احکام عقد دائم

احکام عقد دائم
(مسأله 2412) زنی که عقد دائمی شده نباید بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود و باید خود را برای هر لذتی1 که او می خواهد، تسلیم نماید2 و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند، و اگر در اینها از شوهر اطاعت کند، تهیّه غذا و لباس و منزل او و لوازم دیگری که در کتب ذکر شده بر شوهر واجب است3 و اگر تهیّه نکند، چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است.

1- نوری: برای هر کامیابی جنسی...

فاضل: برای هر لذّت متعارفی...

2- سبحانی: نباید بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود یا کاری را در خارج خانه انتخاب کند مگر برای نیازمندی های جزئی که با حقوق زوج و شئون او منافات نداشته باشد...

3- اراکی: تهیه غذا و لباس و منزل و لوازم دیگر او بر شوهر واجب است و اگر تهیّه نکند به تفصیلی که در کتب مفصل ذکر شده مدیون زن است.

گلپایگانی، صافی: تهیّه غذا و لباس و منزل او بر شوهر واجب است...

*****

خوئی، تبریزی: مسأله- زنی که عقد دائمی شده احتیاط در آن است که بدون اجازه شوهر برای کارهای جزئی نیز از خانه بیرون نرود هر چند با حقّ شوهر منافات نداشته باشد و باید خود را برای هر لذّتی که او می خواهد، تسلیم نماید و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند و تهیه غذا و لباس و منزل زن (خوئی: مادامی که بدون عذر از منزل بیرون نرفته) بر شوهر واجب است و اگر تهیّه نکند چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است.

وحید: مسأله- زنی که عقد دائمی شده نباید بدون اذن شوهر از خانه بیرون رود ، و باید خودرا برای هر لذّت مشروعی که او می خواهد تسلیم نماید ، و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند ، و اگر این وظایف را انجام دهد ، تهیه غذا و لباس و منزل و سایر مایحتاج زن ـ بر طبق آنچه متعارف است ـ بر شوهر واجب است ، و اگر تهیه نکند ـ چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد ـ مدیون زن است.

سیستانی: مسأله- زنی که عقد دائم شده حرام است بدون اجازه شوهر از خانه بیرون برود هرچند با حقّ شوهر هم منافات نداشته باشد، مگر اینکه ضرورتی ایجاب کند یا ماندن در خانه برای او حرجی باشد یا مسکن مناسب او نباشد و باید خود را برای لذّتهای جنسی که حقّ همسر است هر وقت او می خواهد ، تسلیم نماید و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند و تهیّه غذا و لباس و منزل زن و تهیّه احتیاجاتش برشوهر واجب است و اگر تهیّه نکند چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است، و همچنین از حقوق زن است که مرد او را مورد اذیت و آزار قرار ندهد و با او بدون وجه شرعی، تندی و خشونت نکند.

مکارم: مسأله- زنی که عقد دائم شده بنابراحتیاط نباید بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود، یا کاری در خارج خانه انتخاب کند (خواه اجازه لفظی باشد و یا از قرائن معلوم شود که او راضی است) و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند؛ بر شوهر نیز واجب است که غذا و لباس و منزل و لوازم دیگر را مطابق معمول برای او تهیّه کند (حتی هزینه طبیب و دارو و مانند آن) و اگر تهیّه نکند بنابر احتیاط بدهکار او خواهد بود، خواه توانایی داشته باشد یا نه.

زنجانی: مسأله- زنی که عقد دائمی شده نباید بی عذر شرعی بدون اجازه شوهر از خانه بیرون رود و باید خود را برای هر لذتی که او می خواهد و عذر شرعی برای زن در اجتناب آن نیست تسلیم نماید، و اگر در اینها از شوهر اطاعت کند، تهیّه غذا و لباس و منزل و سایر لوازم منزل او (بادر نظر گرفتن شؤون زن) بر شوهر واجب است، و اگر تهیّه نکند؛ چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است.(گفتنی است که نزدیکی از راه دبر جزء حقوق مرد بر زن نیست و زن می تواند از تسلیم شدن در این زمینه امتناع ورزد بلکه مرد نمی تواند بدون رضایت زن به این کار اقدام ورزد.)

