مورد پنجم خمس

5-جواهری که به واسطه فرورفتن در دریا به دست می آید
(مسأله 1819)اگر بواسطه غوّاصی یعنی فرورفتن در دریا لؤلؤ و مرجان یا جواهر دیگری (که با فرورفتن در دریا بیرون می آید) بیرون آورند1، روییدنی باشد، یا معدنی2، چنانچه (بعد از کم کردن مخارجی که برای بیرون آوردن آن کرده اند3)، قیمت آن به 18 نخود طلا برسد4، باید خمس آن را بدهند5، چه در یک دفعه آن را از دریا بیرون آورده باشند یا6در چند دفعه7، آنچه بیرون آمده ازیک جنس باشد یا از چند جنس8، ولی اگر چند نفر آن را بیرون آورده باشند هر کدام آنان که قیمت سهمش به 18 نخود طلا برسد فقط او باید خمس بدهد.

1- گلپایگانی، خوئی، صافی، تبریزی و سیستانی ، زنجانی: اگر به واسطه غواصی یعنی فرورفتن در دریا لولو و مرجان یا جواهر دیگری بیرون آورند...

2- خوئی، تبریزی: باید خمس آن را بدهند و بنابر احتیاط، نصابی در آن معتبر نیست، پس هر مقدار که باشد باید خمس آن را داد، چه بیرون آورنده یک نفر باشد، یا چند نفر. [پایان مسأله]

مظاهری:اگر به واسطه فرو رفتن در دریا یا به وسیله‏ای دیگر لؤلؤ، مرجان، عنبر یا جواهر دیگری بیرون آورند...

3- بهجت: چنانچه بعد از کسر هزینه غوّاصی...

[قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: صافی و سیستانی نیست]

4- زنجانی: قیمت آن به حد نصاب برسد...

5- زنجانی: و نصاب آن بنابراحتیاط واجب یک دینار شرعی است که بنابرمشهور 18 نخود طلا (تقریبا 4/3 گرم) می باشد ولی در مسأله [1896] خواهیم گفت که مقدار دینار شرعی بیشتر بوده بنابریک نظر تقریبا 24/4 گرم و بنابرنظر دیگر 46/4 گرم می باشد ولی بهتر است بر طبق قول مشهور عمل شود.

6- گلپایگانی، صافی: یا بنابر احتیاط لازم...

7- بهجت: [پایان مسأله]

سیستانی: البتّه به شرطی که فاصله میان هر دفعه و دفعه دیگر زیاد نباشد و اگر فاصله بین دو دفعه زیاد باشد، مثل آن که در دو فصل غواصی کند، چنانچه هر کدام به قیمت 18 نخود طلا نرسد واجب نیست خمس آن را بدهد؛ و همچنین اگر قسمت هر یک از افراد شرکت کننده در غوص به قیمت 18 نخود طلا نرسد، واجب نیست خمس آن را بدهد.

8- گلپایگانی، صافی: یک نفر آن را بیرون آورده باشد یا چند نفر. (صافی: و بنابر احتیاط واجب در اعتبار نصاب، مخارج بیرون آوردن آن را کم نکنند و مخارج را از مجموع برداشت نمایند).

مظاهری: یک نفر او را بیرون آورده باشد یا چند نفر، با قصد باشد یا بدون قصد.

*****

مکارم: مسأله- هرگاه انسان بواسطه فرورفتن در دریا جواهراتی مانند لؤلؤ و مرجان و مانند آن از دریا بیرون آورد باید خمس آن را بدهد، به شرط آنکه قیمت آن بعد از کم کردن مخارج بیرون آوردن کمتر از یک مثقال شرعی طلای سکّه دار نباشد (مثقال شرعی 18 نخود است) خواه آن جواهرات معدنی باشد یا روییدنی و خواه در یک مرتبه از دریا بیرون آورد یا در چند دفعه پشت سر هم و با فاصله که عرفاً یک مرتبه حساب شود، از یک جنس باشد یا از چند جنس. هرگاه چند نفر جواهراتی را از دریا بیرون آورند بنابراحتیاط، لازم نیست سهم هر کدام به اندازه نصاب برسد، بلکه اگر مجموعاً به اندازه نصاب باشد، باید خمس آن را بدهند.

وحید: مسأله- اگر به واسطه غوّاصی ـ یعنی فرو رفتن در دریا ـ لؤلؤ و مرجان یا جواهر دیگری بیرون آورند ، روییدنی باشد یا معدنی ، چنانچه قیمت آن به هیجده نخود طلای مسکوک برسد ، خمس به آن تعلّق می گیرد ، هر چند اخراج خمس بعد از کم کردن مخارجی است که برای بیرون آوردن آن کرده اند ، چه در یک دفعه آن را از دریا بیرون آورده باشد یا در چند دفعه به طوری که عرفاً غوص واحد شمرده شود ، و چه چیزی که بیرون آمده از یک جنس باشد یا چند جنس ، یک نفر آن را بیرون آورده باشد یا ـ بنابر احتیاط واجب ـ چند نفر.

