مذاکرات جامع بین ایران و گروه 5+1 فردا سه‌شنبه در وین برگزار می‌شود، این در حالی است که سه ماه از زمان توافق ژنو که سوم آذرماه به دست آمد می‌گذرد، بر اساس این توافق شش ماهه، طرفین مذاکره‌کننده یکدیگر را به برداشتن گام‌هایی موظف کردند.
به گزارش تهران امروز، در طول این مدت ایران اقدامات اعتمادساز مورد توافق را یکی پس از دیگری برداشت و گروه 5+1 نیز در همین راستا برخی از تحریم‌های موجود را به حالت تعلیق درآورد. با توجه به اینکه مذاکرات جامع،اقدامی جهت نهایی کردن توافقات حاصل شده ژنو خواهد بود،
به نظر می‌رسد با توجه به موضع‌گیری‌های جدید طرف آمریکایی مذاکرات درباره موضوعات غیرمرتبطی چون موشک‌های بالستیک، بحث حقوق بشر در ایران و دخالت در مسائل مربوط به سیاست داخلی ایران،که پس از حصول توافق ادامه داشته است مذاکرات جامع مذاکرات دشواری برای هفت کشور شرکت‌کننده در مذاکرات باشد.اقدامی که در صورت پیشروی منجر به برداشته شدن تمرکز گروه‌های مذاکره‌کننده از مسئله هستهای ایران خواهد شد.
کارشناسان در این گزارش معتقدند در صورتی این دور از مذاکرات می‌تواند عنوان جامع داشته باشد و شائبه ادامه مذاکرات قبلی یا طولانی شدن روند مذاکرات را از خود دور کند که ایران در آن به سه دستاورد برسد.به رسمیت شناخته شدن حق غنی‌سازی به شکلی کاملا شفاف،برداشته شدن تحریم‌های ایران و همچنین مشخص کردن زمان دقیق لغو تحریم‌های یکجانبه و مورد سوم خارج شدن پرونده ایران از شورای امنیت با مشخص کردن زمان دقیق برای رسیدن به این هدف.به نظر می‌رسد در صورت فراهم نشدن چنین شرایطی ادامه مذاکرات تنها به پیش کشیده شدن موضوعات نامرتبط و افتادن در دور باطل مذاکره برای مذاکره خواهد انجامید.
درباره چه چیزهایی مذاکره نکنیم
گرچه تمرکز ایران برآنچه که می‌خواهد به دست بیاورد موضوع مهمی است اما با توجه به شرایط ایجاد شده به نظر می‌رسد تیم مذاکره‌کننده ایرانی در این دور از مذاکرات برخی پرهیزها را باید مدنظر داشته باشند.به اعتقاد حشمت‌الله فلاحت‌پیشه کارشناس مسائل سیاسی «در مذاکرات جامع اینکه ایران وارد چه موضوعاتی شود،مطرح نیست،تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید درباره اینکه وارد چه موضوعاتی نشود، هوشیار باشد.یعنی اینگونه به نظر می‌رسد که با توجه به موضوعاتی که بخصوص آمریکایی‌ها درباره موضوعاتی همچون حقوق بشر،موشک‌های بالستیک و دخالت در امور داخلی ایران مطرح کرده‌اند تیم ایران باید مصمم باشد که مذاکرات را چه در متن، چه در حاشیه و چه در دیدارهای دوجانبه در مسیر اصلی خود نگه دارد و وارد بحث درباره موضوعاتی غیر از موضوع هستهای نشود.»
حرکت در یک مسیر با آینده مشخص
با توجه به اینکه موضوعات غیرهسته‌ای که در فاصله توافق ژنو تاکنون مطرح شده نه تنها مورد پذیرش ایران نبوده است و تنها از جانب آمریکایی‌ها مطرح شده، فلاحت‌پیشه در این باره می‌گوید: این موضوعات برای دنیا نیز دغدغه نیست و موضوعیت ندارد،تیم ایرانی باید توجه داشته باشد در مسیری که براساس ماموریتی که در داخل برای تیم طراحی شده است،حرکت کند.این مسیری است که آینده مشخصی را برای مذاکرات ترسیم می‌کند و براساس آن، پایان دادن به تحریم‌های ایران،به رسمیت شناخته شدن حقوق هستهای و حق غنی‌سازی تداوم می‌یابد.» به اعتقاد این کارشناس مسائل سیاسی، مذاکرات با آینده مبهم ماموریت ایران نیست.
