3-گنج
(مسأله 1806)گنج مالی است که در زمین یا درخت یا کوه یا دیوار پنهان باشد و کسی آن را پیدا کند 1و طوری باشد که به آن، گنج بگویند.2
1- مظاهری: ومالک آن معلوم نباشد.
2- وحید: [و] در صورتی که به مقدار نصاب باشد باید خمس آن را بدهد.
*****
مکارم: مسأله- «گنج» مالی است که در زیر زمین، یا کوه، یا دیوار، یا درون درخت پنهان کرده باشند و درعرف به آن گنج گویند.
سیستانی: مسأله- گنج، مالی است منقول که مخفی شده و از دسترس افراد خارج شده است و در زمین یا درخت یا کوه یا دیوار پنهان باشد و بودن آن در آنجا معمول نباشد.
زنجانی: مسأله- «گنج» مال گرانبهایی است که در زمین یا درخت یا کوه یا دیوار یا مانند آن، ذخیره و پنهان شده باشد.
(مسأله 1807)اگر انسان در زمینی که ملک کسی نیست1گنجی پیدا کند2، مال خود اوست و باید خمس آن را بدهد3.
1- سیستانی: یا موات است و خود او با احیاء، مالک شده است، گنجی پیدا کند، می تواند آن را برای خود بردارد ولی باید خمس آن را بدهد.
2- مکارم: و مالک آن گنج به هیچ وجه شناخته نیست...
3- خوئی، صافی: لکن در صورتی که آن گنج غیر از طلا و نقره باشد وجوب خمس در آن بنابراحتیاط است.
تبریزی: اگر چه گنج غیر از طلا و نقره باشد.
*****
زنجانی: مسأله- اگر انسان در زمینی که ملک کسی نیست گنجی پیدا کند، چنانچه از گنجهای قدیمی است که زمان بسیاری از پنهان شدن آن گذشته به طوری که عرفا آن را بدون مالک بشمار می آورند می تواند آن را به ملکیت خود درآورد و در این صورت اگر گنج از جنس طلا و نقره سکّه دار باشد، باید خمس آن را بدهد و لازم نیست که معامله با آن گنج در حال حاضر مرسوم باشد و اگر از جنس طلا یا نقره سکّه دار نباشد در صورتی که خمس آن لازم است که به تنهایی یا با منفعت های دیگر از مخارج سالش زیاد بیاید و چنانچه گنج عرفا بدون مالک بشمار نمی اید (یا به این جهت که گنج قدیمی نیست و مثلا از چیزهایی است که در عصر حاضر یا زمان های نزدیک به آن مرسوم است یا به جهت اینکه در طرفی قرار گرفته که نشان می دهد، مدت زمان بسیاری از پنهان شدن آن نگذشته ) در این صورت چنانچه نتواند صاحب آن را پیدا کند باید آن را صدقه دهد، و صدقه به احتیاط واجب باید با اجازه مجتهد جامع الشرایط باشد.
مظاهری: مسأله- اگر کسی در جایی گنجی پیدا کند خواه در ملک او باشد یا نباشد، در اراضی مباح باشد یا در اراضی ملکی، اگر قیمت آن بعد از کم کردن مخارجی که برای ان نموده است به 15 مثقال طلای معمولی برسد باید خمس آن را بدهد.
(مسأله 1808)نصاب گنج1 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا است2، یعنی اگر قیمت چیزی را که از گنج به دست می آورد3، بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا برسد4، باید خمس آن را بدهد.
1- فاضل، نوری، سبحانی: بنابراحتیاط ...
2- اراکی: نصاب گنج 15 مثقال طلاست...
3- مکارم: به این مقدار برسد خمس آن واجب است، اما اگر کمتر از آن باشد خمس آن واجب نیست و اگر قیمت آن به پانزده مثقال طلا نرسد ولی به 105 مثقال نقره برسد باز خمس آن واجب است و همچنین عکس آن. هرگاه برای استخراج گنج، مخارجی کرده، مقدار آن را کم می کند و خمس بقیّه را می دهد.
بهجت: بعد از کم کردن هزینه اخراج به 105 مثقال نقره سکّه دار یا 15 مثقال طلای سکّه دار برسد باید خمس آن را بدهد و در تعلّق خمس به گنج نیز گذشتن سال معتبر نیست.