مظاهری: مسأله- زن باید برای هر لذت جنسی متعارف تسلیم شوهر باشد مگر اینکه عذری داشته باشد و اگر عقد دائمی است باید بیرون رفتن او از منزل با اجازه شوهر باشد ولی در کارهای دیگرش که منافی با لذت جنسی شوهرش نیست اجازه او لازم نیست .

[و] تهیه مخارج زن اگر عقد دائمی باشد مطابق معمول بر شوهر واجب است و اگر تهیه نکند ، بدهکار او خواهد بود مگر اینکه زن راضی به آن زندگی باشد.

(مسأله 2413) اگر زن درکارهایی که در مسأله پیش گفته شد اطاعت شوهر را نکند1 گناهکار است و حقّ غذا و لباس2 و منزل و همخوابی ندارد ولی مهر او از بین نمی رود.

1- خوئی، تبریزی: حقّ همخوابی ندارد و گناهکار است و مشهور فرموده اند که حقّ غذا و لباس و منزل نیز ندارد، ولی این حکم مادامی که زن نزد شوهر است محلّ اشکال است. و امّا مهر او، بدون اشکال از بین نمی رود.

زنجانی: بدون عذر شرعی اطاعت شوهر نکند...

2 -زنجانی: و سایر لوازم...

وحید: و سایر ما یحتاج ...

*****

سیستانی: مسأله- اگر زن به وظایف زناشویی خود در برابر شوهر هیچ عمل نکند، حقّ غذا و لباس و منزل بر او ندارد، هرچند نزد او بماند و اگر گاهی تسلیم در برابر خواسته های جنسی مشروع او سرباز زند بنابر احتیاط واجب نفقه اش ساقط نمی شود، و امّا مهر او با عدم تمکین، به هیچ وجه ساقط نمی شود.

(مسأله 2414) مرد حقّ ندارد زن خود را به خدمت خانه مجبور کند1.

این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- تبریزی: مگر آن که در عقد نکاح شرط کند.

*****

وحید:مساله- مرد حقّ ندارد زن خودرا به خدمت خانه ملزم کند.

مکارم: مسأله- زن وظیفه ندارد خدمت خانه را انجام دهد و غذا تهیّه کند و نظافت و مانند آن را انجام دهد مگر به میل خود و اگر مرد او را مجبور بر این کارها نماید زن می تواند حقّ الزحمه خود را در برابر این کارها از او بگیرد.

زنجانی:مساله- اگر در عقد ازدواج انجام کاری از خدمات منزل را بر زن شرط کرده باشند مثلا در ضمن عقد غذا پختن را ذکر کرده یا عقد را براساس آن جاری کرده باشند به نحوی که تخلف از ان از قرارداد محسوب گردد زن باید به تعهد خود عمل نماید و در غیر این صورت زن وظیفه ندارد خدمت خانه را انجام دهد و می تواند بابت کارهای خانه از شوهر خویش مطالبه مزد نماید همچنانکه می تواند بابت کارهایی که به درخواست شوهر قبلا انجام داده مزد بگیرد مگر در چهار صورت :

1- در وقت انجام آن کارها با آگاهی از استحقاق مزد قصد مجانیت کرده باشد

2- از استحقاق مزد مطلع نبوده ولی به طور مطلق قصد مجانیت کرده باشد. (یعنی قصد داشته بدون مزد غذا –مثلا – بپزد حتی به فرض آنکه حق مزد گرفتن داشته باشد).

3- پس از انجام آن کارها حق مزد خویش را اسقاط کرده باشد .

4- شوهر قصد مجانی بودن کار را داشته و درخواست وی ظاهر در این معنی باشد.

مظاهری:مساله- چون عقد ازدواج معمولاً مبنی بر خانه‏داری زن و بچه‏داری و شیردادن او انجام می‏گیرد، بنابراین خانه‏داری و بچه‏داری و شیردادن مطابق معمول به عهده زن می‏باشد، مگر اینکه در ضمن عقد شرط کند که چنین وظیفه‏ای نداشته باشد یا حق‏الزحمة خود را در برابر این کارها بگیرد.

(مسأله 2415) مخارج سفر زن1 اگر بیشتر از مخارج وطن باشد با شوهر نیست، ولی اگر شوهر مایل باشد که زن را سفر ببرد باید خرج سفر او را بدهد.

این مسأله در رساله آیات عظام مکارم، بهجت ومظاهری نیست.

1- اراکی: مخارج سفر غیر ضروری و غیر متعارف زن...

