گزارشی در مورد حق و نیاز انسانها به داشتن محیط کار سالم و وضعیت این مسئله در ایران، به بهانه 28 آوریل (8 اردیبهشت ماه) روز جهانی ایمنی و بهداشت حرفه ای.
شعار روز جهانی بهداشت حرفه ای در سال 2009: سلامت زیستن در محیط کار، حق اولیه هر انسان
نقش بهداشت حرفه ای در جامعه سالم
طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی جامعه سالم جامعه ای است که در آن بهداشت و سلامتی به ندرت به معنی عدم بیماری است.در جامعه سالم افراد برای بهبود کیفیت زندگی و بهره وری در جامعه تلاش می کنند.
جامعه سالم 2010 دو هدف را دنبال می کند:
1- افزایش کیفیت طول عمر زندگی
2 - حذف نقص های بهداشتی
نقص بهداشتی به معنی شکاف در جنبه های بهداشتی افراد مختلف جامعه می باشد. بدین معنی که یک گروه از افراد جامعه سالم تر نسبت به بقیه هستند.که در سال 2010 قصد بر این است که شکاف طبقاتی برداشته شود. جامعه سالم 2010 روی 28 موضوع تاکید می کند که یکی از موارد آن بهداشت و ایمنی شغلی می باشد.
در این گزارش سعی شده اهمیت نقش بهداشت حرفه ای در ایجاد جامعه سالم مد نظر قرار بگیرد و راهکارهای ارتقاء سلامت جامعه با توجه به موضوع بهداشت حرفه ای مورد بحث و بررسی قرار می گیرد
10-5% از کارگران در کشورهای توسعه یافته و 50-20% در کشورهای صنعتی دسترسی کافی به خدمات بهداشت حرفه ای دارند. جهت بهبود این شرایط WHO برنامه محیط کار سالم را تدوین کرده است. این برنامه نه فقط استانداردهای ایمنی و بهداشت شغلی را مد نظر قرار می دهد ،بلکه فاکتورهای سازمانی مانند شرایط کاری، نوع مدیریت و ارتباطات را نیز جهت حفظ و بهبود شرایط ایمنی و بهداشت کارگران مد نظر قرار می دهند
نیروی کار سالم و فعال می تواند یک جامعه سالم و پویا را تشکیل دهد.روند روبه رشد سرمایه داری صنعتی در کشور های کمتر توسعه یافته و بهره کشی بی حد و حصر از نیروی کار شرایط بغرنجی را برای کارگران بوجود آورده است.
امروزه تامین و ارتقای سلامت در محیطهای مختلف جامعه علاوه بر احتساب یک امتیاز برای دولتها، یک وظیفه مدیریتی محسوب می گردد چرا که در جهان امروز انسان سالم محور توسعه قلمداد شده و سرمایه گذاری در سلامت جوامع موجبات حفظ و اعتلای منابع انسانی را فراهم و افزایش رضایتمندی و بهره وری در سازمانها را به دنبال خواهد داشت.
نقش کلیدی نیروی کار در افزایش کمیت و کیفیت تولید بر همگان پر واضح است در واقع نیروی کار سالم محور توسعه پایدار بوده و با تکیه بر نیروی کار سالم و کار آمد است که می توان به اهدافی همچون رشد اقتصادی ، توسعه پایدار ؛ ارتقای سطح رفاه جامعه و ... دست یافت. لذا تامین، حفظ و ارتقاء سطح سلامت شاغلین از اهمیتی فوق العاده برخوردار می باشد.
بهداشت حرفه ای علمی است که با پرداختن به امور بهداشتی درمانی کلیه شاغلین بخشهای مختلف جامعه اعم از صنعت،معدن، کشاورزی و خدمات نه تنها سلامتی آنها را در نظر دارد بلکه تاثیر مثبت و قابل ملاحظه ای در بهره وری و کیفیت محصولات،انگیزه کار،رضایت شغلی و کیفیت کل زندگی جامعه دارد.
شاید یکی از بحث های مهم در زمینه داشتن نیروی شاغل کارآمد، توجه به سلامت شاغلبن و همچنین رعایت استانداردهای سلامت در محیط های کاری است که این موضوع نیازمند داشتن نیروهای متخصص در عرصه بهداشت حرفه ای است که متاسفانه آنچه را آمار و ارقام اعلام می کنند، وضعیت چندان مطلوبی در این زمینه نداریم.
داشتن فقط یک هزار کارشناس بهداشت حرفه ای در کشوری که از نیروی کار بالایی در محیط های شغلی برخوردار است، نمی تواند آمار رضایت بخشی تلقی شود. به طوری که این تعداد نیروی کارشناس، هرچقدر که تلاش کنند امکان سر زدن و بازدیدهای مداوم از تمامی کارگاههای کشور را نخواهند داشت و در نتیجه، سلامت کارگران زیر سئوال می رود.