در مذاکرات نهایی مانع تراشی بیشتری وجود دارد
یکی دیگر از نکات مدنظر کارشناسان در روند مذاکرات جامع نیز توجه به گام‌به‌گام بودن این دور از مذاکرات است،یعنی به ازای هرگامی که ایران برمی دارد طرف مقابل نیز خود را ملزم به این کار کند و به‌گونه‌ای نباشد که ایران هزینه توافق را بپردازد.
فلاحت‌پیشه معتقد است «گرچه در کل توافق شش ماهه ژنو قابل پذیرش بوده است اما باید در نظر گرفت که این دور از مذاکرات با مانع‌تراشی بیشتری مواجه خواهد بود،اما آنچه مهم است این است که از بین شش کشور مذاکره‌کننده با ایران این تنها آمریکاست که تا به حال مدام موضع‌گیری کرده،بیانیه داده یا تهدید کرده و دست به اقدامات مختلف زده است.»
ایران از شکاف 5+1 استفاده کند
هجوم شرکت‌های اروپایی و کشورهای شرق آسیا برای تجارت با ایران یکی از نشانه‌های تنها ماندن سیاست آمریکایی‌ها در قبال ایران است،حشمت‌الله فلاحت‌پیشه می‌گوید: «اینکه تنها آمریکایی‌ها درباره موضوع هستهای موضع‌گیری داشته‌اند نشان‌دهنده وجود یک شکاف جدی در گروه 5+1 در قبال ایران است و همچنین اکنون رویکرد تقابلی و انتقادی در قبال ایران در میان اعضای غیرآمریکایی تعدیل شده و جای خود را به رویکرد تعاملی داده است که اگر ایران بتواند از این شکاف استفاده کند می‌تواند از آن به عنوان یک نقطه قوت استفاده کند.» در همین راستا یکی دیگر از مهم‌ترین نقاط قوت ایران برخورداری از پشتوانه قوی مذاکراتی و حمایت‌های داخلی به‌رغم وجود برخی اختلاف نظرهاست.
پرهیز از واژگان مبهم
از آنجا که پس از توافق ژنو استفاده از واژگان مبهم باعث ایجاد شبهه در خواسته اصلی طرف ایرانی مبنی بر پذیرش حق غنی‌سازی از سوی 5+1 شد، کارشناسان معتقدند در این دور از مذاکرات تیم ایران باید با دقت بیشتری با این مسئله برخورد کند. محمد حسن آصفری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای می‌گوید: «از زمان توافق اولیه مشخص شد که آمریکایی‌ها قابل اعتماد نیستند و از واژگانی که در توافق آمده بود به سود خود استفاده کردند،بنابراین در این دور از مذاکرات باید از استفاده از واژه‌های دوپهلو خودداری شود و هرآنچه به عنوان توافق در نظرگرفته می‌شود باید بسیار شفاف باشد و از اصول بازی برد - برد پیروی کند.»
توافق را نامحدود نگذاریم
یکی دیگر از موضوعاتی که تاکنون برای ایران دردسر‌ساز بوده است، محدود نکردن مذاکرات و در این دور محدود نکردن گام‌های مذاکره است. به اعتقاد آصفری «نامحدود گذاشتن توافق اولیه مورد قبول نیست،اینکه همزمان با گام اول و بدون پایان دادن به مراحل مورد توافق آن گام‌های بعدی شروع شود بنای سوءاستفاده را می‌گذارد،لذا باید گام‌های بعدی دقیقا تعریف شود.»
