6-غنیمت
غنیمت[1]
(مسأله 1828)اگر مسلمان به امر امام علیه السلام1 با کفّار جنگ کند و چیزهایی در جنگ به دست آورند2، به آنها غنیمت گفته می شود3و مخارجی را که برای غنیمت کرده اند، مانند مخارج نگهداری و حمل و نقل آن و نیز مقداری را که امام علیه السلام صلاح می داند به مصرفی برساند و چیزهایی که مخصوص به امام علیه السلام است باید از غنیمت کنار بگذارند و خمس بقیّه آن را بدهند4.
1- مظاهری: به امر حکومت اسلامی...
2- مکارم: باید خمس آن رابدهند، امّا مخارجی را که برای حفظ غنیمت و حمل و نقل آن کرده اند از آن کم می شود. [پایان مسأله]
3- سیستانی: که باید چیزهایی که مخصوص به امام از غنیمت کنار بگذارند و خمس بقیّه آن را بدهند. در ثبوت خمس بر غنیمت فرقی میان منقول و غیر منقول نیست، ولی زمینهایی که از انفال نیست، مال عموم مسلمین است، هر چند جنگ به اذن امام علیه السلام نباشد.
4- خوئی، تبریزی، صافی: و آنچه در زمان غیبت امام علیه السلام در جنگ از کفّار گرفته می شود بنابراحتیاط نیز حکم غنیمت را دارد (تبریزی: و لازم است خمس آن را بدهند).
*****
فاضل: مسأله- چون برخی از مباحث غنیمت به زمان حضور امام معصوم علیه السلام اختصاص دارد، از آوردن آن خودداری می شود. چنانچه در هنگام دفاع در برابر هجوم کفّار برمسلمانان از آنها غنیمت گرفته شود بر آن خمس غنیمت واجب می شود.
زنجانی: مسأله- اگر مسلمانان با رضایت امام علیه السلام با کافران جنگ کنند و غنائمی در جنگ به دست آورند مخارجی را که بعد از به دست آوردن غنائم برای نگهداری یا حمل و نقل آن انجام داده و نیز مقداری را که امام علیه السلام صلاح می داند به مصرفی برساند و اموال ممتاز و برجسته همچون وسایل جنگی فوق العاده و اموال اختصاصی پادشاهان و حکمرانان که مخصوص امام علیه السلام می باشد از غنیمت کنار گذاشته و خمس بقیّه را می پردازد. و آنچه در زمان غیبت امام علیه السلام در جنگ با کافران یا در هنگام دفاع از هجوم آنان به کشور اسلامی گرفته می شود خمس دارد .مرتد فطری یعنی کسی که در هنگام ولادت مسلمان به شمار آمده و پس از بلوغ کافر گردد در این مسأله همچون دیگر کافران می باشد.
وحید: مسأله- اگر مسلمانان به اذن امام (علیه السلام) با کفّار جنگ کنند و چیزهایی در جنگ به دست آورند ، به آنها غنیمت گفته می شود ، و نسبت به منقول از آنها مخارجی را که برای غنیمت کرده اند ـ مانند مخارج نگهداری و حمل و نقل آن ـ و نیز مقداری را که امام (علیه السلام) صلاح می داند به مصرفی برساند ، و چیزهایی که مخصوص به امام (علیه السلام)است باید از غنیمت کنار بگذارند ، و خمس بقیّه آن را بدهند ، و در صورتی که جنگ بدون اذن امام (علیه السلام) باشد و غنیمتی به دست آورند ، اگر در زمان حضور باشد تمام آن مال امام (علیه السلام)است ، و اگر در زمان غیبت باشد بعد از کسر مخارج بنابر احتیاط خمس آنرا بدهند.
مسائل اختصاصی
مکارم: مسأله 1558- هرگاه مسلمانان به اذن نایب خاص، یا نائب عام امام علیه السلام اقدام به جنگ بر ضد کفّار کنند و غنایمی به دست آورند احتیاط واجب آن است که خمس آن را بپردازند.
