حجه الاسلام غلامحسین مجیدی خوانساری
نکاتی چند در باب «نصیحت»
یکی از موضوعات  مهم و باارزش که روایات و آیات زیادی به آن سفارش کرده اند و این موضوع درسرنوشت انسان بسیار نقش دارد و انسان را به سرحد کمال میرساند بحث نصیحت است.
 
اگر انسان گوش جان بسپارد به این اندرزها و نصایحی که از قلب و جان برمخیزد و هدفی جز خیرخواهی و هدایت درآن نباشد لاجرم برجان مینشیند و انسان را از گمراهی نجات بخشیده اورا به سر حد کمال میرساند و زندگی برای او معنا دار میشود و احساس پوچی نمیکند و شادابی ونشاط درزندگی اوآشکار میگردد و تنها خود بلکه دیگران نیزازاو لذت میبرند و بهره میگیرند .(ر)بهترین افراد نزد خداوند متعال کسی است که درراه خیرخواهی برای خلق اوبیش از دیگران قدم بردارد.
 
اینقدر این مسئله نصیحت کردن با اهمیت است که از حقوق مسلم مومنین شمرده شده است و وظیفه دارد که برادر مؤمن خودش را نصیحت کند .نصیحت کردن یکی از اخلاقهای نیکوی بزرگواران است مخصوصا زمانی این حق الزامی میشود که طرف مقابل خودش تشنه این باشد که تو او را نصیحت کنی (سجا) کسی که ازتو نصیحت میخواهد باید اورا با مهربانی و ملایمت نصیحت کنی ودر نصیحت کردن خیرخواه اوباشی .
 
یک نصیحت
 
مردی با اصرار زیاد از رسول اکرم درخواست یک نصیحت نمود .حضرت به او فرمود اگر بگویم به آن عمل می کنی گفت بلی  برای بار دوم فرمود عمل میکنی . عرضه داشت آری .حضرت برای بار سوم سوال فرمود که اگر بگویم عمل میکنی گفت بلی بعد بار سوم حضرت بعد از اینکه سه بار از او قول گرفت و اورا متوجه به اهمیت مطلبی که خواست به بگوید نمود به او فرمود : هرگاه تصمیم به کاری گرفتی ، اول به عاقبت و نتیجه آن کار فکر کن و بیندیش اگر دیدی نتیجه و عاقبت خوبی دارد آن را دنبال کن والا اگر عاقبتش گمراهی و تباهی است ازآن صرف نظر کن.
 
آثار نصیحت کردن
(ع)نصیحت کردن محبت و دوستی را زیاد میکند با پذیزش نصیحت انسان از رسوایی نجات پیدا میکند وزشتی های اوپوشیده میشود . خداوندنصیحت را دوست دارد .اهلبیت دوستار نصیحت کننده هستند .با نصیحت کردن انسان به خداوند متعال تقرب پیدا میکند.بهشت برای خیرخواه و نصیحت کننده تضمینی است.
علامت نصیحت کننده
 
این منصب ساده نیست و هرکسی نمیتواند ناصح باشد انسان فرومایه نمیتواند کسی را نصیحت کند مگر از رو طمع یا ترس و هرگاه  طمع و ترس او ازبین برود به ماهیت خودش برمیگردد . کسی که حسود است محال است بتواند درست نصیحت کند . افراد بی اطلاع ار نصیحت نمیتوانند نصیحت کنند چون در نصیحت خود دغلکاری و خیانت میکنند . کسی میتواند  نصیحت کند که بحق قضاوت کند و خیرخواه باشد و در خیرخواهی همین بس که آنچه را که برای خود نمی پسندد برای دیگری نپسندد و نهی کند.
قبول نصیحت
خیلی سفارش شده که از نصیحت های ارزنده   پند بگیرید و استفاده کنید. (ع)ازموعظه های خداوند پند بگیرید و آنها را بپذیرید و بدانید که قرآن نصیحت کننده ای است که به شما خیانت نمیکند دربرابر نفس هاینان از آن راهنمایی بخواهید و از افکاری که دارید و مطابق با قرآن نیست وبرخلاف قرآن هست آن را متهم سازید و آن را بر قران مقدم نسازیدو آن افکار و خواهشها که مخالف قرآن است را خیانتکاربدانید. کسی که به شما نصیحت را هدیه میکند آن را با جان دل بشنوید . دلسوزترین فرد نسبت به تو کسی است که درراه اصلاح نفست به تو بیشتر یاری میرساند و بیشتر تورا نصیحت میکند. خوشا بحال کسی که قبول نصیحت میکند و خود را با این قبولی از گمراهی نجات میدهد.
چالشهای نصیحت در زندگی
 
