3- آب جاری
(مسأله 28) آب جاری، آبی است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد، مانند آب چشمه و قنات1.
1- مکارم : یا از برفهای متراکم در کوهها سرچشمه می گیرد و ادامه دارد.
مظاهری: و یا از برفهای متراکم در کوهها سرچشمه بگیرد و جریان داشته باشد.آبی که از زمین بجوشد وجریان نداشته باشد اگر روی زمین باشد به آن آب چشمه گفته میشود؛ و اگر درزیر زمین باشد به آن آب چاه گفته می شود.
تبریزی: و لوله کشی هایی که فعلاً در بلاد مرسوم است جاری نیست و حکم آب کُر را دارد.
*****
زنجانی: مسأله- آب جاری: آبی است که جریان داشته و دارای ماده است (یعنی به منبعی متصل باشد) مانند آب چشمه، آب رودخانه، آب قنات و آب لوله کشی شهری.
فاضل: مسأله- آب جاری، آبی است که دارای مادّه است و جریان دارد ؛ مانند اینکه از زمین بجوشد و جریان داشته باشد چون آب چشمه و قنات.
سیستانی: مسأله- آب جاری به آبی گفته می شود که: 1- منبع طبیعی داشته باشد.2- جاری باشد هر چند به وسیله ای آن را جاری سازند. 3- فی الجمله استمرار داشته باشد؛ و لازم نیست به منبع طبیعی متصل باشد، پس اگر به طور طبیعی از آن جدا شود مانند ریزش آب از بالا به صورت قطره، با فرض جریان بر زمین، جاری به حساب می آید. ولی اگر چیزی مانع اتّصال آن به منبع شود؛ مثلاً اگر مانع ریزش یا جوشش آب شود، یا ارتباط آن را با منبع قطع کند آب باقی مانده حکم جاری را ندارد، هر چند جریان داشته باشد.
(مسأله 29) آب جاری اگر چه کمتر از کر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد تا وقتی بو یا رنگ یا مزهٔ آن بواسطهٔ نجاست1 تغییر نکرده پاک است.
1- زنجانی: به سبب ملاقات با نجاست...
*****
مظاهری: مسأله- اگر نجاستی به آب عاصم [کر، جاری، باران، چشمه و چاه] برسد آن آب نجس نمی شود مگر اینکه بو یا رنگ یا مزۀ آن بواسطۀ نجاست تغییر کند.
(مسأله 30) اگر نجاستی به آب جاری برسد، مقداری از آن، که بو یا رنگ یا مزه اش بواسطهٔ نجاست تغییر کرده نجس است، و طرفی که متصل به چشمه است -اگر چه کمتر از کر باشد- پاک است1. و آبهای دیگر نهر، اگر به اندازهٔ کر باشد یا بواسطهٔ آبی که تغییر نکرده به آب طرف چشمه متصل باشد، پاک وگرنه نجس است.
1- مکارم: ولی طرف دیگر اگر کمتر از کر باشد نجس می شود مگر اینکه با آب تغییر نکرده اتّصال به چشمه داشته باشد.
*****
زنجانی: مسأله - اگر نجاستی به آب جاری برسد، مقداری از آن ، که بو، رنگ یا مزۀ آن به سبب ملاقات با نجاست تغییر کرده نجس است، و با از بین رفتن تغییر پاک می شود، و آب طرف منبع اگر چه کمتر از کر باشد، پاک است و آب طرف دیگر اگر به اندازه کر باشد یا بواسطه آبی که تغییر نکرده به آب طرف منبع یا آب کرمتصل باشد، پاک و گرنه، نجس است.
مظاهری: مسأله- اگر نجاستی به آب عاصم برسد مقداری از آن که بو، رنگ و یا مزه اش بواسطۀ نجاست تغییر کرده نجس است و مابقی اگر به مقدار کر باشد پاک ، و در غیر اینصورت نجس است مگر آبی که متصل به چشمه و چاه است که گرچه کمتر از کر باشد پاک است.
(مسأله 31) آب چشمه ای که جاری نیست ولی طوری است که اگر از آن بردارند باز می جوشد، (حکم آب جاری دارد1. یعنی 2) اگر نجاست به آن برسد، تا وقتی بو یا رنگ یا مزهٔ آن بواسطهٔ نجاست تغییر نکرده پاک است.
1- مکارم: و با ملاقات نجاست نجس نمی شود، هر چند کمتر از کر باشد؛ همچنین آبهای ایستادهٔ کنار نهرها که متّصل به نهر است.
سیستانی: حکم آب جاری را ندارد، یعنی اگر نجاستی به آن برسد و کمتر از کُر باشد نجس می شود.
زنجانی: آب جاری محسوب می شود، یعنی اگر نجاست به آن برسد تا وقتی که بو، رنگ یا مزه آن به واسطه ملاقات با نجاست تغییر نکرده پاک است. و اگر بو، رنگ یا مزه اش تغییر کرد با از بین رفتن تغییر، پاک می شود.
مظاهری: حکم آب عاصم [کر، جاری، باران، چشمه و چاه] را دارد ، گرچه آن آب بسیار کم باشد.
2- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله فاضل نیست.]
(مسأله32) آبی که کنار نهر ایستاده و متصل به آب جاری است1، حکم آب جاری دارد2.
1- خوئی، تبریزی، زنجانی، وحید: در صورتی که به ملاقات نجس، بو یا رنگ یا مزه اش تغییر نکند نجس نمی شود (زنجانی: و چنانچه تغییر کند، با از بین رفتن آن پاک می شود).