4- اراکی: باید 15 مثقال طلا برسد...
فاضل، نوری، سبحانی: به 105 مثقال نقره سکّه داریا 15 مثقال طلای سکّه دار برسد،(فاضل،نوری: بنابراحتیاط واجب) باید خمس آن را بدهد.
مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 1807.
*****
گلپایگانی، صافی: مسأله- نصاب گنج در غیر طلا ونقره بنابراحتیاط 105 مثقال نقره سکّه دار یا 15 مثقال طلای سکّه دار است یعنی اگر قیمت چیزی را که از گنج بدست می آورد، بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده به یکی از این دو نصاب برسد، بنابراحتیاط واجب باید خمس آن را بدهد و امّا نصاب گنج طلا، 15 مثقال طلای سکّه دار و گنج نقره 105 مثقال نقره سکّه دار است.
خوئی، تبریزی: مسأله- نصاب گنج اگر نقره باشد 105 مثقال نقره مسکوک و اگرطلا باشد 15 مثقال طلای مسکوک است و اگر از غیر طلا و نقره باشد نصاب را با یکی از طلا یا نقره ملاحظه نمایند.
سیستانی: مسأله- نصاب گنج 105 مثقال نقره مسکوک و یا 15 مثقال طلای مسکوک است، یعنی اگر قیمت چیزی را که از گنج به دست می آورد مساوی با قیمت یکی از این دو باشد، خمس در آن واجب است.
زنجانی: مسأله- نصاب گنج در طلای سکّه دار همچون نصاب طلا در زکات؛ یعنی بیست دینار شرعی ، و در نقره سکّه دار همچون نصاب نقره در زکات، یعنی دویست درهم شرعی است درباره تبدیل این وزن ها به وزن های کنونی در مسأله [1896] و [1897] توضیح داده خواهد شد، و گنجی که طلا و نقره سکّه دار نیست خمس ندارد مگر از باب منافع کسب که در مسأله [1752] به بعد گذشت -هر چند احتیاط مستحب آن است که اگر قیمت ان به مقدار یکی از دو نصاب طلا و نقره برسد خمس آن را بدهد.
وحید: مسأله- نصاب گنج اگر نقره باشد صد و پنج مثقال نقره مسکوک ، و اگر طلا باشد پانزده مثقال طلای مسکوک است ، یعنی اگر قیمت آنچه که از این دو به دست می آورد به حدّ نصاب برسد ، باید خمس آن را بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده بدهد ، و اگر از غیر طلا و نقره باشد ـ بنابر احتیاط واجب ـ هر چند به یکی از این دو حدّ نرسد ، باید بعد از کم کردن مخارج خمس را بدهد.
(مسأله 1809)اگر در زمینی که از دیگری خریده گنجی پیدا کند و بداند مال کسانی که قبلاً مالک آن زمین بوده اند نیست، مال خود او می شود و باید خمس آن را بدهد ولی اگر احتمال دهد که مال یکی از آنان است1، باید2به او اطّلاع دهد و چنانچه معلوم شود مال او نیست، باید3به کسی که پیش از او مالک زمین بوده اطّلاع دهد و به همین ترتیب4به تمام کسانی که پیش از او مالک زمین بوده اند خبر دهد و اگر معلوم شود مال هیج یک از آنان نیست5مال خود او می شود و باید خمس آن را بدهد.
این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.
1- مکارم: بنابر احتیاط واجب باید به مالک قبلی اطّلاع دهد؛ چنانچه معلوم شود مال او نیست به کسی که پیش از او، مالک آن زمین بوده اطّلاع می دهد و به همین ترتیب به تمام کسانی که پیش از او مالک زمین بوده اند و آنها را می شناسد خبر دهد، اگر معلوم شود مال هیج یک از آنان نیست مال خود او می شود و باید خمس آن را بدهد.
2- خوئی، تبریزی: بنابراحتیاط واجب ...
وحید: بنابراحتیاط...
3- [کلمه «باید» در رساله آیات عظام: خوئی و تبریزی نیست]
4- گلپایگانی، صافی: بنابراحتیاط لازم...
فاضل: بنابراحتیاط واجب...
5- تبریزی: اگر معلوم نشود مال آنان است...