چیزی از قلم نیفتد
موضوع دیگری که از نگاه کارشناسان مهم است توجه به همه ابعاد خواسته‌های ایران در این دور از مذاکرات است که بر مبنای آن علاوه بر کارشناسان سیاسی و دیپلمات‌ها کارشناسان فنی نیز باید تیم را همراهی کنند،محمد‌صالح‌جوکار عضو کمیسیون امنیت ملی دراین باره معتقد است: «تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید هوشیاری کاملی را در این مذاکرات داشته باشد چرا که در مذاکرات گام نهایی نباید موضوعی از قلم بیفتد ضمن اینکه تک تک بندهایی که مورد بررسی قرار می‌گیرد می‌تواند برای ایران ایجاد تکلیف کند به همین دلیل باید از حضور کارشناسان فنی در این زمینه بهره ببریم.» به اعتقاد جوکار ازآنجا که ایران در این دور ازمذاکرات در موضع برتر قرار دارد و نه تنها خواسته‌های ایران حقوقی است بلکه تحریم‌های اعمال شده غیرقانونی است از سوی دیگر ایران می‌تواند تحریم‌های یکجانبه از سوی آمریکا را از راه تعامل با سایر کشورها برطرف کند و همه این موضوعات باعث می‌شود ایران با قدرت تمام در مذاکرات حاضر شود و بتواند جلوی زیاده‌خواهی طرف مقابل را بگیرد و از هیچ یک از حقوق خود کوتاه نیاید.
بهانه دست 5+1 نداده ایم
حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل سیاسی درباره تاثیر اقدامات اعتمادساز ایران می‌گوید: «قرار است یوکیا آمانو مدیرکل سازمان انرژی اتمی اوایل اسفند گزارش آژانس را به شورای حکام بدهد که به نظر می‌رسد با توجه به اقدامات ایران گزارش خوبی در این باره ارائه دهد. اما آنچه در حال حاضر مطرح است این است که بر اساس رویکرد تیم مذاکره‌کننده ایران تلاش کرده است هیچ بهانه‌ای دست کشورهای 5+1 ندهد تا بتواند در مقابل به اهداف خود برسد.بهشتی‌پور با اشاره به اینکه بحث‌های مطرح شده درباره موشک‌های بالستیک و حقوق بشر تنها اقداماتی تبلیغاتی است که رسانه‌های غرب تلاش می‌کنند آن را پررنگ کنند، می‌گوید: «نباید به این صحبت‌ها اهمیت بدهیم وتیم مذاکره‌کننده ایران با توجه به عملکردی که داشته است و با تکیه به پشتوانه مردمی خود تنها کافی است با اقتدار در این مذاکرات حاضر شود و مذاکرات جامع را که قرار است به بحث درباره جزئیات توافق اولیه ژنو بپردازد به درستی پیش ببرد.به اعتقاد بهشتی‌پور ایران باید در این راستا تلاش کند به اهدافی چون مشخص شدن زمان دقیق برداشته شدن تحریم‌ها برسد.
فصل جداکننده مذاکرات جامع
با توجه به اینکه ایران و گروه 5+1 قبل از پایان توافق شش ماهه اولیه مذاکره برسر گام نهایی را شروع کرده‌اند،ممکن است تداخل گام‌ها مسئله‌ساز شود.محمدحسن آصفری در پاسخ به اینکه ایران در مذاکرات جامع باید به چه دستاوردهایی برسد تا شائبه ادامه دار شدن مذاکرات یا خروج از روند مذاکرات پیش نیاید می‌گوید: «5+1 اگر می‌خواهد غنی‌سازی را به رسمیت بشناسد باید درگام اول مشخص شود. تیم ما مذاکره می‌کند تا اعتماد‌سازی کند اما اگر این حق به صورت شفاف به رسمیت شناخته نشود ادامه مذاکرات مورد قبول نیست.»موضوع دیگر تحریم‌هاست. به اعتقاد آصفری«تحریم‌ها باید کنار گذاشته شود یا اینکه اعلام شود دقیقا تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و همین‌گونه که یکجانبه اعمال شده‌اند باید یکجانبه نیز برداشته شود.» زمان‌بندی درباره خروج پرونده هستهای ایران از شورای امنیت یکی دیگر از موضوعاتی است که به اعتقاد این عضو کمیسیون امنیت ملی در صورت عملی شدن، مذاکرات جامع را عینی خواهد کرد.