مکارم: مسأله 1559- سلاحهای بزرگی که در جنگهای امروز در غنائم به دست می آید و مصرف شخصی ندارد، مانند تانکها و توپها، حاکم شرع و ولی امر مسلمین می تواند آن را منحصراً در اختیار ارتش اسلام قرار دهد.
مکارم: مسأله 1560- مسلمانان حقّ دارند اموال کفّاری را که با آنها در حال جنگ هستند تملّک کنند و باید خمس آن را بدهند.
مکارم: مسأله 1561- غنائم جنگی که خمس آن را باید داد منحصر به غنائم منقول است که با دادن خمس ملک جنگجویان است، اما زمینهایی که از کفّار با جنگ به دست می آید خمس ندارد و ملک همه مسلمین است.
مکارم: مسأله 1562- هرگاه گروهی از مسلمانان بر ضد گروه دیگری تجاوز کنند باید جلو متجاوز را گرفت تا به حکم خدا گردن نهد و اگر مسلمانان در این میان غنائمی به دست آورند نمی توانند آن را ملک خود سازند، بلکه باید نگهداری کنند و به موقع به آنها بازگردانند مگر چیزهایی که اگر در دست آنها باشد منشأ فساد و ادامه تجاوز می شود که با اجازه حاکم شرع از آن استفاده صحیح می شود.
سیستانی: مسأله 1798- اگر مسلمانان بدون اجازه امام علیه السلام با کفّار جنگ کنند و ازآنها غنیمت بگیرند، تمام آنچه به غنیمت گرفته اند مال امام علیه السلام است و جنگجویان در آن حقّی ندارد.
سیستانی: مسأله 1799- آنچه در دست کفّار است چنانچه مالکش محترم المال باشد، یعنی مسلمان یا کافر ذمّی یا معاهد باشد، احکام غنیمت بر آن جاری نیست.
سیستانی: 1800- دزدی و مانند آن از کافر حربی چنانچه خیانت و نقض امان محسوب شود، حرام است؛ و چیزی که از این راهها از آنان گرفته می شود، باید بنابر احتیاط بر گردانده شود.
سیستانی: مسأله 1801- مشهور آن است که مؤمن می تواند مال ناصبی را برای خود گرفته و خمس را بپردازد، ولی این حکم خالی از اشکال نیست.
زنجانی: مسأله 1838- خمس تنها در غنائم منقول می باشد و غنائم غیر منقول همچون زمین خمس ندارد . زمین هایی که در جنگ به غنیمت گرفته می شود اگر در هنگام فتح، آباد باشد ملک تمام مسلمانان و اگر موات باشد ملک امام علیه السلام بوده و در هر حال خمس ندارد.
زنجانی: مسأله 1839- مال ناصبی احترام ندارد و می توان آن را به ملکیت خود درآورد که در این صورت همچون سودهای تجاری است که اگراز مخارج سال خود و عیالاتش زیاد بیاید خمس دارد.
زنجانی: مسأله 1840- جنگ با کسانی که بر امام معصوم علیه السلام خروج کنند جایز است ولی اگر ناصبی نباشند اموال آنها را بدون جنگ نمی توان تصاحب کرد .
زنجانی: مسأله 1841- آنچه در دست کفّار باشد و مالک آن از کسانی باشد که اموال انها احترام دارد یعنی مسلمانان یا کافران ذمّی یا معاهد، چنانچه به صورت امانت در دست کفّار بوده و آنان خود را مالک آن نمی دانسته اند اگر با جنگ یا بدون جنگ به دست مسلمانان برسد احکام غنیمت بر آن بار نمی شود. بلکه ملک مالک اصلی است. همچنین اگر کفّار خود را مالک ان مال می دانسته ولی بدون جنگ به دست مسلمانان برسد . ولی اگر با جنگ به دست مسلمانان برسد –خواه در پیکاری عمومی به چنگ مسلمانان آمده باشد یا برخی از مسلمانان ان را به دست بیاورند- غنیمت جنگی است و خمس آن کنار گذاشته و بقیّه بین جنگجویان تقسیم می شود ولی مالک اصلی مال نسبت به ان حق اولویّت دارد و می تواند با پرداخت قیمت آن ؛ آن را مالک گردد.
[1] مکارم: غنائم جنگی