*****
بهجت: مسأله- اگر در زمینی که از دیگری خریده گنجی پیدا کند و احتمال بدهد که مال فروشنده است، باید به او اطّلاع دهد و اگر آن فروشنده ادّعا کرد که مال اوست و راست گفتن او محتمل بود، به او داده می شود، و اگر گفت مال من نیست بنابراحتیاط واجب به فروشنده قبل از او اطّلاع داده می شود، و اگر هیچ کدام از فروشندگان مدّعی مالکیّت نبودند، مال پیدا کننده است و خمس آن بر او واجب می شود، و همچنین است در موردی که گنج در ملک دیگری پیدا شود، اگر چه احتیاط مستحبّ آن است که همه را صدقه بدهد تا در مواردی که بین خمس و صدقه مشترک است مصرف شود.
سیستانی: مسأله- اگر در زمینی که از دیگری خریده یا با اجاره و مانند آن تصرّف کرده است، گنجی پیدا کند که شرعاً متعلّق به مسلمان یا ذمّی نباشد، یا اگر باشد مربوط به زمانهای بسیار قدیم باشد، که این قدمت موجب عدم احراز وجود وارثی برای او بشود، میتواند آن گنج را برای خود بردارد ولی باید خمس آن را بدهد؛ و اگر احتمال عقلایی دهد که مال مالک قبلی است در صورتی که بر زمین و همچنین بر گنج یا جای آن به تبعیّت زمین دست داشته است، باید به او اطّلاع دهد؛ پس اگر آن را ادّعا کند، باید تحویل دهد و اگر ادّعا نکند، به کسی که پیش از او مالک زمین بوده و بر او دست داشته اطّلاع دهد، و به همین ترتیب به تمام کسانی که پیش از او مالک زمین بوده اند و بر آن دست داشته اند، خبردهد و اگر هیچ کدام، آن را ادّعا نکنند و نداند که تعلّق به مسلمان یا ذمّی غیر قدیم دارد می تواند آن را برای خود بردارد ولی باید خمس آن را بدهد.
زنجانی: مسأله- اگر در زمینی که از دیگری خریده گنجی پیدا کند، مسأله دو صورت دارد:
صورت اول: گنج از گنج های قدیمی نباشد در این صورت اگر احتمال دهد گنج مال کسی است که قبلا مالک زمین بوده باید به او اطّلاع دهد و چنانچه بگوید مال من است آن را به او بدهد و لازم نیست نشانه آن را بگوید ، همچنین اگر احتمال دهد مال یکی از کسانی است که با این زمین سر و کار داشته اند ، همچون فرزند و خدمتکار مالک پیشین، باید به آنها اطّلاع دهد و چنانچه یکی از آنها بگوید که مال من است باید آن را به وی بدهد، و اگر مالک پیشین و هیچ یک از کسانی که با سر و کار داشته ، نگویند که این گنج مال آنهاست باید به کسی که پیش از آن مالک زمین بوده و کسانی که در زمان او با زمین سر و کار داشته اند اطّلاع دهد، به همین ترتیب به تمام مالکان پیشین و کسانی که با زمین سر و کار داشته اند اطّلاع دهد چنانچه هیچ یک نگویند که گنج مال آنها است باید آن را صدقه دهد و بنابراحتیاط واجب در صدقه از مجتهد جامع الشرایط اجازه بگیرد.
صورت دوم: گنج از گنج های قدیمی باشد در این صورت اگر نشانه ای در کار نباشد که گنج به تازگی پنهان شده و در نتیجه به طوری باشد که عرفا بدون مالک به شما ر آید می تواند آن را به ملکیت خود در آورد که در این فرض اگر از جنس طلا و نقره سکّه دار باشد باید خمس آن را بدهد و چنانچه نشانه ای در کار باشد که گنج به تازگی پنهان شده بنابراحتیاط واجب باید به ترتیبی که در صورت اول گفته شده به مالکان پیشین و کسانی که با زمین در ارتباط بوده اند خبر دهد و چنانچه هیچ یک از آنها نگویند که این گنج مال آنهاست آن را صدقه داده و در صدقه از مجتهد جامع الشرایط اجازه بگیرد.
(مسأله 1810)اگر در ظرفهای متعددی که دریک جا دفن شده مالی پیدا کند1که قیمت آنها روی هم 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا باشد2، باید 3خمس آن را بدهد4ولی چنانچه در چند جا گنج پیدا کند، هر کدام آنها که قیمتش به این مقدار برسد5، خمس آن واجب است6 و گنجی که قیمت آن به این مقدار نرسیده خمس ندارد.
