منوچهر متکی از معدود وزرایی است که از ابتدای آمدن احمدی نژاد به پاستور در پستش باقی مانده است. او خودش در این مورد می‌گوید: کار با احمدی نژاد حتماً یک تجربه جدید، خوب و بسیار جالب است؛ چراکه احمدی نژاد، رئیس جمهوری با سلامت زائدالوصف به طور جدی، خستگی ناپذیر، سختکوش و بی رودربایستی کار‌ها را پیگیری می‌کند. از این رو کار کردن با ایشان سهل و آسان نیست.
با او هنگام بازگشت از کنیا در هواپیما در مورد سیاست خارجی دولت نهم و دهم که او سکاندارش بوده است به گفت‌وگوی تفصیلی پرداختیم.
مدافعین دولت نهم و دهم قائل بر خارج شدن رویکرد انفعالی سیاست خارجی ایران در زمان ریاست جمهوری احمدی نژاد هستند و می‌گویند در مدت این 5 سال مواضع جمهوری اسلامی مستقل و فارغ از توجه به نظر غرب اتخاذ شده است، شما چه ارزیابی در مورد تغییر سیاست‌های دستگاه دیپلماسی پس از دولت خاتمی دارید؟
- ما معمولاً در حوزه ایجابی و رویکردهای خود این دولت ارزیابی انجام می‌دهیم. سیاست خارجی یعنی شناخت جامع الطراف ظرفیت‌های دنیا، تعریف توان ظرفیت‌های خودمان و ایجاد یک رابطه منطقی، معقول، عاقلانه و مبتنی بر ظرفیت‌های طرفین است. اگر ظرفیت کشوری در سیاست خارجی منوپلایز و در انحصار یک کشور یا منطقه خاص قرار بگیرد به آن معنی است که شما قدرت مانور خود را از مناطق دیگر حذف کردید و این مسأله همانطور که خیلی ساده قابل فهم و دفاع است عملیاتی کردن آن به همین سادگی نیست. اینکه با تعریف مشخصی از ظرفیت‌های مناطق مختلف جهان، لینک و اتصالی بین ظرفیت‌ها ایجاد شود هنری است که در 4-5 سال گذشته به شکل خوبی انجام و عملیاتی شده به طوری که نگاه ایران به خیلی از مناطق دنیا متحول شده است. اما این امر به منزله بی توجهی به غرب نیست.
ما با توجه به ظرفیت‌های هر منطقه نوع تعامل و همکاری را تعریف می‌کنیم. توجه به قاره‌های دیگر به معنای عدم توجه به اروپا نیست بلکه نظر دولت آن است که به همه ظرفیت‌ها نگاه شود تا براساس آن نوعی توازن و بالانس در روابط خارجی ایجاد گردد. این کار در دولت نهم با موفقیت انجام شد. ظرفیت آسیا بسیار بالا است و ما به دنبال استفاده از آن هستیم. درصد مناسبات اقتصادی در سال گذشته تغییر معناداری را با سایر مناطق جهان تجربه کرد. تحقق مناسبات اقتصادی میان ایران و آفریقا تا سطح بیش از 5 میلیارد دلار یک اقدام مبتنی بر منافع تعریف شده است که می‌تواند این حجم در یک بازه زمانی تا 20 میلیارد دلار نیز افزایش یابد این مسأله حاکی از بوجود آمدن یک زاویه دید جدید است. افزایش ظرفیت صادرات و امکان صدور خدمات فنی- مهندسی با درآمد میلیاردی به قاره آفریقا حاصل این زاویه دید می‌باشد. بنابراین سیاست خارجی دولت نهم با مناطق مختلف جهان مسیر تعادل را طی کرده و با ادامه این مسیر می‌توانیم طرف‌های مقابل را در هر منطقه به سوی خود جلب نماییم.
عدم نگاه به غرب هیچ هزینه‌ای را برای ایران در پی نداشته؟ حتما به خوبی می‌دانید قدرت اقتصادی آمریکا و اروپا نسبت به سایر نقاط دنیا از سنگینی محسوسی برخوردار است.