یکی از نکات بسیار مهم در بحث نصیحت این است حال که اهمیت و تاثیر نصیحت را در زندگی خود را از کلام کتاب مقدس الهی و کلام نورانی انوار قدسی اهل بیت عصمت و طهارت دانستیم باید  در هنگام نصیحت کردن مخاطب خود را کاملا شناسایی کنیم و بدانیم جه کسی را میخواهیم نصیحت کنیم وآداب و شرایط و نحوه برخورد با طرف مقابل را خوب بدانیم باید بدانیم طرف مقابل ما پذیرش نصیحت ما را دارد یا نه باید بدانیم طرف مقابل ما عموم هست یا فرد خاص باید بدانیم طرف مقابل زن هست یا مرد و بدانیم کوچک است یا بزرگ که هر کدام ازاین افراد روش خاصی در نصیحت کردن آنها مطرح است .اگر طرف مقابل زن است باید ازراه عاطفه و مهربانی وارد شویم اگر مرد است از راه روشنگری و از خرد سال از راه وعده ووعید و از نوجوان است از راه روشنگری و امید بخشیدن وارد شویم باید بدانیم که کودکان زیر 5 سال ، کمتر در مقابل پند و اندرزهای کلامی  معلمین و والدین مقاومت نشان می دهند ؛ بهتر است برای نصیحت کودکان ، از موقعیت های عاطفی  استفاده کنیم . در موقعیت ها یی که فرزند به والدین خود اظهار محبت می کند یا شاگرد به معلمش اظهار محبت میکند، مقاومتش در برابر پندها بسیار کم خواهد شد .ولی هنگامی که فرزندتان وارد مرحله ی نوجوانی می شود ، به جهت حس استقلالی که دارد ، به شدت در مقابل نصیحت های والدین - به ویژه مادر -  و نیز شاگرد در مقابل معلم مقاومت نشان می دهد ؛ زیرا این پند و اندرزها به طور غیر مستقیم به او پیام می دهد که هنوز بچه است ؛ در حالی که او خود را بزرگ می پندارد . بنابراین بکوشید ، از روش القای غیر مستقیم استفاده کنید .اگر هم مجبور شدید از اندرزهای کلامی بهره ببرید ، بکوشید به کمترین مقدار بسنده کنید و شرایط آن را از نظر دور ندارید.
 
نصیحت تکراری
 
در این شکی نیست که یکی از چالشهای نصیحت تکرار کردن درنصیحت است که ملالت می آورد  باید بدانیم که زیاده روی درنصیحت در هر سنی ، اثرش را از دست می دهد .به جای تذکرهای پی در پی و گفت کلامات دل سرد کننده مثل اینکه بگوییم انگار با دیوار صحبت می‌کنم و اورا بخواهیم مکرر سرزنش کنیم هیچ اثری در نصیحت ما نخواهد بود وکوچک‌ترین عکس‌العملی نشان نمی‌دهد. از این گوش می‌گیرد از آن گوش درمی‌دهد. دانستن این مطلب برای همه ما لازم است که بدانیم  در مورد بعضی از بچه‌ها صحبت کردن باعث تغییر رفتار آنها نمی‌شود. ولی بعضی دیگر با گفت‌وگو تغییر رفتار می‌دهند. بچه‌های مسئولیت‌پذیر در برابر گفت‌وگو و توضیحات، رفتارهای مناسبی از خود بروز می‌دهند ولی برای برخی دیگر صحبت و نصیحت و توضیح از یک گوش شنیدن و از آن یکی در کردن است و باعث تغییر رفتار آنها نمی‌شود. این بچه‌ها نیاز دارند تا عواقب کار خود را تجربه کند والدین و معلمین و ناصحین می‌بایستی از برخوردهای منفی و شدید و کوچک جلوه‌دادن احساسات نوجوان و یا گفتن حرفهای دل سرد کنند پرهیز کرده و درعوضدرکمالآرامشبااوبرخورد کنند و قبل از آنکه شروع به صحبت  و نصیحت کنند اندکی فکر کنند. باید به خواسته های جوانان توجه شود نباید سریع به او جواب منفی دهیم ، ایده خوبی است که به نوجوان خود بگویید، شرایط را بررسی خواهید کرد و یا اینکه بگویید «بگذار کمی فکر کنم بعداً به تو پاسخ خواهم داد.» همچنین می‌توانید بگویید که باید این مسئله را با شخص دیگری درمیان بگذارم  و بعداً جواب میدهم . به خاطر داشته باشید که پس از مدتی حتماً باید به او جواب دهید. روش‌های دیگر نیز می‌تواند به شما کمک کند تا از تکنیک «فکر کردن قبل از حرف زدن» یاری جویید.
 