به گزارش تهران امروز، در طول این مدت ایران اقدامات اعتمادساز مورد توافق را یکی پس از دیگری برداشت و گروه 5+1 نیز در همین راستا برخی از تحریم‌های موجود را به حالت تعلیق درآورد. با توجه به اینکه مذاکرات جامع،اقدامی جهت نهایی کردن توافقات حاصل شده ژنو خواهد بود،
به نظر می‌رسد با توجه به موضع‌گیری‌های جدید طرف آمریکایی مذاکرات درباره موضوعات غیرمرتبطی چون موشک‌های بالستیک، بحث حقوق بشر در ایران و دخالت در مسائل مربوط به سیاست داخلی ایران،که پس از حصول توافق ادامه داشته است مذاکرات جامع مذاکرات دشواری برای هفت کشور شرکت‌کننده در مذاکرات باشد.اقدامی که در صورت پیشروی منجر به برداشته شدن تمرکز گروه‌های مذاکره‌کننده از مسئله هستهای ایران خواهد شد.
کارشناسان در این گزارش معتقدند در صورتی این دور از مذاکرات می‌تواند عنوان جامع داشته باشد و شائبه ادامه مذاکرات قبلی یا طولانی شدن روند مذاکرات را از خود دور کند که ایران در آن به سه دستاورد برسد.به رسمیت شناخته شدن حق غنی‌سازی به شکلی کاملا شفاف،برداشته شدن تحریم‌های ایران و همچنین مشخص کردن زمان دقیق لغو تحریم‌های یکجانبه و مورد سوم خارج شدن پرونده ایران از شورای امنیت با مشخص کردن زمان دقیق برای رسیدن به این هدف.به نظر می‌رسد در صورت فراهم نشدن چنین شرایطی ادامه مذاکرات تنها به پیش کشیده شدن موضوعات نامرتبط و افتادن در دور باطل مذاکره برای مذاکره خواهد انجامید.
درباره چه چیزهایی مذاکره نکنیم
گرچه تمرکز ایران برآنچه که می‌خواهد به دست بیاورد موضوع مهمی است اما با توجه به شرایط ایجاد شده به نظر می‌رسد تیم مذاکره‌کننده ایرانی در این دور از مذاکرات برخی پرهیزها را باید مدنظر داشته باشند.به اعتقاد حشمت‌الله فلاحت‌پیشه کارشناس مسائل سیاسی «در مذاکرات جامع اینکه ایران وارد چه موضوعاتی شود،مطرح نیست،تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید درباره اینکه وارد چه موضوعاتی نشود، هوشیار باشد.یعنی اینگونه به نظر می‌رسد که با توجه به موضوعاتی که بخصوص آمریکایی‌ها درباره موضوعاتی همچون حقوق بشر،موشک‌های بالستیک و دخالت در امور داخلی ایران مطرح کرده‌اند تیم ایران باید مصمم باشد که مذاکرات را چه در متن، چه در حاشیه و چه در دیدارهای دوجانبه در مسیر اصلی خود نگه دارد و وارد بحث درباره موضوعاتی غیر از موضوع هستهای نشود.»
حرکت در یک مسیر با آینده مشخص
با توجه به اینکه موضوعات غیرهسته‌ای که در فاصله توافق ژنو تاکنون مطرح شده نه تنها مورد پذیرش ایران نبوده است و تنها از جانب آمریکایی‌ها مطرح شده، فلاحت‌پیشه در این باره می‌گوید: این موضوعات برای دنیا نیز دغدغه نیست و موضوعیت ندارد،تیم ایرانی باید توجه داشته باشد در مسیری که براساس ماموریتی که در داخل برای تیم طراحی شده است،حرکت کند.این مسیری است که آینده مشخصی را برای مذاکرات ترسیم می‌کند و براساس آن، پایان دادن به تحریم‌های ایران،به رسمیت شناخته شدن حقوق هستهای و حق غنی‌سازی تداوم می‌یابد.» به اعتقاد این کارشناس مسائل سیاسی، مذاکرات با آینده مبهم ماموریت ایران نیست.