- مسأله رابطه ایران با غرب از باب روابط اقتصادی نیست. حتی این مسائل جدید نیستند. اولاً به لحاظ اقتصادی پایه توسعه، پیشرفت و برنامه ریزی مبتنی بر سرمایه، تکنولوژی و نیروی کار ماهر است. امروز در آسیا به وفور این عناصر وجود دارند. اقتصاد چین، ژاپن، هند، کره جنوبی، مالزی و... در مسیری حرکت می‌کند که در آینده حرف اول را در سر جمع اقتصاد جهان می‌زند. لذا بحث ما با غرب و به طور مشخص امریکای شمالی اقتصادی نبوده و موضوعات سیاسی می‌باشد. عناصر دیدگاه متفاوت سیاسی نیز الان شکل نگرفته و از همان ابتدای انقلاب آغاز شده‌اند.
انقلاب اسلامی فضای جدیدی را در عرصه بین الملل بوجود آورد و آنها با این فضای جدید موافق نیستند. 4- 5 محور را نظیر حقوق بشر، دموکراسی، تروریزم، سلاح‌های کشتار جمعی، صلح خاورمیانه و... که مبنای درستی ندارند در دولتهای مختلف بعداز انقلاب به انحای گوناگون با خنده یا خشم علیه ایران به کار برده‌اند. در حال حاضر مشکل غرب آنست که در این زمینه‌ها حرف‌های شان دیگر اثر سابق را ندارد چراکه در حال رنگ باختن هستند. آنها در قصه خاورمیانه دچار مشکلند، در بحث تروریزم اقدامات شان قابل دفاع نیست مثلاً قبلا بحث زندان گوآنتانامو و ابوغریب مطرح بود ولی هم اکنون پروژه ریگی به تنهایی برای زیر سوال بردن کل حیثیت غرب کفایت می‌کند. این شرور در پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان یا در پایگاه ماناس قرقیزستان چه کار می‌کرد؟ قدرت جمهوری اسلامی ایران آن است که اینها را می‌تواند کشف و بیان کنند. از این رو بحث‌های ایران با غرب مسائل سیاسی است که آنها می‌بایست در نوع نگاه خود تجدید نظر جدی کنند.
احمدی نژاد از زمان ریاست جمهوری خود هیچ سفری به یک کشور تأثیرگذار اروپایی انجام نداده یا اگر هم رفته برای شرکت در اجلاس‌هایی نظیر دوربان بوده، چرا ایشان به کشورهای آسیایی و آفریقایی می‌رود ولی به اروپا نمی‌رود؟
- نگاه مبتنی بر غرور خاص اروپائیان شرایطی را برای آنها بوجود آورده که تقریباً در 30 سال گذشته این رویکرد شکست خورده است. گاهی تصمیم می‌گرفتند در سطح وزراء به بالا با ایران ارتباط نداشته باشند یا در بعضی مصوبات اتحادیه اروپا این جور مواضع به چشم می‌خورد. گاهی اوقات که با برخی وزرای اروپایی دیدارهایی دارم، به شوخی به آنها می‌گویم اگر مبصرتان به شما اجازه داد و توانستید مستقل تصمیم بگیرید دعوت می‌کنم به ایران سفر کنید تا ببینید قصه چیست. در گذشته نیز همینطور بود حتی در چند سفری هم که در دولت قبل انجام شد می‌بینید مسأله‌ای را تغییر نداد.
ایران هرگز گدایی روابط به کشوری را نکرده و نمی‌کند. اروپای امروز در بسیاری از معضلات و مشکلاتی که در دنیا وجود دارد اذعان می‌کند که قادر به انجام کاری نیست. آنها در حل صلح خاورمیانه مانده‌اند، در 3سال بحران لبنان طرح آمریکا و فرانسه ناکام ماند ولی طرح منطقه‌ای سبب حل مسائل شد. سوریه، ایران، قطر و عمان در اجلاس چهارجانبه نشست دوحه را پایریزی کردند امروز خودشان به ما پیام می‌دهند که ایران قدرت منطقه است و می‌خواهیم با کمک این کشور وضعیت افغانستان را به جایی برسد. جمهوری اسلامی در جواب می‌گوید اول شما سیاست هایتان را تصحیح کنید بعد ما برای حل این موضوع راهکارمان را ارائه می‌دهیم. رویکرد ایران مورد تأیید اسلام نیز هست قرآن می‌گوید: «کسانی که با شما تکبر می‌کنند، به آنها تکبر نمایید» در دنیای متحول امروز یک کشور نیازی به کشور دیگر ندارد.
