نیت زکات
(مسأله 1957) انسان باید زکات را به قصد قربت یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم بدهد1 و در نیّت معیّن کند2 که آنچه را می دهد زکات مال است، یا زکات فطره3. ولی اگر مثلاً زکات گندم و جو بر او واجب باشد، لازم نیست معیّن کند چیزی را که می دهد زکات گندم است یا زکات جو.
1- سیستانی: برای تذلّل در پیشگاه خداوند عالم بدهد و اگر بدون قصد قربت بدهد کافی است، گرچه گناه کرده است...
زنجانی: برای خداوند عالم، بدهد...
بهجت: و اگر غیر از زکات مال دیگری هم بر او واجب شده است، در نیّت معیّن کند که آنچه را می دهد زکات است، ولی اگر هم زکات مال بر او واجب شده است و هم زکات فطره، لازم نیست موقع ادا کردن، نیّت کند که آنچه را می دهد زکات مال است، بلکه اگر به نیّت «آنچه بر او واجب است» بدهد از هر دو کفایت می کند، و همچنین است مثلاً اگر زکات گندم و جو بر او واجب باشد لازم نیست معیّن کند چیزی را که می دهد زکات گندم است یا جو.
2- اراکی: احتیاط واجب است در نیّت معیّن کند...
3- سیستانی: بلکه اگر مثلاً زکات گندم و جو بر او واجب باشد، و بخواهد پولی را به عنوان قیمت زکات بدهد باید معیّن کند که زکات گندم است یا زکات جو.
زنجانی: بلکه اگر مثلاً زکات گندم و جو بر او واجب باشد، لازم است –ولو اجمالاً- معیّن کند چیزی را که می دهد زکات گندم است یا زکات جو، ولی اگر تنها یک نوع زکات بر وی واجب باشد، مثلاً فقط زکات گندم بر وی واجب باشد، لازم نیست در نیّت خود، زکات گندم را هم قصد کند.
*****
وحید: مسأله- انسان باید زکات را به قصد قربت ـ چنانکه در وضو گذشت ـ و با اخلاص بدهد ، و در نیّت معین کند که آنچه را می دهد زکات مال است یا زکات فطره.
مظاهری: مسأله- انسان باید زکات را برای انجام فرمان خداوند عالم بدهد پس اگر ریا کند یعنی برای نشان دادن به مردم زکات بدهد باید دوباره زکات را بدهد، خواه فقط برای مردم باشد و خواه خدا و مردم هر دو را در نظر بگیرد.
(مسأله 1958) کسی که زکات چند مال بر او واجب شده، اگر مقداری زکات بدهد و نیّت هیچ کدام آنها را نکند1، چنانچه چیزی را که داده همجنس یکی از آنها باشد، زکات همان جنس حساب می شود (و اگر2 همجنس هیچ کدام آنها نباشد3، به همه آنها قسمت می شود4) پس کسی که زکات چهل گوسفند و زکات پانزده مثقال طلا بر او واجب است، اگر مثلاً یک گوسفند از بابت زکات بدهد و نیّت هیچ کدام آنها را نکند، زکات گوسفند حساب می شود5، ولی اگر مقداری نقره بدهد6، به زکاتی که برای گوسفند و طلا بدهکار است تقسیم می شود7.
1- بهجت: بلکه نیّت کند که «زکات می دهم» کافی است. [پایان مسأله]
2- خوئی، تبریزی: و اگر از قسم پول بدهد که...
3- اراکی: اگر مقداری زکات بدهد و نیّت هیچ کدام آنها را نکند مانع ندارد و بعداً می تواند، هر کدام را که بخواهد معیّن کند و اگر نیّت همه آنها را نموده است...
4- مکارم: بنابراین اگر مثلاً یک گوسفند از باب زکات بدهد زکات گوسفند حساب می شود، ولی اگر مقداری پول نقره بدهد در حالی که بدهکار زکات گوسفند و گاو است در میان هر دو تقسیم می گردد.
[قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله سیستانی نیست]
5- سیستانی: ولی اگر مقداری پول نقره یا اسکناس بدهد که همجنس هیچکدام آنها نیست، بعضی گفته اند به همه آنها قسمت می شود، ولی این خالی از اشکال نیست و احتمال دارد که از هیچکدام حساب نشود و در ملک مالک باقی بماند.
اراکی: می تواند زکات گوسفند حساب کند و یا زکات طلا، و اگر هر دو را نیّت کرده بر هر دو تقسیم می شود.
6- خوئی، تبریزی: اگر مقداری پول نقره یا اسکناس بدهد...
7- فاضل: و همچنین است اگر گوسفند را به عنوان بدل یا قیمت بدهد، باز تقسیم می شود.
*****
زنجانی: مسأله- کسی که زکات چند مال بر او واجب شده، اگر مقداری زکات بدهد و نیّت هیچ کدام آنها را نکند، چنانچه مالی را که می پردازد تنها زکات یکی از آنها می تواند به حساب آید، زکات همان مال پرداخت شده است، ولی اگر بتواند زکات دو یا چند مال محسوب گردد، به آن دو یا چند مال قسمت می شود، بنابراین کسی که زکات پنج شتر و زکات بیست دینار طلا بر او واجب است، اگر یک گوسفند از بابت زکات بدهد، زکات پنج شتر به حساب می آید، ولی اگر مقداری پول بدهد، به زکاتی که برای شتر و طلا بدهکار است، تقسیم می گردد.