باید دانست سؤالات پیچ در پیچ، نصیحت‌های تکراری ، تکرار سؤالات ، باعث عصبانیت، رنجش، نافرمانی، مخالفت و فرار نوجوان می‌شود. به‌خاطر داشته باشید نوجوانان با این سؤلات آزرده می‌شوند. هرچقدر ارتباط کلامی شما منفی‌تر باشد، عصبانیت و رنجش و دیگر احساسات منفی بیشتری را درنوجوان ایجاد می‌کند. اگر  3 باردرروزبانوجوانخودصحبت کنید و هر 3بار آنها منفی باشد به‌مراتب بدتر از آن می‌‌شود که تصورش را می‌توانید بکنید. در کل یک قانون خوب را در ذهنتان حک کنید، هنگامی که حاضر می‌شوید تا به رختخواب بروید به‌خاطر بیاورید که چگونه روزتان را با نوجوانتان سپری کرده‌اید؟
آنچه در نصیحت صحیح باید دانست :
1-گفتن نقاط قوت ونقاط منفی
 
برای اینکه طرف مقابل مثلا فرزند شما خیال نکند شما یک آدم منفی بافی هستید و خوبی ها را نمیبینید فقظ سرزنش میکنید باید در هنگام نصیحت کردن نکات مثبت و نقاط قوت طرف را یاد آور شوید که بداند شما به خوبی ها او توجه دارید بعد از یاد آوری کردن او را نصیحت کنید که این نصیحت به دلش مینشیند شما خود را محک بزنید که آیا در هنگام نصیحت کردن اوقات ویژگی‌های مثبت او را تقویت کرده‌اید یا اعمال منفی اورا.
 
2 –عبرت آموزی
 
برای اینکه در هنگام نصیحت کار خوب را نشان او دهید از الگوگیری استفاده کنید و یعنی یک کسی که هم ردیف او بوده و او موفق بوده در ترک کاری که شما فرزند خود را سرزنش میکند یا موفق بوده در انجام کاری که شما فرزند خودرا به او امر میکند به او معرفی کنید تا این مسنله برایش ملموس شود و حتما  و بهتر اینکه آن الگو همردیف او از نظر سنی و شخصیتی باشد که دست یافتن به نصایح شما دست یافتنی باشد لذا وقتی فرزندان خود را برای اصلاح بد رفتاری شان پند می دهید ، از همسالانی بگویید که به جهت رفتار مشابه ، دچار مشکل شده اند ؛ عاقبت بد آنان عبر ت آموز است .
 
3 -  یاد آوری نعمات الهی
 
قبل از اینکه شروع به نصیحت کنید اول نعمت های خدای بزرگ ( پدر ، مادر، سلامت ، امکانات و ...) را یاد آوری کنید . کودک یا نوجوانی که متوجه نعمت های الهی  باشد ، کمتر به سمت خلاف می رود . این شیوه ای قرآنی است ؛ که خدای متعالی خطاب به رسول گرامی اش می فرماید :آیا خداوند ، تو را یتیمی نیافت و در پناه خود جای داد ، و تو را ره گم کرده نیافت و راهنمایی کرد ، و تو را فقیر نیافت و توانگر ساخت ؟
 
 4 –پرهیز از تکرار
 
 در نصیحت کردن به مقدار ضرورت بسنده کنید . نصیحت پی درپی ، سبب لجاجت فرزندان می شود و رفتار ناشایست را در آنان تثبیت می کند . توجه داشته باشید که حتی بزرگسالان نیز پند را به سختی می پذیرند .به قول معروف نصیحت مانند روغن کرچک است که دادنش راحت ، ولی خوردنش بسیار ناخوشایند است .
 
5 –خود به نصایح عمل کنیم
 
 کسی که نصیحت میکند نباید خودش مرتکب خلاف آن شود والا تاثیری نخواهد داشت امیر المومنین علی علیه السلام و خواست فردی را که برای درمان به خدمت اوآورده بودند درمان کند و متوجه شد که خرما  نخوردن داروی اوست چون خود حضرت درحال خوردن خرما بود  به او فرمود برو فردا بیا تا درمانت کنم وقتی فردا آمد به او فرمود درمان تو اینکه خرما نخوری عرضه داشت آقا جان خوب دیروز همین را میفرمودید حضرت فرمود دیروز خودم درحال خوردن خرما بودم نخواستم به چیزی که در آن لحظه خود عمل نمیکردم به دیگری نصیحت کنم بنابر این خودتان به موعظه ها یتان عمل کنید .
 