اروپا چهار سال در ادامه سیاست‌های گذشته با ایران برخورد تقابل داشت و فکر می‌کرد این سیاست‌ها نگاه مردم ایران را نسبت به دولت و نظام عوض می‌کند و در دوره بعدی انتخابات ریاست جمهوری با سیاست‌های دولت نهم همراهی نخواهند کرد. خوب دیدید که تحلیل و تلقی آنها اشتباه بود. الان به آنها می‌گوییم وقتی سیاست شما در چهار سال گذشته جواب نداد می‌توانید چهار سال دیگر نیز این رویکرد را ادامه بدهید. ما برای سفر به غرب به آنها نیازمندیم یا آنها برای حل مشکلات و مسائلشان به سفر به ایران نیازمندند؟ پاسخ به این سوال را امروز هر سیاست مداری می‌داند بنابراین ما نیازمند به آنها نیستیم اما عند القتضاء در صورت آمادگی اهل گفت‌وگو و گفتمان‌های سازنده و تبادل نظر هستیم.
البته رئیس جمهور با رؤسای برخی کشورها نظیر نخست وزیر ایتالیا، رئیس جمهور سوئیس، نخست وزیر ژاپن در سفرها و اجلاس‌ها و فرصت‌هایی که بوده دیدار و گفتگو داشت. گمان ما اینست که کشورهای درحال توسعه به ظرفیتی رسیده‌اند که اینگونه نیازمند سیاسی به دیگران نباشند.
اغلب سفرهای شما شامل سفر به کشورهای آسیایی و آفریقایی نظیر اوگاندا و کنیا است. منتقدین معتقدند این کشورها در ظاهر وقتی کمک‌های ایران را می‌گیرند همراهی نشان می‌دهند و روابط را خوب توصیف می‌کنند ولی در پای رأی دادن در مجمع عمومی سازمان ملل، شورای امنیت یا شورای حکام آژانس انرژی اتمی برعکس عمل می‌کنند، نظر شما چیست؟
- اولاً ما به کشورهای دنیا کمک خاصی نمی‌کنیم الا در چهارچوب مصوبات مجلس تحت عنوان کمک‌های توسعه‌ای که ارقام تعریف شده‌ای می‌باشند و هرساله مجلس در بودجه وزرات خارجه قرار می‌دهد. اما در روابط با این کشورها اهداف مختلفی را دنبال می‌کنیم. این اهداف بخشی روابط دوجانبه است.
در سفر به کنیا مشخص شد شرکت ایرانی پروژه ده‌ها میلیون دلاری گرفته و برای پروژه‌های صدها میلیون دلاری در حوزه ساخت نیروگاه، سد، راه و... مذاکره می‌کند این ظرفیت‌ها در سایه رفت و آمد‌های هدفمند سیاسی حاصل می‌شود. از طرفی این سفرها نقش خنثی کننده القائات نادرست غربی‌ها را هم دارد. دیگر اینگونه نیست که آمریکا به یکسری از کشورها پیام بدهد و همه اجرا کنند. وزیر امور خارجه آمریکا با برخی همتایان اروپاییش چقدر سفر می‌کنند تا یک کشور را متقاعد به قطع روابط با تهران نمایند ولی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با انجام چنین سفرهایی برنامه‌های آنها را با شکست مواجه می‌کند.
بنابراین ما به دنبال نوعی در هم تنیدگی و گره خوردگی در روابط با دیگر کشورها هستیم. به طوریکه در 6- 7 سال گذشته برای اولین بار هنگام بررسی پرونده ایران در آژانس بین المللی انرژی هسته‌ای قریب 10 کشور از جمله برزیل، مصر، ترکیه، ونزوئلا و کوبا به قطعنامه پیشنهادی رأی مثبت نمی‌دهند که این امر حاصل تحرکات هدفمند دیپلماتیک است.
شما از معدود وزیرانی بودید که از ابتدای دولت نهم تاکنون تغییر نکردید کار با آقای احمدی نژاد چگونه است؟
- به جهت ویژگی‌های خاص ایشان کار با وی حتماً یک تجربه جدید، خوب و بسیار جالب است چراکه احمدی نژاد، رئیس جمهوری با سلامت زائد الوصف به طور جدی، خستگی ناپذیر، سخت کوش و بی رودربایسی کار‌ها را پیگیری می‌کند. از این رو کار کردن با ایشان سهل و آسان نیست.