*****

سیستانی: مسأله- مخارج زن در سفر اگر پیش از مخارج او در وطن باشد، چنانچه با اذن شوهر سفر رفته باشد بر عهده شوهر است ولی پول ماشین و یا هواپیما و مانند اینها و بقیّه مخارجی که سفر کردن او متوقف بر آنهاست، بر خودش می باشد. ولی اگر شوهر مایل باشد که زن را سفر ببرد، باید خرج سفر او را هم بدهد، وهمچنین اگر سفر ضروری از نظر شؤون زندگی باشد مانند سفر برای معالجه.

وحید:مساله- مخارج سفر زن اگر بیشتر از مخارج او در وطن باشد بر شوهر نیست ، مگر سفری باشد که مخارج آن سفر عرفاً نفقه او باشد ، مانند آن که بیمار باشد و معالجه متوقّف بر سفر باشد ، که در این صورت مخارج سفر به قدر متعارف بر شوهر است ، و همچنین اگر شوهر مایل باشد که زن را به سفر ببرد.

زنجانی: مسأله- اگر زن سفر رود، چنانچه سفر مانند سفر حجّ و نذر واجب باشد، مخارج سفر زن که بیشتر از مخارج وطن است، با شوهر نیست، ولی اگر زن بطور متعارف نیازمند به سفر است تمام مخارج سفر وی با شوهر است هرچند بیشتر از مخارج وطن باشد، ولی اگر نیازمندی زن به سفر متعارف نباشد، مخارج سفر افزوده مخارج وطن با شوهر نیست، و اگر سفر برای زن ضروری نباشد و با اجازه شوهر سفر کند لزوم پرداخت مخارج سفر زن بستگی به نحوه توافق وی با شوهر خود دارد، و اگر شوهر مایل باشد که زن را سفر ببرد، بر زن لازم است که همراه وی برود و خرج سفر زن بر عهده شوهر است.

(مسأله 2416) زنی که از شوهر اطاعت می کند اگر مطالبه خرجی کند و شوهر ندهد (می تواند جهت الزام شوهر بر پرداخت نفقه به حاکم شرع1 و اگر ممکن نباشد به عدول مؤمنین و اگر آن هم ممکن نباشد به فسّاق مؤمنین مراجعه نماید و چنانچه الزام شوهر بر دادن نفقه ممکن نباشد2) می تواند در هر روز به اندازه خرجی آن روز بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیه کند، در موقعی که مشغول تهیّه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

این مساله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- فاضل: به مجتهد جامع الشرایط...

2- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیت الله نوری وسبحانی نیست]

*****

اراکی: مسأله- زنی که از شوهر اطاعت می کند و شوهر خرج او را نمی دهد می تواند جهت الزام شوهر بر پرداخت نفقه به حاکم شرع مراجعه نماید و چنانچه الزام شوهر بردادن نفقه به هیچ وجه ممکن نشد، می تواند با اجازه گرفتن از حاکم شرع در هر روز به اندازه خرجی آن روز بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممکن نیست، چنانچه نتواند معاش خود را تهیّه کند، مگر آن که بی اجازه او از منزل خارج شود، اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

گلپایگانی، صافی: مسأله- زنی که ازشوهر اطاعت می کند و شوهر خرج او را نمی دهد اگر ممکن است می تواند خرج خود را بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیّه کند اگر نمی تواند با اطاعت شوهر تهیّه معاش کند در موقعی که مشغول تهیّه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست. ولی احتیاط آن است که از حاکم شرعی هم اذن بگیرد.

خوئی،تبریزی: مسأله- زنی که خرج او بر عهده شوهر است و شوهر خرج او را نمی دهد می تواند خرجی خود را بدون اجازه ازمال او بردارد و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیّه کند. در موقعی که مشغول تهیّه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

. سیستانی: چنانچه ناچار باشد و نتواند به حاکم شرع شکایت برد و با کار کردن بخواهد مخارج خود را تهیّه کند...