بر اساس اعلام معاونت مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، در حال حاضر بیش از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ در سطح کشور داریم که به تناسب نیروی شاغل در این محیط ها، مراکز بهداشت در این کارگاهها ایجاد می شود. در حال حاضر فقط برای کارگاههایی که بیش از 500 نفر شاغل دارد، مرکز بهداشت دایر است و این در حالی است که سهم کارگاههایی با نیروی کار کمتر از 500 نفر، به مراتب بیشتر از این کارگاهها است.
آنچه مسلم است، اینکه محیط کارگاهی کشور از استانداردهای لازم در تامین سلامت نیروی کار برخوردار نبوده و همین مسئله موجب شده که نیروی کار، بعد از گذشت چند سال از فعالیت و در هنگام دوران بازنشستگی، از نعمت سلامت محروم باشد و دچار یکی از بیماریهایی شود که در نهایت او را راهی درمانگاه و بیمارستان می سازد.
در بازدیدهای وزارت بهداشت از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ کشور در سال 85، مشخص شد که در 13 درصد این محیطها، کارگران در معرض آلودگی صوتی قرار دارند. همچنین، 6 درصد این کارگاهها دچار عامل زیان آور ارتعاش هستند و 11 درصد نیز از روشنایی نامناسب برخوردارند. در 14 درصد کارگاههای کشور، ابزار کار نامناسب وجود دارد و میزان گرما و رطوبت در 6 درصد این محیطها بیشتر از استاندارد حرفه ای است.
تهدید سلامت نیروی شاغل، علاوه بر اینکه خسارات جبران ناپذیری به دنبال دارد، باعث افزایش هزینه های دولت نیز می شود، به طوری که تنها در سال 85 و فقط در سطح تهران بزرگ بیش از 557 میلیارد ریال بابت اعاده سلامتی و جبران نقص عضو جسمانی بیمه شدگان تامین اجتماعی، پرداخت گردیده است.
فرهنگ بهداشت حرفه‌ای و سلامت نیروی کار در سازمانها، اداره‌ها، واحدهای تولیدی و خدماتی دولتی و خصوصی و تمامی کارگاهها و کارخانه‌ها، به عنوان محور توسعه پایدار باید مورد توجه جدی قرار بگیرد و با نگرش بر شرایط محیطهای کار و تهدید عوامل زیان‌آور، با شدت‌های گوناگون و خطرات در کمین نشسته و اجرای صحیح و موثر ضوابط قانونی موجود در فصل چهارم قانون کار و مواد مرتبط در قوانین مربوط از سوی نهادهای قانونی متعهد و پیگیر در جهت اجرای تعهدات کارفرمایان به عنوان عاملان اصلی سلامت محیط کار، باید مفهوم پویای سلامت و بهداشت حرفه‌ای توسعه یابد و با اتکا به داشتن نیروی کار سالم، مولد، شاداب و ماهر، قابلیت تولید محصولاتی با کیفیت برتر و هزینه کمتر (بهره‌وری بالاتر) و قابل رقابت در بازارهای جهانی ایجاد شود.
بنابراین موضوع تامین سلامت نیروی کار علاوه بر بعد فردی و نقش بسزایی که در تولید بهره وری و رشد اقتصادی ایفا می کند که از نظر اجتماعی نیز بسیار حائز اهمیت بوده به طوری که با ایجاد محیط کار سالم و بهداشتی و تامین حفظ و ارتقاء سلامت نیروی کار که غالبا به عنوان سرپرست خانوار ( کوچکترین واحد تشکیل جامعه) نقش ایفا می کنند.
در سلامت اجتماع و دستیابی به رفاه اجتماعی بسیار اثر گذار بوده و در خور توجه می باشند و می بایست بیش از پیش فکر سیاست مداران و مسئولان کشور خصوصا دست اندرکاران بخش سلامت را به خود مشغول سازد و کلیه عوامل تاثیر گذار در بخش مذکور مورد توجه و پیگیری مسئولان، برنامه ریزان قرار بگیرد.
در هر حال به بهانه 82 آوریل مصادف با 8 اردیبهشت که روز جهانی بهداشت حرفه ای نامگذاری شده است، می توان بیش از پیش به مشکلات و معضلاتی که در مسیر سلامت کارگران و محیط های کاری وجود دارد، پرداخت و آنها را مورد توجه مسئولان امر قرار داد تا بتوان در مسیر تحقق شعار "انسان سالم، محور توسعه پایدار"، گام برداشت.