برخی منتقدین شما مدعی اند که متکی در پروسه تصمیم گیری و تدوین سیاست خارجی کشور زیاد تأثیرگذار نیست و همه به طور مستقیم زیر نظر رئیس جمهور انجام می‌شود لطفاً به طور شفاف راجع به این مسأله نظرتان را بگویید؟
- سیاست خارجی به دلیل حساسیت و جذابیت توجه همه مردم را به خود جلب کرده است. به طوریکه مورد نقد و تبادل نظر همگان قرار می‌گیرد. به هر حال هرکسی از ظن خود این حوزه را ارزیابی می‌کند. اما آنچه که می‌بایست رویش دست گذاشت کارکرد سیاست خارجی چهارسال گذشته است. این کارکرد قابل دفاع بوده و برآمده از مشی انقلاب اسلامی، آموزه‌های امام راحل و رهنمود‌های مقام معظم رهبری است. رویکرد فعال، مدعی، عدالتخواهانه دولت نهم و دهم در سر فصل‌ها مختلف مناسبات بین المللی امروز دارد زبانزد می‌شود.
من فکر می‌کنم مشارکت و رای بالای مردم در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری به دلیل رویکردی که دولت در عرصه‌های مختلف بویژه در مبادلات خارجی داشته است.وزارت امور خارجه در تمامی مراحل تصمیم سازی در حوزه سیاست خارجی نقشی موثر برپایه اطلاعات جمع آوری شده دارد. یعنی نظر وزارت خارجه برای مسئولین علیرتبه قابل اعتنا و دخیل در تصمیم سازی هاست و حتی اجرای ماحصل این تصمیم سازی‌ها تقریباً منحصر در وزارت امور خارجه است.
سرداران فعال در عرصه سیاست خارجی که بعضاً 25- 30 سال سابقه فعالیت دارند به خوبی توانسته‌اند در چند سال اخیر رویکرد دولت را که تبلورش در صحبت‌های رئیس جمهور است را به خوبی پیش ببرند. طبیعی است همه امور نسبی است و وزارت خارجه هم در مسیر تکاملی خود همواره از دیدگاه ها، نظرات، انتقادات و پیشنهادات همه مردم ایران و صاحب نظران استفاده می‌کند.
به عملکرد خودتان چه نمره‌ای می‌دهید؟
ـ ما عادت کردیم که دیگران به عمل ما نمره بدهند.
فکر می‌کنید چه نمره‌ای بدهند؟
ـ هر نمره‌ای بدهند قبول است.
منبع: خبرگزاری آریا
با او هنگام بازگشت از کنیا در هواپیما در مورد سیاست خارجی دولت نهم و دهم که او سکاندارش بوده است به گفت‌وگوی تفصیلی پرداختیم.
- ما معمولاً در حوزه ایجابی و رویکردهای خود این دولت ارزیابی انجام می‌دهیم. سیاست خارجی یعنی شناخت جامع الطراف ظرفیت‌های دنیا، تعریف توان ظرفیت‌های خودمان و ایجاد یک رابطه منطقی، معقول، عاقلانه و مبتنی بر ظرفیت‌های طرفین است. اگر ظرفیت کشوری در سیاست خارجی منوپلایز و در انحصار یک کشور یا منطقه خاص قرار بگیرد به آن معنی است که شما قدرت مانور خود را از مناطق دیگر حذف کردید و این مسأله همانطور که خیلی ساده قابل فهم و دفاع است عملیاتی کردن آن به همین سادگی نیست. اینکه با تعریف مشخصی از ظرفیت‌های مناطق مختلف جهان، لینک و اتصالی بین ظرفیت‌ها ایجاد شود هنری است که در 4-5 سال گذشته به شکل خوبی انجام و عملیاتی شده به طوری که نگاه ایران به خیلی از مناطق دنیا متحول شده است. اما این امر به منزله بی توجهی به غرب نیست.