وحید: مسأله- کسی که زکات چند مال بر او واجب شده ، بنابر احتیاط واجب باید معین کند که آنچه را می دهد زکات کدام مال است ، چه آن چیزی که می دهد پول یا همجنس یکی از آنها باشد.
(مسأله 1959) اگر کسی را وکیل کند که زکات مال او را بدهد1 چنانچه وکیل وقتی که زکات را به فقیر می دهد، از طرف مالک، نیت زکات کند کافی است2.
1- اراکی،مظاهری: وکیل باید وقتی که زکات را به فقیر می دهد، از طرف مالک نیّت زکات کند(اراکی: و احتیاط است که مالک هم وقتی زکات را به وکیل می دهد به نیّت زکات بدهد).
خوئی: موقعی که زکات را به آن وکیل می دهد، باید نیّت کند که آنچه را وکیل او بعداً به فقیر می دهد زکات باشد، و أحوط این است که نیّت او تا زمان رسیدن زکات به فقیر مستمرّ باشد.
سیستانی: موقعی که زکات را به آن وکیل می دهد، باید نیّت کند و احتیاط مستحّب این است که نیّت او تا زمان رسیدن زکات به فقیر مستمر باشد.
تبریزی: موقعی که زکات را به آن وکیل می دهد نیّت کند کافی است و چنانچه وکیل کند که زکات او را از مالش اخراج کند، وکیل باید نیّت زکات کند.
مکارم: همین اندازه که مالک نیّت داشته باشد کافی است، خواه وکیل نیّت کند یا نه ولی اگر مالک نیّت زکات را نکرده بلکه وکالت در همه چیز به او داده باید وکیل نیّت کند.
2- بهجت: بنابر أظهر.
سبحانی: ولی اگر کسی را فقط در رساندن زکات به فقیر وکیل کند لازم است در موقع دادن به وکیل، مالک نیّت کند.
*****
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر کسی که در دادن زکات وکیل کند باید وکیل قصد قربت کند و در وکیل کردن و همچنین وقتی که زکات را به وکیل می دهد قصد قربت لازم نیست و اگر کسی را فقط در رساندن زکات به فقیر وکیل کند باید خودش در موقع دادن زکات به وکیل قصد قربت نماید و احتیاطاً تا وقتی به فقیر می رسد به قصدش باقی باشد.
زنجانی: مسأله- اگر به وسیله کسی زکات مال را بدهد، موقعی که آن شخص زکات را به فقیر می دهد باید مالک قصد قربت داشته باشد هر چند موقع دادن مال به واسطه، قصد قربت نداشته باشد، و اگر در هنگامی که مال را به واسطه می دهد یا موقعی که او را وکیل می کند یا به او اجازه دادن زکات می دهد قصد قربت کند و تا موقع دادن زکات از این قصد منصرف نشود، کفایت می کند.
وحید: مسأله- اگر کسی را وکیل کند که زکات مال او را بدهد ، باید وکیل وقتی زکات را به فقیر می دهد ، نیّت ادای زکات از طرف مالک بکند ، و مالک هم بنابر احتیاط نیّت ادای زکات در آن وقت داشته باشد ، و اگر او را وکیل کند که زکاتی را که به او می دهد به فقیر برساند ، باید مالک وقت دادن وکیل به فقیر نیّت کند ، و احتیاط مستحّب آن است که از وقت دادن به وکیل نیّت کند و تا زمان رسیدن زکات به فقیر استمرار داشته باشد.
(مسأله 1960) اگر مالک یا وکیل او بدون قصد قربت زکات را به فقیر بدهد و پیش از آن که مال از بین برود، خود مالک نیّت زکات کند1، زکات حساب می شود.
1- مکارم: نیّت قربت کند...
سیستانی،: رجوع کنید به ذیل مسأله 1957.
*****
خوئی، تبریزی،وحید: مسأله- اگر بدون قصد قربت زکات را به فقیر بدهد و پیش از آنکه آن مال از بین برود، نیّت زکات کند، زکات حساب می شود.
زنجانی: مسأله- اگر مالک یا وکیل او بدون قصد زکات یا بدون قصد قربت مالی را به فقیر بدهد، و پیش از آن که آن مال از بین برود خود مالک نیّت زکات و قصد قربت کند، زکات حساب می شود.
مسائل اختصاصی
بهجت: مسأله 1547- مسلمانی که مستبصر (شیعه) شد عباداتی که موافق مذهب خودش انجام داده اعاده ندارد مگر زکات که باید آن را به فقیر شیعه بدهد ولی اگر از اوّل آن را به فقیر شیعه و با قصد قربت داده باشد، اعاده ندارد.
بهجت: مسأله 1548- در حال غیبت نباید به کسانی که منصب امام علیه السلام را غصب کرده اند زکات داد ، ولی دادن زکات به مجتهد جامع الشّرائط بنابر أقوی مثل دادن زکات به امام معصوم علیه السلام است.
مکارم: مسأله 1666- هرگاه زکات را به میل خود نپردازد حاکم شرع می تواند به اجبار از او دریافت دارد و زکات محسوب می شود و نیّت قربت در اینجا ساقط است، ولی احتیاط آن است که حاکم شرع قصد قربت کند.