(مسأله 1820)اگر بدون فرورفتن در دریا به وسیله اسبابی جواهر بیرون آورد1 (و بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده2قیمت آن به 18 نخود طلا برسد3) بنابراحتیاط ، خمس آن واجب است4. ولی اگر از روی آب دریا، یا از کنار دریا جواهر بگیرد، در صورتی باید خمس آن را بدهد که این کار شغلش باشد و از مخارج سالش به تنهایی یا با منفعت های دیگر زیاد بیاید5.

1- مکارم: و یا از روی آب دریا و یا از کنار دریا بگیرند، چنانچه قیمت آن بعد از کم کردن مخارج به حد نصاب برسد احتیاط واجب آن است خمس آن را بدهند.

2- [عبارت «بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده» در رساله آیت الله صافی نیست]

3- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: خوئی، سیستانی و تبریزی نیست]

4- اراکی، فاضل: بنابراحتیاط مستحبّ خمس آن را بدهد...

سبحانی:وهمین گونه است اگر از روی آب دریا یا از کنار دریا جواهر بگیرد; باید خمس آن رابدهد.

5- خوئی، گلپایگانی، صافی، تبریزی، سیستانی: در صورتی باید خمس آن را بدهد که آنچه را به دست آورده به تنهایی یا با منافع دیگر کسب او از مخارج سالش زیادتر باشد.

فاضل: در صورتی باید خمس آن را بدهد که از مخارج سالش زیاد بیاید.

مظاهری:رجوع کنید به ذیل مسأله 1819.

*****

بهجت: مسأله- اگر از روی آب دریا یا از کنار دریا جواهر بگیرد، در صورتی باید خمس آن را بدهد که این کار شغلش باشد و از مخارج سالش به تنهایی یا با منفعت دیگر زیاد بیاید، و اگر بوسیله اسبابی جواهر را بیرون آورد ملحق شدن آن، به صورتی که خودش روی آب آمده باشد- که خمس ندارد- بی وجه نیست.

زنجانی: مسأله- اگر بدون فرو رفتن در دریا به وسیله اسبابی جواهر بیرون آورد و بعد از کم کردن مخارجی که برای آن کرده قیمت آن به یک دینار شرعی برسد باید خمس آن را بدهد ولی اگر از روی آب دریا یا از کنار دریا جواهر به دست آورد در صورتی باید خمس آن را بدهد که آن چرا که به دست آورده به تنهایی یا با منفعت های دیگر او از مخارج سالش زیاد بیاید . که در این صورت لازم نیست قیمت آن به یک دینار شرعی برسد.

وحید: مسأله- اگر بدون فرو رفتن در دریا به وسیله اسبابی جواهر بیرون آورد ، بنابر احتیاط بر طبق آنچه که در مسأله قبل گذشت ، خمس آن واجب است ، ولی اگر از روی آب دریا یا از کنار دریا جواهر بگیرد ، در صورتی باید خمس آن را بدهد که آنچه را به دست آورده به تنهایی یا با منفعتهای دیگر کسب او ، از مخارج سالش زیادتر باشد.

(مسأله 1821)خمس ماهی و حیوانات دیگری که انسان بدون فرو رفتن در دریا می گیرد در صورتی واجب است که برای کسب بگیرد و به تنهایی1یا با منفعتهای دیگر کسب او از مخارج سالش زیادتر باشد.

این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.

1- خوئی، سیستانی، تبریزی، وحید: در صورتی واجب است که به تنهایی...

*****

گلپایگانی: مسأله- در ماهی و حیوانات دیگری که انسان با فرورفتن و یا بدون فرو رفتن در دریا می گیرد اگر به حدّ نصاب برسد احتیاط لازم دادن خمس است بدون کم کردن مخارج سال و اگر به حدّ نصاب نرسد در صورتی که صرف در مؤونه سال نشود بنابراحیتاط واجب باید خمس آن را بدهند.

مکارم: مسأله- ماهی و حیوانات دیگری را که از دریا می گیرند خمس ندارد، ولی جزء درآمد کسب حساب می شود که اگر در آخر سال چیزی از آن یا قیمت آن اضافه بماند خمس دارد.

زنجانی: مسأله- خمس ماهی و حیوانات دیگری که انسان از دریا می گیرد در صورتی واجب است که به تنهایی یا با منفعت های دیگر او از مخارج سالش زیاد بیاید .