ما با توجه به ظرفیت‌های هر منطقه نوع تعامل و همکاری را تعریف می‌کنیم. توجه به قاره‌های دیگر به معنای عدم توجه به اروپا نیست بلکه نظر دولت آن است که به همه ظرفیت‌ها نگاه شود تا براساس آن نوعی توازن و بالانس در روابط خارجی ایجاد گردد. این کار در دولت نهم با موفقیت انجام شد. ظرفیت آسیا بسیار بالا است و ما به دنبال استفاده از آن هستیم. درصد مناسبات اقتصادی در سال گذشته تغییر معناداری را با سایر مناطق جهان تجربه کرد. تحقق مناسبات اقتصادی میان ایران و آفریقا تا سطح بیش از 5 میلیارد دلار یک اقدام مبتنی بر منافع تعریف شده است که می‌تواند این حجم در یک بازه زمانی تا 20 میلیارد دلار نیز افزایش یابد این مسأله حاکی از بوجود آمدن یک زاویه دید جدید است. افزایش ظرفیت صادرات و امکان صدور خدمات فنی- مهندسی با درآمد میلیاردی به قاره آفریقا حاصل این زاویه دید می‌باشد. بنابراین سیاست خارجی دولت نهم با مناطق مختلف جهان مسیر تعادل را طی کرده و با ادامه این مسیر می‌توانیم طرف‌های مقابل را در هر منطقه به سوی خود جلب نماییم.
عدم نگاه به غرب هیچ هزینه‌ای را برای ایران در پی نداشته؟ حتما به خوبی می‌دانید قدرت اقتصادی آمریکا و اروپا نسبت به سایر نقاط دنیا از سنگینی محسوسی برخوردار است.
- مسأله رابطه ایران با غرب از باب روابط اقتصادی نیست. حتی این مسائل جدید نیستند. اولاً به لحاظ اقتصادی پایه توسعه، پیشرفت و برنامه ریزی مبتنی بر سرمایه، تکنولوژی و نیروی کار ماهر است. امروز در آسیا به وفور این عناصر وجود دارند. اقتصاد چین، ژاپن، هند، کره جنوبی، مالزی و... در مسیری حرکت می‌کند که در آینده حرف اول را در سر جمع اقتصاد جهان می‌زند. لذا بحث ما با غرب و به طور مشخص امریکای شمالی اقتصادی نبوده و موضوعات سیاسی می‌باشد. عناصر دیدگاه متفاوت سیاسی نیز الان شکل نگرفته و از همان ابتدای انقلاب آغاز شده‌اند.
انقلاب اسلامی فضای جدیدی را در عرصه بین الملل بوجود آورد و آنها با این فضای جدید موافق نیستند. 4- 5 محور را نظیر حقوق بشر، دموکراسی، تروریزم، سلاح‌های کشتار جمعی، صلح خاورمیانه و... که مبنای درستی ندارند در دولتهای مختلف بعداز انقلاب به انحای گوناگون با خنده یا خشم علیه ایران به کار برده‌اند. در حال حاضر مشکل غرب آنست که در این زمینه‌ها حرف‌های شان دیگر اثر سابق را ندارد چراکه در حال رنگ باختن هستند. آنها در قصه خاورمیانه دچار مشکلند، در بحث تروریزم اقدامات شان قابل دفاع نیست مثلاً قبلا بحث زندان گوآنتانامو و ابوغریب مطرح بود ولی هم اکنون پروژه ریگی به تنهایی برای زیر سوال بردن کل حیثیت غرب کفایت می‌کند. این شرور در پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان یا در پایگاه ماناس قرقیزستان چه کار می‌کرد؟ قدرت جمهوری اسلامی ایران آن است که اینها را می‌تواند کشف و بیان کنند. از این رو بحث‌های ایران با غرب مسائل سیاسی است که آنها می‌بایست در نوع نگاه خود تجدید نظر جدی کنند.
احمدی نژاد از زمان ریاست جمهوری خود هیچ سفری به یک کشور تأثیرگذار اروپایی انجام نداده یا اگر هم رفته برای شرکت در اجلاس‌هایی نظیر دوربان بوده، چرا ایشان به کشورهای آسیایی و آفریقایی می‌رود ولی به اروپا نمی‌رود؟
- نگاه مبتنی بر غرور خاص اروپائیان شرایطی را برای آنها بوجود آورده که تقریباً در 30 سال گذشته این رویکرد شکست خورده است. گاهی تصمیم می‌گرفتند در سطح وزراء به بالا با ایران ارتباط نداشته باشند یا در بعضی مصوبات اتحادیه اروپا این جور مواضع به چشم می‌خورد. گاهی اوقات که با برخی وزرای اروپایی دیدارهایی دارم، به شوخی به آنها می‌گویم اگر مبصرتان به شما اجازه داد و توانستید مستقل تصمیم بگیرید دعوت می‌کنم به ایران سفر کنید تا ببینید قصه چیست. در گذشته نیز همینطور بود حتی در چند سفری هم که در دولت قبل انجام شد می‌بینید مسأله‌ای را تغییر نداد.