6 –ارتباط قلبی برقرار کردن
 
برای اینکه نصیحت شما  تاثیر داشته باشد ، باید بین خود و فرزندانتان رابطه ای قلبی و عاطفی برقرار سازید . دلی آماده پذیرش است  که با آنان انس داشته باشد .موانع رابطه قلبی ، مانند زنگارهای روی آهن است که جلوی جذب آهن ربا را می گیرد .
 
  7 –با خوش خلقی نصیحت کنید
 
خوش روی و خوش خلقی تاثیر زیادی در پذیرش نصیحت دارد اذا هنگام پند دادن ، خوشرو باشید . چرا که ترشرویی ، تاثیر پند را می گیرد .
 
8 –از زبانی نرم و لین استفاده کنید
 
در نصیحت کردن نباید صدای خود را بلند کنید و عصبانی شوید بلکه از لحنی نرم استفاده کنید و به آرامی تذکر دهید . همان طور که وقتی خداوند بزرگ ، موسی و هارون (ع) را به سوی فرعون فرستاد ، بدانان فرمود که با او به نرمی سخن بگویند .
 
9  - پنهانی نه آشکارا
 
نصیحتی تاثیر گذار خواهد بود که پنهانی باشد نزد دیگری نباشد که او تحقیر شود و احساس شرمندگی کند  به ویژه برای نوجوان ، باید پنهانی باشد . نوجوانان از نصیحت شنیدن در جمع خوششان نمی آید .
 
10 -  منفعت طرف مقابل لحاظ شود
 
در نصیحت و پند و اندرزها ، به منفعت و مصلحت فرزند توجه کنید و مصالح خود را در نظر نگیرید . اگر فرزند شما احساس کند نصیحت های شما برای منافع خودتان است ، چندان اثری نخواهند داشت.
 
11 –بهترین روش تغافل است
 
باید دانست بسیار سفارش شده درهنگام دیدن خطاهای فرزندانتان بهترین روش نصیحت تغافل است یعنی نادیده گرفتن و توجه نگرده و برو نیاوردن است بکوشید به جای انتقاد ، بیشتر از تربیت خاموش ، یعنی سکوت و نگاه استفاده کنید . سکوت شما در برابر بدرفتاری او ، نشان دهنده کرامت شما است . اینگونه است که رفتارتان سبب سازندگی نوجوانتان خواهد شد .
 
 12 –گفتن غیر مستقیم
 
یکی از شیوه هایی که برای نصیحت کردن بکار رفته و خوب جواب داده اینه شما خواسته خود را مستقیم به طرف ابراز نکنید بلکه به فرد غایبی که فرضی هست را نصیحت کنید به این صورت که  ، از شیوه « به در بگو ، دیوار بشنود » ، استفاده کنید تا از مقاومت روانی او کاسته شود . و اگر گاهی مجبور می شوید به طور مستقیم اشکالات او را بگویید ، نکات ذیل را رعایت کنید :پیش از انتقاد ، از او اجازه بگیرید . در صورتی که اجازه دهد ، مقاومت روانی اش از بین خواهد رفت و سخن شما را می پذیرد و اگر اجازه ندهد ، خود درباره رفتارهایش تفکر می کند و متوجه اشتباهش خواهد شد .وابتدا نقاط مثبت او را بگویید .واورا سرزنش نکنید بلکه کاررا سرزنش کنید یعنی بگوید اینکار کار زشتی است که شان آدم باشخصیت نیست که آن را انجام دهد نگوئیید تو آدم بی شخصیتی هستی و نیز بگویید من از این کارها خوشم نمیاد که این روش تاثیر خوبی خواهدداشت.

ما را دنبال کنید

به اشتراک گذاری این مطلب!
مطالب مرتبط
نظرات
lhvdkj -> 1398/01/30
پاسخ

توی یک نصیحت اخر خط دوم نوشته شده که بله

فاطمه -> 1400/07/28
پاسخ

یه انشادرموردنصیحت کردن همکلاسی بهم بگین لطفا

حان -> 1400/09/07
پاسخ

خوب

نظر شما

نظرهای حاوی توهین، افترا یا نوشته‌شده با حروف لاتین (فینگلیش) منتشر نمی‌شوند.

نظرسنجیآرشیو
نظرسنجی
آخرین اخبار
پربازدیدترین عناوین