپسین روزهای سال ۱۳۹۰ در حالی که دوستداران موسیقی اصیل ایرانی به گوهر وجودی این استاد پی برده بودند و مجموعه آثاری ماندگار به یادگار گذاشته بود، جان به جان آفرین تسلیم کرد و اینک نوبت برادر بود که به او بپیوندد.
اینک در «تابناک»، اجرای منحصر به فرد قطعاتی از ویولن استاد محمود ذوالفنون را ببینید و بشنوید.