در مذاکرات نهایی مانع تراشی بیشتری وجود دارد
یکی دیگر از نکات مدنظر کارشناسان در روند مذاکرات جامع نیز توجه به گام‌به‌گام بودن این دور از مذاکرات است،یعنی به ازای هرگامی که ایران برمی دارد طرف مقابل نیز خود را ملزم به این کار کند و به‌گونه‌ای نباشد که ایران هزینه توافق را بپردازد.
فلاحت‌پیشه معتقد است «گرچه در کل توافق شش ماهه ژنو قابل پذیرش بوده است اما باید در نظر گرفت که این دور از مذاکرات با مانع‌تراشی بیشتری مواجه خواهد بود،اما آنچه مهم است این است که از بین شش کشور مذاکره‌کننده با ایران این تنها آمریکاست که تا به حال مدام موضع‌گیری کرده،بیانیه داده یا تهدید کرده و دست به اقدامات مختلف زده است.»
ایران از شکاف 5+1 استفاده کند
هجوم شرکت‌های اروپایی و کشورهای شرق آسیا برای تجارت با ایران یکی از نشانه‌های تنها ماندن سیاست آمریکایی‌ها در قبال ایران است،حشمت‌الله فلاحت‌پیشه می‌گوید: «اینکه تنها آمریکایی‌ها درباره موضوع هستهای موضع‌گیری داشته‌اند نشان‌دهنده وجود یک شکاف جدی در گروه 5+1 در قبال ایران است و همچنین اکنون رویکرد تقابلی و انتقادی در قبال ایران در میان اعضای غیرآمریکایی تعدیل شده و جای خود را به رویکرد تعاملی داده است که اگر ایران بتواند از این شکاف استفاده کند می‌تواند از آن به عنوان یک نقطه قوت استفاده کند.» در همین راستا یکی دیگر از مهم‌ترین نقاط قوت ایران برخورداری از پشتوانه قوی مذاکراتی و حمایت‌های داخلی به‌رغم وجود برخی اختلاف نظرهاست.
پرهیز از واژگان مبهم
از آنجا که پس از توافق ژنو استفاده از واژگان مبهم باعث ایجاد شبهه در خواسته اصلی طرف ایرانی مبنی بر پذیرش حق غنی‌سازی از سوی 5+1 شد، کارشناسان معتقدند در این دور از مذاکرات تیم ایران باید با دقت بیشتری با این مسئله برخورد کند. محمد حسن آصفری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای می‌گوید: «از زمان توافق اولیه مشخص شد که آمریکایی‌ها قابل اعتماد نیستند و از واژگانی که در توافق آمده بود به سود خود استفاده کردند،بنابراین در این دور از مذاکرات باید از استفاده از واژه‌های دوپهلو خودداری شود و هرآنچه به عنوان توافق در نظرگرفته می‌شود باید بسیار شفاف باشد و از اصول بازی برد - برد پیروی کند.»
توافق را نامحدود نگذاریم
یکی دیگر از موضوعاتی که تاکنون برای ایران دردسر‌ساز بوده است، محدود نکردن مذاکرات و در این دور محدود نکردن گام‌های مذاکره است. به اعتقاد آصفری «نامحدود گذاشتن توافق اولیه مورد قبول نیست،اینکه همزمان با گام اول و بدون پایان دادن به مراحل مورد توافق آن گام‌های بعدی شروع شود بنای سوءاستفاده را می‌گذارد،لذا باید گام‌های بعدی دقیقا تعریف شود.»
