زبان فارسی، زبان جنگ نیست

به گزارش تابناک، علی‌اکبر قاضی‌زاده. روزنامه‌نگار طی یادداشتی در صفحه آخر شرق نوشت: این روزها کشورهایی می خواهند زبان ما را در شبکه های اجتماعی به عنوان زبان جنگ نشان دهند، حتی ترامپ به زبان فارسی در توییتر می نویسد، در مقابل تلاش ماست که می تواند این توطئه های موجود را پس بزند و به این رفتارهای سیاسی دل نبندیم زیرا او نمی داند زبان فارسی چیست. آنچه می‌خواهم بگویم به نقل از مرحوم محیط طباطبایی است که خود از استادان روزنامه‌نگاری و زبان و ادبیات فارسی بوده است. ایشان فرمودند: روزنامه‌هایی که به زبان فارسی در کلکته هند، مصر و عثمانی اوایل دوره قاجار منتشر می‌شدند، از کشورهای قرقیزستان، ازبکستان و جمهوری‌های شمال ایران تا برمه خوانده می‌شدند و اگر به نقشه جهان دقیق شوید می‌بینید که چه وسعت عظیمی است. همچنین به نقل از مرحوم سیدجعفر شهیدی که از استادان بنام ایرانی است برایتان می‌گویم که می‌فرمود: در دانشگاه الازهر مصر یک کرسی تخصصی برای تدریس زبان و ادبیات فارسی بود که وقتی ایشان اوایل دهه 70 خورشیدی به آنجا رفته بود متوجه می‌شود به جای زبان فارسی در آنجا دارند عبری تدریس می‌کنند و این را با اظهار تأسف هم می‌گفت. یک‌زمانی زبان فارسی زبان دوم دربار عثمانی بود و ما بودیم که زبان و دستور زبان را به اعراب دادیم و این چیزهایی که می‌گویم برایشان اسناد موثق هست اما زبان فارسی امروز محدود شده است به سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان که زبانشان فارسی است و همچنین برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس که در آنجا هم هنوز ایرانیانی هستند که ریشه گرفته‌اند و در عین حال برخی از ایرانیانی که در مغرب‌زمین به صورت اقلیت زندگی می‌کنند و زبانشان فارسی است. حالا اگر بپرسید حیطه زبان فارسی چطور است؟ باید بگویم که الان چیز دندان‌گیری به زبان فارسی در دنیا تولید و عرضه نمی‌کنیم، ولی هنوز کسانی در دنیا به خاطر شعر حافظ و سعدی می‌آیند و زبان فارسی را می‌آموزند و اینها مربوط به گذشته است و چنانچه متونی از ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی، ریاضیات خیام و فارابی به زبان‌های دیگر دنیا ترجمه و در دانشگاه‌هایشان تدریس می‌شود، مربوط به گذشته است و امروز دیگر تولیدی نداریم که همه را مجبور کند که باز هم زبان فارسی بیاموزند. اما در مقابل اورهان پاموک دو، سه داستان نوشته که نظر همه دنیا را به زبان ترکی جلب کرده است و البته تنها خود زبان هم نیست و در کنارش فرهنگ نیز مهم است؛ بنابراین دولت‌های ما هم کمک چندانی به گسترش زبان فارسی نکرده‌اند و اگر دلیلش را بخواهیم بدانیم، واقعیت این است که کسی برای این زبان دل نمی‌سوزاند و از آن طرف می‌بینیم که چقدر ترکیه‌ای‌ها و پشتوها برای شناساندن و خواندن زبانشان هزینه می‌کنند تا در لابی‌های علمی جهان بتوانند زبانشان را به دولت‌های دیگر معرفی کنند. در حال حاضر سالانه ژاپنی‌ها چقدر برای شناساندن زبانشان که واقعا آموختنش هم خیلی سخت است هزینه می‌کنند. متأسفانه در کشور ما اصلا کسی به فکر زبان و ادبیات فارسی نیست و به جز همان چهار پیرمردی که در مورد زبان و ادبیات فارسی و ریشه‌های زبان‌های ایرانی تحقیق می‌کنند، دیگر هیچ توجه‌ای به آن نمی‌شود و اگر همین‌ها هم فوت کنند دیگر کسی را نداریم که برای حفظ و نگهداری زبان فارسی تلاشی کند. متأسفانه کسی به فکر همین چهار نفر هم نیست و برای همین فضای شبکه‌های اجتماعی پر شده است از کلمات و جملات زبان‌های غیرایرانی که متأسفانه به همین‌ها هم می‌بالند. به‌هرحال خیلی‌ها تلاش کرده‌اند که در گوگل زبان فارسی مطرح نباشد (و چنانچه در توییتر هم چنین شده بود) اما در مقابل می‌بینیم چه زبان‌های مُرده و زبان‌هایی با حداقل گویشوران در گوگل فعال بوده‌اند، و به هر روی زبان فارسی در گوگل هم مطرح شده است. من فکر می‌کنم دولت‌ها و حکومت‌هایی هستند که می‌خواهند زبان فارسی را در این شبکه‌ها به شکل دیگری نشان دهند. اما همان‌طور که بارها هم گفتم ما چیز دندان‌گیری برای عرضه‌کردن نداریم و باید در زمینه فرهنگ و ادبیات تلاش‌هایی کنیم و دولت‌های خودمان نیز در این زمینه هزینه کنند؛ چنانچه همان‌هایی که ادبیات گذشته و معاصر ما را می‌خوانند متوجه می‌شوند که این زبان ارزش‌های بسیاری دارد. همان‌طور که در دنیا جراحان و متخصصان کامپیوتر‌ بنامی داریم و این را خودشان می‌گویند و نه اینکه بنده عرض کنم، باید بتوانیم قدردان همین چهار پیرمردی باشیم که برای زنده‌نگه‌داشتن زبان فارسی تلاش می‌کنند و درست همانند استاد پورداود و ملک‌الشعرای بهار با همان کتاب سبک‌شناسی‌اش که یک پدیده است و مرحوم محمد معین و عبدالحسین زرین‌کوب نباید بگذاریم اینها هم در گوشه‌ای به فراموشی سپرده شوند؛ ما مطبوعاتی‌ها هم اینها را فراموش کرده‌ایم و بیشتر به اهالی موسیقی و هنرپیشه‌ها پرداخته‌ایم که در بیشتر موارد نیز هنرشان نازل بوده است.