وحید:مساله- زنی که خرج او بر شوهر است و شوهر خرج اورا نمی دهد می تواند بعد از مطالبه و امتناع شوهر خرجی خودرا بدون اذن از مال او بردارد ، و بنا بر احتیاط واجب ـ اگر ممکن باشد ـ از حاکم شرع برای برداشتن اذن بگیرد ، و اگر نتواند از مال او بردارد و اجبار او هم به وسیله متصدّی امور حسبیه میسّر نباشد ، چنانچه ناچار باشد که معاش خودرا تهیه کند ، در موقعی که مشغول تهیه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

مکارم: مسأله- هرگاه زن مطالبه خرجی کند و شوهر ندهد می تواند هر روز به اندازه خرجی آن روز بدون اجازه از مال او بردارد و احتیاط واجب آن است که این کار با اجازه حاکم شرع باشد و اگر مجبور شود که خودش معاش خود را تهیّه کند درموقعی که مشغول کار است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

زنجانی: مسأله- زنی که از شوهر اطاعت می کند اگر مطالبه خرجی کند و شوهر ندهد می تواند برای وادار کردن شوهر به پرداخت نفقه به حاکم شرع و اگر ممکن نباشد به مؤمنان عادل و اگر آن هم ممکن نباشد به مؤمنان فاسق مراجعه نماید، و چنانچه نتواند شوهر را به دادن خرجی وادار کند می تواند در هر روز به اندازه خرجی آن روز بدون اجازه شوهر از مال او بردارد، همچنین می تواند خرجی روزهای قبلی را که شوهر نپرداخته بدین ترتیب از وی بگیرد و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیّه کند و با اطاعت شوهر تهیّه معاش برای وی ممکن نباشد، در موقعی که مشغول تهیّه معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

مظاهری: مسأله- هرگاه شوهر خرجی زن را ندهد، زن می‏تواند بدون اجازه از مال او بردارد.[و] هرگاه مرد حقوقی را که زن بر او دارد ترک نماید، رعایت حقوق شوهر بر زن لازم نیست.

(مسأله 2417) مرد نمی تواند زن دائمی خود را به طوری ترک کند که نه مثل زن شوهر دار باشد، نه مثل زن بی شوهر، لکن واجب نیست هرچهار شب یک شب نزد او بماند1.

این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- مکارم: ولی اگر همسرهای متعدّد دارد باید در میان آنها از این جهات با عدالت رفتار نماید که شرح آن در کتابهای مفصل فقهی آمده است.

مظاهری: ولی اقلا باید هر چهار ماه یک مرتبه با او نزدیکی کند.

*****

اراکی، زنجانی: مسأله- مرد باید هرچهار شب یک شب، نزد زن دائمی خود بماند.

گلپایگانی: مسأله- اگر مرد بیش از یک زن داشته باشد باید در هر چهار شب یک شب نزد زن دائمی خود بماند، بلکه اگر یک زن داشته باشد نیز بنابر احتیاط.

خوئی، فاضل، سیستانی، تبریزی: مسأله- مرد اگر دو زن داشته باشد. و نزد یکی از آنها یک شب بماند واجب است نزد دیگری نیز یک شب در ضمن چهار شب بماند* و درغیر این صورت ماندن نزد زن واجب نیست بلی لازم است او را به طور کلّی متارکه ننماید و اولی و أحوط این است که مرد. در هر چهار شب یک شب نزد زن دائمی خود بماند.

. فاضل: اگر چند زن داشته باشد...

* تبریزی: مگر آن که زن ازحقّ خود صرفنظر کند...

. فاضل: مردی که یک زن دارد...

وحید: مسأله- مرد ـ بنابر احتیاط واجب ـ در هر چهار شب ، یک شب نزد زن دائمی خود بماند ، ولی اگر دو زن داشته باشد و نزد یکی از آنها یک شب بماند ، واجب است نزد دیگری نیز یک شب در ضمن چهار شب بماند.

صافی: مسأله- اگر مرد بیش از یک زن دائمی داشته باشد، و نزد یکی از آنها یک شب بماند باید نزد دیگران نیز در چهار شب یک شب بماند بلکه اگر یک زن داشته باشد نیز بنابر احتیاط .

(مسأله 2418) شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه، نزدیکی با عیال دائمی خود را ترک کند1.

این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.

1- مکارم: بلکه اگر زن جوان باشد و در این مدّت بیم آن می رود که به گناه بیفتد احتیاط واجب آن است که طوری رفتار کند که او به گناه نیفتد.

فاضل: مگر با رضایت وی. و بنابر احتیاط واجب این حکم در مسافر، در سفر غیر ضروری هم ثابت است.

سبحانی: مگر اینکه زن در سنین بالایی باشد.

مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 2417

*****

خوئی، تبریزی: مسأله- شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه با عیال دائمی جوان خود نزدیکی را ترک کند (تبریزی: مگر آن که زن راضی باشد).

گلپایگانی، صافی: مسأله- شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه، نزدیکی با عیال جوان خود را ترک کند بلکه بنا براحتیاط بیش از این مدّت نزدیکی با عیال پیر خود را نیز ترک نکند.

وحید: مسأله- شوهر نمی تواند بیش از چهارماه نزدیکی با زن دائمی جوان خود را ترک کند ، و همچنین بنابر احتیاط واجب در غیر زن جوان ، مگر با رضایت زن ، یا آن که نزدیکی بر مرد ضرری یا حرجی باشد در صورتی که با ضرر و حرج بر زن مزاحمت نکند ، یا آن که زن ناشزه باشد ، و یا آن که در ضمن عقد بر زن شرط شده باشد که اختیار نزدیکی با مرد باشد.

سیستانی: مسأله- شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه با زن جوان خود نزدیکی را ترک کند، مگر آن که نزدیکی برای او ضرر یا مشقّت زیاد داشته باشد، یا آن که زن خود راضی به ترک آن باشد، و یا آن که در ضمن عقد ازدواج ترک آن را بر زن شرط کرده باشد، و در این حکم، بنابر احتیاط واجب فرقی نیست میان این که شوهر، حاضر باشد یا مسافر، پس بنابراحتیاط واجب جایز نیست سفر غیر لازم را بدون عذر و بدون رضایت همسر بیش از چهار ماه ادامه دهد.

زنجانی: مسأله- شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه قمری نزدیکی با عیال دائمی خود را بدون رضایت وی ترک کند.

(مسأله 2419) اگر در عقد دائمی مهر را معین نکنند عقد صحیح است و چنانچه مرد با زن نزدیکی کند، باید مهر او را مطابق مهر زنهایی که مثل او هستند بدهد1.

1- خوئی، زنجانی، سیستانی، وحید: و امّا در متعه چنانچه مهر را معیّن نکنند (سیستانی: هرچند از روی جهل یا غفلت یا فراموشی باشد) عقد باطل می شود.

*****

مکارم: مسأله- تعیین مهر در عقد دائم واجب نیست و بدون آن عقد صحیح است، ولی بعداً چنانچه با زن نزدیکی کند باید مهر او را مطابق معمول زنهایی که مثل او هستند بدهد.

مظاهری: مسأله- اگر در عقد مهر را معین نکنند و یا چیز حرامی را مهر قرار دهند نظیر آلات قمار ، عقد صحیح است و باید مهر او را مطابق مهر زنهایی که مثل او هستند داده شود.

(مسأله 2420) اگر موقع خواندن عقد دائمی برای دادن مهر مدّتی معین نکرده باشند، زن می تواند پیش از گرفتن مهر از نزدیکی کردن شوهر جلوگیری کند، چه شوهر توانایی دادن مهر را داشته باشد چه نداشته باشد1. ولی اگر پیش از گرفتن مهر به نزدیکی راضی شود و شوهر با او نزدیکی کند، دیگر نمی تواند بدون عذر شرعی2 از نزدیکی شوهر جلوگیری نماید.

1- سبحانی: مگر این که ناتوانی مالی شوهر قرینه باشد که پرداخت مهر «عندالاستطاعه» خواهد بود.

2- فاضل: نمی تواند برای دریافت مهریه...

*****

مکارم: مسأله- در صورتی که مدّتی برای دادن مهر در عقد تعیین نشده باشد زن حقّ دارد مهر خود را فوراً مطالبه کند، بلکه می تواند پیش از گرفتن مهر از نزدیکی کردن شوهر جلوگیری کند، چه شوهر توانایی بر دادن مهر را داشته باشد یا نه، مگر این که عدم توانایی او قرینه بر این باشد که مهر از اوّل بر ذمّه بوده نه به صورت نقدی.

مظاهری: مسأله- اگر موقع خواندن عقد برای دادن مهر مدتی معین نکرده باشد زن هر وقت بخواهد می تواند مطالبه مهر کند مگر اینکه شوهر توانایی دادن آن را نداشته باشد.

مسأله اختصاصی

بهجت: مسأله 1901- در صورت فوت زن یا مرد قبل از دخول، بنابرأقوی مهر نصف می شود.