چیزی از قلم نیفتد
موضوع دیگری که از نگاه کارشناسان مهم است توجه به همه ابعاد خواسته‌های ایران در این دور از مذاکرات است که بر مبنای آن علاوه بر کارشناسان سیاسی و دیپلمات‌ها کارشناسان فنی نیز باید تیم را همراهی کنند،محمد‌صالح‌جوکار عضو کمیسیون امنیت ملی دراین باره معتقد است: «تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید هوشیاری کاملی را در این مذاکرات داشته باشد چرا که در مذاکرات گام نهایی نباید موضوعی از قلم بیفتد ضمن اینکه تک تک بندهایی که مورد بررسی قرار می‌گیرد می‌تواند برای ایران ایجاد تکلیف کند به همین دلیل باید از حضور کارشناسان فنی در این زمینه بهره ببریم.» به اعتقاد جوکار ازآنجا که ایران در این دور ازمذاکرات در موضع برتر قرار دارد و نه تنها خواسته‌های ایران حقوقی است بلکه تحریم‌های اعمال شده غیرقانونی است از سوی دیگر ایران می‌تواند تحریم‌های یکجانبه از سوی آمریکا را از راه تعامل با سایر کشورها برطرف کند و همه این موضوعات باعث می‌شود ایران با قدرت تمام در مذاکرات حاضر شود و بتواند جلوی زیاده‌خواهی طرف مقابل را بگیرد و از هیچ یک از حقوق خود کوتاه نیاید.
بهانه دست 5+1 نداده ایم
حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل سیاسی درباره تاثیر اقدامات اعتمادساز ایران می‌گوید: «قرار است یوکیا آمانو مدیرکل سازمان انرژی اتمی اوایل اسفند گزارش آژانس را به شورای حکام بدهد که به نظر می‌رسد با توجه به اقدامات ایران گزارش خوبی در این باره ارائه دهد. اما آنچه در حال حاضر مطرح است این است که بر اساس رویکرد تیم مذاکره‌کننده ایران تلاش کرده است هیچ بهانه‌ای دست کشورهای 5+1 ندهد تا بتواند در مقابل به اهداف خود برسد.بهشتی‌پور با اشاره به اینکه بحث‌های مطرح شده درباره موشک‌های بالستیک و حقوق بشر تنها اقداماتی تبلیغاتی است که رسانه‌های غرب تلاش می‌کنند آن را پررنگ کنند، می‌گوید: «نباید به این صحبت‌ها اهمیت بدهیم وتیم مذاکره‌کننده ایران با توجه به عملکردی که داشته است و با تکیه به پشتوانه مردمی خود تنها کافی است با اقتدار در این مذاکرات حاضر شود و مذاکرات جامع را که قرار است به بحث درباره جزئیات توافق اولیه ژنو بپردازد به درستی پیش ببرد.به اعتقاد بهشتی‌پور ایران باید در این راستا تلاش کند به اهدافی چون مشخص شدن زمان دقیق برداشته شدن تحریم‌ها برسد.
فصل جداکننده مذاکرات جامع
با توجه به اینکه ایران و گروه 5+1 قبل از پایان توافق شش ماهه اولیه مذاکره برسر گام نهایی را شروع کرده‌اند،ممکن است تداخل گام‌ها مسئله‌ساز شود.محمدحسن آصفری در پاسخ به اینکه ایران در مذاکرات جامع باید به چه دستاوردهایی برسد تا شائبه ادامه دار شدن مذاکرات یا خروج از روند مذاکرات پیش نیاید می‌گوید: «5+1 اگر می‌خواهد غنی‌سازی را به رسمیت بشناسد باید درگام اول مشخص شود. تیم ما مذاکره می‌کند تا اعتماد‌سازی کند اما اگر این حق به صورت شفاف به رسمیت شناخته نشود ادامه مذاکرات مورد قبول نیست.»موضوع دیگر تحریم‌هاست. به اعتقاد آصفری«تحریم‌ها باید کنار گذاشته شود یا اینکه اعلام شود دقیقا تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و همین‌گونه که یکجانبه اعمال شده‌اند باید یکجانبه نیز برداشته شود.» زمان‌بندی درباره خروج پرونده هستهای ایران از شورای امنیت یکی دیگر از موضوعاتی است که به اعتقاد این عضو کمیسیون امنیت ملی در صورت عملی شدن، مذاکرات جامع را عینی خواهد کرد.