ایران هرگز گدایی روابط به کشوری را نکرده و نمی‌کند. اروپای امروز در بسیاری از معضلات و مشکلاتی که در دنیا وجود دارد اذعان می‌کند که قادر به انجام کاری نیست. آنها در حل صلح خاورمیانه مانده‌اند، در 3سال بحران لبنان طرح آمریکا و فرانسه ناکام ماند ولی طرح منطقه‌ای سبب حل مسائل شد. سوریه، ایران، قطر و عمان در اجلاس چهارجانبه نشست دوحه را پایریزی کردند امروز خودشان به ما پیام می‌دهند که ایران قدرت منطقه است و می‌خواهیم با کمک این کشور وضعیت افغانستان را به جایی برسد. جمهوری اسلامی در جواب می‌گوید اول شما سیاست هایتان را تصحیح کنید بعد ما برای حل این موضوع راهکارمان را ارائه می‌دهیم. رویکرد ایران مورد تأیید اسلام نیز هست قرآن می‌گوید: «کسانی که با شما تکبر می‌کنند، به آنها تکبر نمایید» در دنیای متحول امروز یک کشور نیازی به کشور دیگر ندارد.
اروپا چهار سال در ادامه سیاست‌های گذشته با ایران برخورد تقابل داشت و فکر می‌کرد این سیاست‌ها نگاه مردم ایران را نسبت به دولت و نظام عوض می‌کند و در دوره بعدی انتخابات ریاست جمهوری با سیاست‌های دولت نهم همراهی نخواهند کرد. خوب دیدید که تحلیل و تلقی آنها اشتباه بود. الان به آنها می‌گوییم وقتی سیاست شما در چهار سال گذشته جواب نداد می‌توانید چهار سال دیگر نیز این رویکرد را ادامه بدهید. ما برای سفر به غرب به آنها نیازمندیم یا آنها برای حل مشکلات و مسائلشان به سفر به ایران نیازمندند؟ پاسخ به این سوال را امروز هر سیاست مداری می‌داند بنابراین ما نیازمند به آنها نیستیم اما عند القتضاء در صورت آمادگی اهل گفت‌وگو و گفتمان‌های سازنده و تبادل نظر هستیم.
البته رئیس جمهور با رؤسای برخی کشورها نظیر نخست وزیر ایتالیا، رئیس جمهور سوئیس، نخست وزیر ژاپن در سفرها و اجلاس‌ها و فرصت‌هایی که بوده دیدار و گفتگو داشت. گمان ما اینست که کشورهای درحال توسعه به ظرفیتی رسیده‌اند که اینگونه نیازمند سیاسی به دیگران نباشند.
اغلب سفرهای شما شامل سفر به کشورهای آسیایی و آفریقایی نظیر اوگاندا و کنیا است. منتقدین معتقدند این کشورها در ظاهر وقتی کمک‌های ایران را می‌گیرند همراهی نشان می‌دهند و روابط را خوب توصیف می‌کنند ولی در پای رأی دادن در مجمع عمومی سازمان ملل، شورای امنیت یا شورای حکام آژانس انرژی اتمی برعکس عمل می‌کنند، نظر شما چیست؟
- اولاً ما به کشورهای دنیا کمک خاصی نمی‌کنیم الا در چهارچوب مصوبات مجلس تحت عنوان کمک‌های توسعه‌ای که ارقام تعریف شده‌ای می‌باشند و هرساله مجلس در بودجه وزرات خارجه قرار می‌دهد. اما در روابط با این کشورها اهداف مختلفی را دنبال می‌کنیم. این اهداف بخشی روابط دوجانبه است.