صافی: مسأله- پرداخت خمس ماهی و حیوانات دیگری که انسان با فرورفتن و یا بدون فرو رفتن در دریا می گیرد درصورتی که صرف مؤونه سال نشده باشد واجب است.

(مسأله 1822)اگر انسان بدون قصد این که چیزی از دریا بیرون آورد در دریا فرو رود و اتّفاقاً جواهری به دستش آید1در صورتی که قصد کند که آن چیز ملکش باشد باید خمس آن را بدهد2.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- اراکی: بنابراحتیاط واجب خمس آن را بدهد.

خوئی، تبریزی: بنابراحتیاط واجب باید خمس آن را بدهد.

گلپایگانی، صافی: و قصد تملّک آن را بنماید بنابر احتیاط واجب اگر به حدّ نصاب باشد (گلپایگانی: بدون کم کردن مؤونه سال) باید خمس آن را بدهد.

سیستانی: و قصد تملّک آن را نماید باید خمس آن را بدهد بلکه احتیاط واجب آن است که در هر حال خمس آن را بدهد.

نوری: باید خمس آن را بدهد.

2- بهجت: بنابر أظهر باید خمس آن را بدهد.

زنجانی: در صورتی که به یک دینار شرعی برسد و قصد کند آن چیز ملکش باشد باید خمس آن را بدهد.

وحید: در صورتی که قصد تملک کند باید خمس آن را بدهد و همچنین در غیر این صورت بنابراحتیاط واجب.

مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 1819.

*****

مکارم: مسأله- لازم نیست انسان به قصد صید جواهرات در دریا فرو برود بلکه اگر به قصد دیگری برود و جواهراتی به دستش آید باید خمس آن را بدهد.

(مسأله 1823) اگر انسان دردریا فرو رود و حیوانی را بیرون آورد و در شکم آن جواهری پیدا کند (که قیمتش هیجده نخود طلا یا بیشتر باشد1) چنانچه آن حیوان مانند صدف باشد که نوعاً در شکمش جواهر است2، باید خمس آن را بدهد و اگر اتّفاقاً جواهر بلعیده باشد احتیاط آن است که حکم گنج را در آن جاری کنند3.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- مکارم: قیمتش بعد از کم کردن مخارج به حدّ نصاب برسد...

زنجانی: قیمتش یک دینار شرعی یا بیشتر باشد...

وحید: قیمتش هیجده نخود طلای مسکوک یا بیشتر باشد ...

[قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: خوئی، تبریزی و سیستانی نیست]

2- سیستانی: اگر به حدّ نصاب برسد...

3- اراکی: احتیاط مستحبّ است که خمس آن را بدهد.

خوئی، گلپایگانی، صافی،تبریزی، نوری، وحید: در صورتی خمس آن واجب است (نوری: لازم است) که به تنهایی یا با منفعتهای دیگر کسب او از مخارج سالش زیادتر باشد.

فاضل: از این باب خمس ندارد، بلکه از باب ارباح مکاسب باید تخمیس شود.

مکارم: احتیاط واجب پرداختن خمس آن است.

سیستانی: احتیاط لازم آن است که هر چند به حد نصاب نرسیده باشد، خمس آن را بدهد.

زنجانی: اگر اتفاقا جواهر بلعیده باشد در صورتی خمس آن واجب است که به تنهایی یا با منفعت های دیگر او از مخارج سالش زیاد باشد .

*****

بهجت: مسأله- اگر انسان در دریا فرو رود و حیوانی را صید کند، آن حیوان خمس ندارد ولی اگر در شکم آن حیوان جواهری پیدا شود، مثل جواهر پیدا شده در شکم حیوان صحرایی است که حکم آن گذشت.

مظاهری: مسأله-اگر کسی از دریا حیوانی را بیرون آورد و در شکم آن جواهری پیدا کند، چنانچه آن حیوان مانند صدف باشد که نوعاً در شکمش جواهر است باید خمس آن را بدهد و اگر اتفاقاً جواهر بلعیده باشد لازم نیست خمس آن را بدهد.

(مسأله 1824)اگر در رودخانه های بزرگ مانند دجله و فرات فرو رود و جواهری بیرون آورد، (چنانچه در آن رودخانه جواهر عمل می آید1)، باید خمس آن را بدهد.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله سیستانی نیست]

*****

مکارم: مسأله- جواهراتی که از رودخانه های بزرگی که محلّ پرورش جواهر و صید صدف است بیرون می آورند نیز خمس دارد.

زنجانی: مسأله- اگر از رودخانه های بزرگ –مانند دجله و فرات و کارون- جواهری بیرون آورد که قیمت آن به یک دینار شرعی برسد (خواه آن را با فرو رفتن یا با اسبابی بدون فرو رفتن بیرون آورد) چنانچه در آن رودخانه جواهر عمل می آید باید خمس آن را بدهد.