این مسأله در رساله آیات عظام: بهجت و مظاهری نیست.
1- سیستانی: اگر در یک زمان، در جاهای متعددی، گنج پیدا کند...
2- اراکی، فاضل: روی هم 15 مثقال طلا باشد...
خوئی، تبریزی: روی هم 105 مثقال در نقره یا 15 مثقال در طلا باشد...
نوری: روی هم 105 مثقال نقره سکّه دار یا 15 مثقال طلای سکّه دار باشد...
3- نوری: بنابراحتیاط واجب...
4- سیستانی: ولی اگر در زمانهای مختلف گنج پیدا کند، پس اگر فاصله زیاد نباشد، قیمت همه آنها روی هم باید محاسبه شود و اگر فاصله زیاد باشد، هر کدام جداگانه محاسبه می شود.
5- مکارم: خمس دارد و لازم نیست آنها را روی هم حساب کند.
6- نوری: بنابراحتیاط خمس آن واجب است...
*****
زنجانی: مسأله- در وجوب خمس گنج لازم نیست که تمام مقدار نصاب را در یک جا پیدا کند بلکه اگر در چند جا هم گنج پیدا کند که بر روی هم به مقدار نصاب باشد باید خمس آن را بدهد. البته گنج های طلا و گنج های نقره به همدیگر ضمیمه نشده بلکه هر دسته جدا گانه محاسبه می شود و اگر مقداری گنج پیدا کند که به مقدار نصاب نرسیده و پس از مصرف کردن یا از بین رفتن آن مقدار دیگر پیدا کند که به ضمیمه مقدار مصرف شده به اندازه نصاب برسد خمس ندارد. بنابراین در وجوب خمس شرط است که مقدار گنج هایی که در یک یا چند جا و در یک یا چند زمان پیدا کرده و هنوز موجود است به مقدار نصاب برسد.
وحید: مسأله-اگر در ظرفهای متعدّدی که در یک جا دفن شده مالی پیدا کند که قیمت آنها روی هم صد و پنج مثقال نقره مسکوک در نقره یا پانزده مثقال طلای مسکوک در طلا باشد ، باید خمس آن را بدهد ، ولی چنانچه در چند جا پیدا کند ، هر کدام از آنها که قیمتش به این مقدار برسد ، باید خمس آن را بدهد ، و آنچه که قیمت آن به این مقدار نرسیده است خمس ندارد ، ولی اگر گنج پیدا شده غیر از طلا و نقره باشد در هر دو صورت ـ بنابر احتیاط واجب ـ بدون ملاحظه نصاب خمس آن را بدهد.
سبحانی: مسأله- اگر در ظرف های متعدّدی که در یکجا دفن شده، مالی پیدا کند که قیمت آنها روی هم 105مثقال نقره سکّه دار یا 15 مثقال طلای سکّه دار باشد، باید خمس آن را بدهد. ولی چنانچه چند گنج در جاهای مختلف پیدا کند. اگر قیمت هر کدام به حدّ نصاب رسید خمس آنرا بدهد، و اگر همه آنها روی هم به این مقدار برسد، بنابراحتیاط خمس آن را نیزبپردازد.
(مسأله 1811)اگر دو نفر گنجی پیدا کنند که قیمت سهم هر یک از آنان به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا برسد1، باید خمس آن را بدهند.
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.
1- اراکی: به 15 مثقال طلا برسد...
سبحانی: به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا سکّه دار برسد...
*****
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر دو نفر گنجی پیدا کنند که قیمت آن به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا برسد. اگر سهم هر یک از آنان به این مقدار نباشد، بنابراحتیاط مستحبّ خمس آن را بدهند.
.سیستانی: ولی سهم هر یک از آنان به این مقدار نباشد، لازم نیست خمس آن را بدهند.
خوئی :مسأله- اگر دو نفر گنجی پیدا کنند که قیمت آن به 105مثقال در نقره یا 15مثقال در طلا برسد . اگر چه سهم هریک آنان به این مقدار نباشد باید خمس آن را بدهند.