گردآوری: سجاد موسوی دانشجوی کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای و دبیر انجمن علمی ـ دانشجوئی بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی تهران
Sajad_mousavi19@yahoo.com
شعار روز جهانی بهداشت حرفه ای در سال 2009: سلامت زیستن در محیط کار، حق اولیه هر انسان
نقش بهداشت حرفه ای در جامعه سالم
طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی جامعه سالم جامعه ای است که در آن بهداشت و سلامتی به ندرت به معنی عدم بیماری است.در جامعه سالم افراد برای بهبود کیفیت زندگی و بهره وری در جامعه تلاش می کنند.
جامعه سالم 2010 دو هدف را دنبال می کند:
1- افزایش کیفیت طول عمر زندگی
2 - حذف نقص های بهداشتی
نقص بهداشتی به معنی شکاف در جنبه های بهداشتی افراد مختلف جامعه می باشد. بدین معنی که یک گروه از افراد جامعه سالم تر نسبت به بقیه هستند.که در سال 2010 قصد بر این است که شکاف طبقاتی برداشته شود. جامعه سالم 2010 روی 28 موضوع تاکید می کند که یکی از موارد آن بهداشت و ایمنی شغلی می باشد.
در این گزارش سعی شده اهمیت نقش بهداشت حرفه ای در ایجاد جامعه سالم مد نظر قرار بگیرد و راهکارهای ارتقاء سلامت جامعه با توجه به موضوع بهداشت حرفه ای مورد بحث و بررسی قرار می گیرد
10-5% از کارگران در کشورهای توسعه یافته و 50-20% در کشورهای صنعتی دسترسی کافی به خدمات بهداشت حرفه ای دارند. جهت بهبود این شرایط WHO برنامه محیط کار سالم را تدوین کرده است. این برنامه نه فقط استانداردهای ایمنی و بهداشت شغلی را مد نظر قرار می دهد ،بلکه فاکتورهای سازمانی مانند شرایط کاری، نوع مدیریت و ارتباطات را نیز جهت حفظ و بهبود شرایط ایمنی و بهداشت کارگران مد نظر قرار می دهند
نیروی کار سالم و فعال می تواند یک جامعه سالم و پویا را تشکیل دهد.روند روبه رشد سرمایه داری صنعتی در کشور های کمتر توسعه یافته و بهره کشی بی حد و حصر از نیروی کار شرایط بغرنجی را برای کارگران بوجود آورده است.
امروزه تامین و ارتقای سلامت در محیطهای مختلف جامعه علاوه بر احتساب یک امتیاز برای دولتها، یک وظیفه مدیریتی محسوب می گردد چرا که در جهان امروز انسان سالم محور توسعه قلمداد شده و سرمایه گذاری در سلامت جوامع موجبات حفظ و اعتلای منابع انسانی را فراهم و افزایش رضایتمندی و بهره وری در سازمانها را به دنبال خواهد داشت.
نقش کلیدی نیروی کار در افزایش کمیت و کیفیت تولید بر همگان پر واضح است در واقع نیروی کار سالم محور توسعه پایدار بوده و با تکیه بر نیروی کار سالم و کار آمد است که می توان به اهدافی همچون رشد اقتصادی ، توسعه پایدار ؛ ارتقای سطح رفاه جامعه و ... دست یافت. لذا تامین، حفظ و ارتقاء سطح سلامت شاغلین از اهمیتی فوق العاده برخوردار می باشد.
بهداشت حرفه ای علمی است که با پرداختن به امور بهداشتی درمانی کلیه شاغلین بخشهای مختلف جامعه اعم از صنعت،معدن، کشاورزی و خدمات نه تنها سلامتی آنها را در نظر دارد بلکه تاثیر مثبت و قابل ملاحظه ای در بهره وری و کیفیت محصولات،انگیزه کار،رضایت شغلی و کیفیت کل زندگی جامعه دارد.
شاید یکی از بحث های مهم در زمینه داشتن نیروی شاغل کارآمد، توجه به سلامت شاغلبن و همچنین رعایت استانداردهای سلامت در محیط های کاری است که این موضوع نیازمند داشتن نیروهای متخصص در عرصه بهداشت حرفه ای است که متاسفانه آنچه را آمار و ارقام اعلام می کنند، وضعیت چندان مطلوبی در این زمینه نداریم.
داشتن فقط یک هزار کارشناس بهداشت حرفه ای در کشوری که از نیروی کار بالایی در محیط های شغلی برخوردار است، نمی تواند آمار رضایت بخشی تلقی شود. به طوری که این تعداد نیروی کارشناس، هرچقدر که تلاش کنند امکان سر زدن و بازدیدهای مداوم از تمامی کارگاههای کشور را نخواهند داشت و در نتیجه، سلامت کارگران زیر سئوال می رود.