در سفر به کنیا مشخص شد شرکت ایرانی پروژه ده‌ها میلیون دلاری گرفته و برای پروژه‌های صدها میلیون دلاری در حوزه ساخت نیروگاه، سد، راه و... مذاکره می‌کند این ظرفیت‌ها در سایه رفت و آمد‌های هدفمند سیاسی حاصل می‌شود. از طرفی این سفرها نقش خنثی کننده القائات نادرست غربی‌ها را هم دارد. دیگر اینگونه نیست که آمریکا به یکسری از کشورها پیام بدهد و همه اجرا کنند. وزیر امور خارجه آمریکا با برخی همتایان اروپاییش چقدر سفر می‌کنند تا یک کشور را متقاعد به قطع روابط با تهران نمایند ولی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با انجام چنین سفرهایی برنامه‌های آنها را با شکست مواجه می‌کند.
بنابراین ما به دنبال نوعی در هم تنیدگی و گره خوردگی در روابط با دیگر کشورها هستیم. به طوریکه در 6- 7 سال گذشته برای اولین بار هنگام بررسی پرونده ایران در آژانس بین المللی انرژی هسته‌ای قریب 10 کشور از جمله برزیل، مصر، ترکیه، ونزوئلا و کوبا به قطعنامه پیشنهادی رأی مثبت نمی‌دهند که این امر حاصل تحرکات هدفمند دیپلماتیک است.
شما از معدود وزیرانی بودید که از ابتدای دولت نهم تاکنون تغییر نکردید کار با آقای احمدی نژاد چگونه است؟
- به جهت ویژگی‌های خاص ایشان کار با وی حتماً یک تجربه جدید، خوب و بسیار جالب است چراکه احمدی نژاد، رئیس جمهوری با سلامت زائد الوصف به طور جدی، خستگی ناپذیر، سخت کوش و بی رودربایسی کار‌ها را پیگیری می‌کند. از این رو کار کردن با ایشان سهل و آسان نیست.
برخی منتقدین شما مدعی اند که متکی در پروسه تصمیم گیری و تدوین سیاست خارجی کشور زیاد تأثیرگذار نیست و همه به طور مستقیم زیر نظر رئیس جمهور انجام می‌شود لطفاً به طور شفاف راجع به این مسأله نظرتان را بگویید؟
- سیاست خارجی به دلیل حساسیت و جذابیت توجه همه مردم را به خود جلب کرده است. به طوریکه مورد نقد و تبادل نظر همگان قرار می‌گیرد. به هر حال هرکسی از ظن خود این حوزه را ارزیابی می‌کند. اما آنچه که می‌بایست رویش دست گذاشت کارکرد سیاست خارجی چهارسال گذشته است. این کارکرد قابل دفاع بوده و برآمده از مشی انقلاب اسلامی، آموزه‌های امام راحل و رهنمود‌های مقام معظم رهبری است. رویکرد فعال، مدعی، عدالتخواهانه دولت نهم و دهم در سر فصل‌ها مختلف مناسبات بین المللی امروز دارد زبانزد می‌شود.
من فکر می‌کنم مشارکت و رای بالای مردم در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری به دلیل رویکردی که دولت در عرصه‌های مختلف بویژه در مبادلات خارجی داشته است.وزارت امور خارجه در تمامی مراحل تصمیم سازی در حوزه سیاست خارجی نقشی موثر برپایه اطلاعات جمع آوری شده دارد. یعنی نظر وزارت خارجه برای مسئولین علیرتبه قابل اعتنا و دخیل در تصمیم سازی هاست و حتی اجرای ماحصل این تصمیم سازی‌ها تقریباً منحصر در وزارت امور خارجه است.
سرداران فعال در عرصه سیاست خارجی که بعضاً 25- 30 سال سابقه فعالیت دارند به خوبی توانسته‌اند در چند سال اخیر رویکرد دولت را که تبلورش در صحبت‌های رئیس جمهور است را به خوبی پیش ببرند. طبیعی است همه امور نسبی است و وزارت خارجه هم در مسیر تکاملی خود همواره از دیدگاه ها، نظرات، انتقادات و پیشنهادات همه مردم ایران و صاحب نظران استفاده می‌کند.
به عملکرد خودتان چه نمره‌ای می‌دهید؟
ـ ما عادت کردیم که دیگران به عمل ما نمره بدهند.
فکر می‌کنید چه نمره‌ای بدهند؟
ـ هر نمره‌ای بدهند قبول است.
منبع: خبرگزاری آریا