.تبریزی: اگر سهم هر یک آنان به این مقدار نباشد از ارباح مکاسب حساب می شود.
فاضل: مسأله- اگر دو نفر گنجی را پیدا کنند چنانچه قیمت آن به 15 مثقال طلای مسکوک برسد اگر چه سهم هر کدام آنها این مقدار نباشد باید خمس آن را بدهند.
زنجانی: مسأله- اگر دو نفر گنجی پیدا کنند که قیمت آن به مقدار نصاب برسد ولی سهم هیچ یک آنان به این مقدار نباشد لازم نیست خمس آن را بدهند.
وحید: مسأله- اگر دو نفر گنجی پیدا کنند که از نقره یا طلا باشد ، در صورتی که قیمت آن به صد و پنج مثقال نقره مسکوک در نقره یا پانزده مثقال طلای مسکوک در طلا برسد ، اگر چه سهم هر یک آنان به این مقدار نباشد ، بنابر احتیاط واجب خمس آن را بدهند ، و همچنین در صورتی که از غیر طلا و نقره باشد اگر چه به حدّ نصاب نرسد.
مکارم: مسأله- اگر دو یا چند نفر گنجی پیدا کنند همه در آن شریکند و طبق قراردادی که دارند عمل می کنند و سهم هر یک به حدّ نصاب برسد خمس دارد.
نوری: مسأله- اگر دو نفر گنجی پیدا کنند در صورتی بر هر یک از آنها خمس آن واجب است که قیمت سهم هر یک از آنان به 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلای سکّه دار برسد.
مظاهری: مسأله-اگر چند نفر گنجی پیدا کنند که قیمت آن به 15 مثقال طلا برسد گرچه سهم هر یک از آنان به این مقدار نباشد باید خمس آن را بدهند.
(مسأله 1812) اگر کسی حیوانی را بخرد1و در شکم آن مالی پیدا کند چنانجه احتمال دهد که مال فروشنده است، بنابراحتیاط واجب2باید به او خبر دهد و اگر معلوم شود مال او نیست،باید 3به ترتیب، صاحبان قبلی آن را خبر کند و چنانچه معلوم شود که مال هیچ یک آنان نیست4، اگر چه قیمت آن 105 مثقال نقره یا 15 مثقال طلا نباشد، بنابراحتیاط واجب باید خمس آن را بدهد5.
1- فاضل، صافی: اگر کسی دابه ای (صافی: حیوانی ازقبیل چهارپایان ) را بخرد...
2- [عبارت «بنابراحتیاط واجب» در رساله آیات عظام: گلپایگانی، صافی و فاضل نیست]
3- گلپایگانی، صافی: بنابراحتیاط لازم...
فاضل: بنابراحتیاط واجب...
4- اراکی: خمس آن واجب نیست، مگر آن که از مخارج سالش زیاد بیاید.
صافی: ظاهر آن است که حکم فایده و ربح دارد و اگر حیوان از قبیل ماهی باشد لازم نیست به فروشنده خبر دهد و حکم فایده و ربح را دارد، هر چند احتیاط در هر دو صورت الحاق آن در حکم به گنج است بدون رعایت نصاب.
نوری: حکم منافع کسب را دارد.
مکارم: مال خود او می شود و احتیاط مستحبّ آن است که خمس آن را شبیه خمس معدن بدهد خواه به اندازه نصاب باشد یا نه. هرگاه کسی ماهی خریداری کند و گوهری در دل آن بیابد مال خود اوست، نه مال صیّادی که قبلاً آن را صید کرده و به دیگری فروخته و نه مال فروشندگان قبل از او و احتیاط مستحبّ آن است که خمس آن را بدهد.
سبحانی: بنابراحتیاط مستحب خمس آن را بدهد.
5- فاضل: ولی اگر ماهی بخرد و در شکم آن گوهری بیابد مال خود اوست و لازم نیست به فروشنده وصیاد خبر دهد و بنابراحتیاط واجب باید خمس آن را بدهد.
*****
خوئی، تبریزی: مسأله- اگر کسی حیوانی را از قبیل ماهی بخرد و در شکم آن مالی پیدا کند، اگر چه احتمال دهد که مال فروشنده است، لازم نیست به او خبر دهد و در حکم منافع کسب است ولی اگر آن حیوان از قبیل چهارپایان باشد لازم است به فروشنده اطّلاع دهد و چنانچه او علامت داد مال اوست و الا مال پیدا کننده است (خوئی: و در حکم منافع کسب است).