فاضل: اگر نجاست به آن برسد تا وقتی بو یا رنگ یا مزهٔ آن بواسطهٔ نجاست تغییر نکرده پاک است.
سبحانی: با ملاقات نجس نمی شود، ولی حکم آب جاری را ندارد.
2- سیستانی: حکم آب جاری را ندارد.
مکارم: رجوع کنید به ذیل مسأله 31.
(مسأله 33) چشمه ای که مثلاً در زمستان می جوشد و در تابستان از جوشش می افتد، فقط وقتی که می جوشد1حکم آب جاری دارد2.
این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.
1- فاضل: اگر کمتر از کُر هم باشد با ملاقات نجس متنجس نمی شود، مگر اینکه بو یا رنگ یا مزه آن بواسطه نجاست تغییر کند.
2- زنجانی: آب جاری محسوب می شود.
*****
مکارم: مسأله- چشمه ها و قناتها که گاه می جوشد و گاه از جوشش می افتد، در هنگامی که می جوشد حکم آب جاری دارد.
(مسأله 34) آب حوض حمام -اگر چه کمتر از کر باشد – چنانچه به خزینه ای1 که آب آن به اندازه کر است متصل باشد2، مثل آب جاری است.
این مسأله در رساله آیات عظام: فاضل ، مکارم و مظاهری نیست.
1- سبحانی: چنانچه به منبعی...
2- اراکی: و یا مجموع آب حوض با آب خزینه کر باشد...
*****
خوئی، تبریزی، سیستانی، زنجانی: مسأله- آب حوضچهٔ حمّام اگر کمتر از کر باشد، چنانچه به خزینه ای که آبش به ضمیمهٔ آب حوض، به اندازهٔ کر است متّصل باشد و به ملاقات نجس، بو یا رنگ یا مزه آن تغییر نکند نجس نمی شود.
نوری: مسأله- آب حوض حمام اگر چه کمتر از کُر باشد، مثل آب جاری است، ولی بنابر احتیاط واجب باید به خزینه ای که آب آن به تنهایی یا با آب حوضچه به اندازهٔ کُر است متصل باشد.
(مسأله 35) آب لوله های حمام1 که از شیرها و دوشها می ریزد2 اگر متصل به کر باشد مثل آب جاری است3، وآب لوله های عمارات اگر متصل به کر باشد در حکم آب کر است.
1- سبحانی: و ساختمانها...
2- بهجت: و آب لوله های ساختمان، اگر متصل به کر باشد، در حکم آب کر است.
3- اراکی، سبحانی: [پایان مسأله].
*****
خوئی: مسأله – آب لوله های حمام و عمارات که از شیرها و دوشها می ریزد اگر به ضمیمه حوضی. که متصل به آن است به قدر کر باشد حکم کر را دارد*.
. سیستانی: تبریزی: اگر به ضمیمه منبعی...
* گلپایگانی، صافی: اگر متصل به کر باشد مثل آب جاری است.
* وحید: اگر متصل به مخزنی باشد که آب آن کمتر از کر نباشد حکم آب جاری را دارد.
مکارم: مسأله- آبهای لوله کشی شهرها و حمّامها و مانند آن که متّصل به منبع است حکم آب جاری را دارد، به شرط اینکه آب منبع به تنهایی یا به اضافهٔ آب موجود در لوله ها کمتر از کر نباشد.
فاضل: مسأله- آب لوله های حمام اگر متصل به کُر باشد مثل آب جاری است. وآب لوله های ساختمانها اگر متصل به کُر باشد چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتی بو یا رنگ یا مزه آن به واسطه نجاست تغییر نکند پاک است.
زنجانی: مسأله- آب لوله کشی شهری آب جاری است و فرقی بین آب حمام و غیر حمام نیست. در حمامهایی که به آب لوله کشی متصل نیست، آبی که از شیرها و دوشهای آن می ریزد اگر با آب لوله ها و آب حوضی که متصل به آن است به قدر کر باشد، کر محسوب می شود.
مظاهری: مسأله- آب لوله های حمام یا عمارات که متصل به آب عاصم [کر، جاری، باران، چشمه و چاه] است حکم آب عاصم را دارد .
(مسأله 36) آبی که روی زمین جریان دارد ولی از زمین نمی جوشد، چنانچه کمتر از کر باشد و نجاست به آن برسد نجس می شود. اما اگر از بالا با فشار به پایین بریزد1،چنانچه نجاست به پایین آن برسد بالای آن نجس نمی شود2.
این مسأله در رساله آیات عظام: زنجانی، مکارم و مظاهری نیست
1- خوئی، تبریزی ، وحید: اگر با فشار جاری باشد و مثلاً نجاست به پایین آن برسد، طرف بالای آن نجس نمی شود.
سیستانی: اگراز بالا جاری باشد و نجاست به پایین آن برسد طرف بالای آن نجس نمی شود.
فاضل: اگر از بالا به پایین بریزد...
2- گلپایگانی، صافی: و اگربا فشار از پایین به بالا هم باشد مثل فوّاره، اگر به بالای آن چیز نجسی برسد، پایین آن نجس نمی شود.
مسأله اختصاصی
مکارم: مسأله 40- هرگاه ظرفی را زیر آب لوله کشی بگذارند، آبی که درون ظرف است حکم آب جاری را دارد ،به شرط این که متصل به آب لوله کشی باشد.