بر اساس اعلام معاونت مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، در حال حاضر بیش از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ در سطح کشور داریم که به تناسب نیروی شاغل در این محیط ها، مراکز بهداشت در این کارگاهها ایجاد می شود. در حال حاضر فقط برای کارگاههایی که بیش از 500 نفر شاغل دارد، مرکز بهداشت دایر است و این در حالی است که سهم کارگاههایی با نیروی کار کمتر از 500 نفر، به مراتب بیشتر از این کارگاهها است.
آنچه مسلم است، اینکه محیط کارگاهی کشور از استانداردهای لازم در تامین سلامت نیروی کار برخوردار نبوده و همین مسئله موجب شده که نیروی کار، بعد از گذشت چند سال از فعالیت و در هنگام دوران بازنشستگی، از نعمت سلامت محروم باشد و دچار یکی از بیماریهایی شود که در نهایت او را راهی درمانگاه و بیمارستان می سازد.
در بازدیدهای وزارت بهداشت از 486 هزار کارگاه کوچک و بزرگ کشور در سال 85، مشخص شد که در 13 درصد این محیطها، کارگران در معرض آلودگی صوتی قرار دارند. همچنین، 6 درصد این کارگاهها دچار عامل زیان آور ارتعاش هستند و 11 درصد نیز از روشنایی نامناسب برخوردارند. در 14 درصد کارگاههای کشور، ابزار کار نامناسب وجود دارد و میزان گرما و رطوبت در 6 درصد این محیطها بیشتر از استاندارد حرفه ای است.
تهدید سلامت نیروی شاغل، علاوه بر اینکه خسارات جبران ناپذیری به دنبال دارد، باعث افزایش هزینه های دولت نیز می شود، به طوری که تنها در سال 85 و فقط در سطح تهران بزرگ بیش از 557 میلیارد ریال بابت اعاده سلامتی و جبران نقص عضو جسمانی بیمه شدگان تامین اجتماعی، پرداخت گردیده است.
فرهنگ بهداشت حرفه‌ای و سلامت نیروی کار در سازمانها، اداره‌ها، واحدهای تولیدی و خدماتی دولتی و خصوصی و تمامی کارگاهها و کارخانه‌ها، به عنوان محور توسعه پایدار باید مورد توجه جدی قرار بگیرد و با نگرش بر شرایط محیطهای کار و تهدید عوامل زیان‌آور، با شدت‌های گوناگون و خطرات در کمین نشسته و اجرای صحیح و موثر ضوابط قانونی موجود در فصل چهارم قانون کار و مواد مرتبط در قوانین مربوط از سوی نهادهای قانونی متعهد و پیگیر در جهت اجرای تعهدات کارفرمایان به عنوان عاملان اصلی سلامت محیط کار، باید مفهوم پویای سلامت و بهداشت حرفه‌ای توسعه یابد و با اتکا به داشتن نیروی کار سالم، مولد، شاداب و ماهر، قابلیت تولید محصولاتی با کیفیت برتر و هزینه کمتر (بهره‌وری بالاتر) و قابل رقابت در بازارهای جهانی ایجاد شود.
بنابراین موضوع تامین سلامت نیروی کار علاوه بر بعد فردی و نقش بسزایی که در تولید بهره وری و رشد اقتصادی ایفا می کند که از نظر اجتماعی نیز بسیار حائز اهمیت بوده به طوری که با ایجاد محیط کار سالم و بهداشتی و تامین حفظ و ارتقاء سلامت نیروی کار که غالبا به عنوان سرپرست خانوار ( کوچکترین واحد تشکیل جامعه) نقش ایفا می کنند.
در سلامت اجتماع و دستیابی به رفاه اجتماعی بسیار اثر گذار بوده و در خور توجه می باشند و می بایست بیش از پیش فکر سیاست مداران و مسئولان کشور خصوصا دست اندرکاران بخش سلامت را به خود مشغول سازد و کلیه عوامل تاثیر گذار در بخش مذکور مورد توجه و پیگیری مسئولان، برنامه ریزان قرار بگیرد.
در هر حال به بهانه 82 آوریل مصادف با 8 اردیبهشت که روز جهانی بهداشت حرفه ای نامگذاری شده است، می توان بیش از پیش به مشکلات و معضلاتی که در مسیر سلامت کارگران و محیط های کاری وجود دارد، پرداخت و آنها را مورد توجه مسئولان امر قرار داد تا بتوان در مسیر تحقق شعار "انسان سالم، محور توسعه پایدار"، گام برداشت.
گردآوری: سجاد موسوی دانشجوی کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای و دبیر انجمن علمی ـ دانشجوئی بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی تهران
Sajad_mousavi19@yahoo.com