سیستانی: مسأله- اگر کسی حیوانی را بخرد و در شکمش مالی پیدا کند، چنانچه احتمال دهد که مال فروشنده یا صاحب قبلی آن باشد و آنها بر حیوان و آنچه در شکمش پیدا شده دست داشته اند، باید به آنها اطّلاع دهد، پس اگر مالکی برای آن نشناسد، چنانچه به مقدار نصاب گنج باشد باید خمس آن را بدهد بلکه بنابراحتیاط واجب اگر کمترباشد نیز باید خمس آن را بدهد و ما بقی، ملک اوست؛ و این حکم در ماهی و مانند آن هم جاری است، درصورتی که درمحلّ خاصی پرورش داده شود و کسی متکفل غذای او باشد؛ و امّا اگر از دریا یا رودخانه ای گرفته شده باشد، اطّلاع دادن به کسی لازم نیست.
بهجت: مسأله- اگر کسی حیوانی را از چهارپایان را بخرد و در شکم او مالی از قبیل طلا و نقره باشد، چنانچه احتمال بدهد مال فروشنده و یا فروشنده قبل از او است، باید به او خبر دهد، و تمام مراتبی که در مسأله گذشته در مورد خبر دادن گفته شد اینجا هم جاری می شود . ولی اگر در شکم ماهی دریا و یا آهوی صحرا و مانند اینها که مالک مشخّصی ندارد، مالی از قبیل طلا و نقره پیدا کرد اطّلاع دادن به کسی لازم نیست . ومانند وقتی است که فروشندگان حیوان همه نفی مالکیت کنند. بنابراین احوط آن است که بعد از پرداخت خمس، بقیه آن را صدقه بدهد، اگر چه اظهر آن است که اصلاً گنج نیست و از قبیل مال پیدا شده است.
زنجانی: مسأله- اگر کسی حیوانی بخرد و در شکم آن مالی پیدا کند چنانچه احتمال دهد که مال فروشنده بود ه و حیوان در زمانی که ملک فروشنده بوده آن را بلعیده باشد باید به فروشنده خبر دهد. و اگر او بگوید که مال من نیست آن را به وی بدهد و نیازی نیست که فروشنده نشانه آن را بگوید و اگر فروشنده نگوید که ملک من است یا احتمال ندهد که حیوان در زمانی که ملک فروشنده بوده آن را بلعیده باشد می تواند آن را به ملکیت خود درآورد. که در این صورت همانند منافع کسب او می باشد.(که احکام آن در مسأله [1752] به بعد گذشت.) بنابراین اگر حیوانی را خریده که مثلا از جنس چارپایان یا از ماهی های پرورشی است چون این احتمال وجود دارد در زمانی که فروشنده مالک این حیوان بوده آن مال را بلعیده باشد. باید به فروشنده خبر دهد ولی اگر ماهی دریا یا رودخانه را خریده چون احتمال نمی دهد پس از صید آن مال را بلعیده باشد نیازی نیست که به فروشنده خبر دهد. بلکه می تواند آن را به ملکیت خود درآورد که در این صورت همچون منافع کسب خواهد بود.
وحید: مسأله- اگر کسی حیوانی را بخرد و در شکم آن مالی پیدا کند ، در صورتی که آن حیوان تحت تربیت فروشنده بوده ، مانند ماهیهایی که پرورش می دهند یا چهارپایی را که در خانه یا باغ علوفه می دهند ، واجب است به فروشنده خبر دهد و اگر معلوم شود مال او نیست ، مال خریدار است ، و چنانچه در مخارج سالش صرف نشود باید خمس آن را بدهد ، و در غیر این صورت مانند ماهیی که صیاد از دریا صید کرده یا حیوانی را که از صحرا صید کرده باشد ، اگر احتمال عقلایی بدهد که مال فروشنده است ـ بنابر احتیاط واجب ـ به او خبر دهد ، و اگر معلوم شد مال او نیست مال خریدار است ، و چنانچه در مخارج سالش صرف نشود باید خمس آن را بدهد.
مظاهری: مسأله- اگر در شکم حیوانی مالی پیدا کند، گنج نیست و لازم نیست خمس آن را بدهد.