مظاهری:مسأله-اگر از رودخانه‏های بزرگ مانند کارون و فرات جواهری بیرون آورد باید خمس آن را بدهد.

(مسأله 1825)اگر در آب فرو رود و مقداری عنبر بیرون آورد1که قیمت آن 18 نخود طلا یا بیشتر باشد2، باید خمس آن را بدهد3، و چنانچه از روی آب یا از کنار دریا به دست آورد4، اگر قیمت آن به مقدار18 نخود طلا هم نرسد5در صورتی که این کار کسبش باشد و به تنهایی یا با منفعتهای دیگر او از مخارج سالش زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد6.

این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.

1- خوئی، تبریزی: باید خمس آن را بدهد. بلکه چنانچه از روی آب یا از کنار دریا به دست آورد، بنابر احتیاط خمس آن واجب است. [پایان مسأله]

2- زنجانی: قیمت آن یک دینار شرعی یا بیشتر باشد...

وحید: قیمت آن هیجده نخود طلای مسکوک یا بیشتر باشد ...

3- سیستانی: بلکه چنانچه از روی آب یا از کنار دریا به دست آورد، باز هم همین حکم را دارد. [پایان مسأله]

4- اراکی: بنابر احتیاط واجب باید خمس آن را بدهد، هر چند قیمت آن کمتر از هیجده نخود طلا باشد. [پایان مسأله]

صافی: اگر قیمت آن به مقدار هیجده نخود طلا برسد، بنابر احتیاط همین حکم را دارد، بلکه اگر به مقدار نصاب هم نرسد بنابر احتیاط خمس آن را بدون استثناء مؤونه سال بپردازد.

زنجانی: چنانچه از موونه سال زیاد بیاید خمس آن واجب است هر چند قیمت آن به یک دینار شرعی هم نرسد.

5- گلپایگانی، فاضل: بنابراحتیاط، خمس آن واجب است.

6- وحید: اگرچه قیمت آن به مقدار هیجده نخود طلا هم نرسد بنابراحتیاط خمس آن واجب است.

مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 1819.

*****

مکارم: مسأله- «عنبر» ماده خوشبویی که از دریا می گیرند، هر گاه به وسیله غوّاصی بیرون آورند خمس دارد و اگر از روی آب، یا کنار دریا به دست آورند باز هم بنابراحتیاط واجب باید خمسش را بدهند.

(مسأله 1826)کسی که کسبش غوّاصی یا بیرون آوردن معدن1 است اگر خمس آنها را بدهد و چیزی از مخارج سالش زیاد بیاید، لازم نیست دوباره خمس آن را بدهد.

این مسأله در رساله آیات عظام: بهجت و سبحانی نیست.

1- وحید: گنج یا معدن...

*****

مظاهری: مسأله - اگر خمس معدن و گنج و چیزی که ازآب بیرون آورده و مال مخلوط به حرام را بدهد چنانچه از مخارج سالش زیاد بیاید باید دوباره خمس آن رابدهد.

(مسأله 1827)اگر بچه ای معدنی را بیرون آورد (یا مال حلال مخلوط به حرام داشته باشد1) یا گنجی پیدا کند، یا بواسطه فرو رفتن در دریا جواهری بیرون آورد2، ولیّ او باید خمس آنها را بدهد3.

این مسأله در رساله آیات عظام: بهجت، سبحانی و مظاهری نیست.

1- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: خوئی، تبریزی و سیستانی نیست]

2- خوئی، تبریزی: خمس ندارد ولی اگر مال حلال مخلوط به حرام داشته باشد ولیّ او باید آن مال را تطهیر نماید.

3- سیستانی: و چنانچه ندهد باید خود او بعد از بلوغ خمسش را بدهد و همچنین اگر مال حلال مخلوط به حرام داشته باشد ولیّ او باید به احکامی که درباره مال مخلوط گفته شد عمل نماید.

فاضل: ولیّ او بنابراحتیاط واجب باید خمس آنها را بدهد و الا بر خودش بعد از بلوغ واجب است که بلافاصله خمس آن را بدهد.

وحید: و در صورتی که ندهد ، بعد از بلوغ خودش باید بدهد.

مکارم: رجوع کنید به ذیل مسأله1802

*****

زنجانی: مسأله- لازم نیست که مالک بالغ باشد تا خمس بر مال وی واجب گردد بلکه در مال بچه هم خمس لازم است و ولیّ او باید خمس آن را بپردازد و اگر ولیّ نپرداخت بعد از آنکه بچه بالغ شد بر خودش واجب است خمس را بپردازد