به مناسبت روز بزرگداشت مولوی؛
جبر جغرافیایی مولانایمان را ربوده یا کاهلی ما؟
هنگامی که عطار با جلالالدین شش ساله روبهرو میشود، اینقدر آینده او را روشن میبیند که نقل این ماجرا تا به امروز از سر زبانها نمیافتد؛ کودکی که بعدها عارفی بنام شده و با دیدن شمس تبریزی، چنان آتشی به جانش میافتد که هنوز شعلههایش از تک تک بیتهایش زبانه میکشد، ولی دریغ از ما که گاه به گشودن کتاب هم که شده، سراغش را نمیگیریم؛ راستی خبر دارید که وزیر فرهنگ ترکیه ادعا کرده که مولانا...

به گزارش «تابناک»، به جز هشتم مهر ماه سال هشتاد و شش که سالروز بزرگداشت مولانا با سال جهانی مولانا مصادف شده بود، کمتر نشانی از بزرگداشت شاعر پرآوازه پارسی زبان در سالهای گذشته و حتی در روز گذشته، روز نامگذاری شده به نام وی، در دست است؛ عارفی بلند آوازه که در بلخ به دنیا آمده و در قونیه چشم از جهان بسته است؛ دو نقطهای که در جغرافیای امروز ایران قرار نگرفتهاند، ولی بیگمان، مولانا بیش از اینها ایرانی به شمار میآید که برای اثباتش به مقبره نیاز باشد.
اکنون کافی است به رسانههای گوناگون، برنامههای اماکن فرهنگی و حتی پیامکهای دریافتی تلفن همراهمان نگاه کنیم تا به عمق فراموشکاریمان پی ببریم، چراکه گاه مسائلی را با پیامک به یکدیگر یادآور میشویم که جنبه ملی و میهنی دارند، ولی آیا این توفیق، قابل سرایت دادن به یادآوری روز بزرگداشت یکی از مشاهیر ملی نیست؟
هشتصدو پنجمین سالروز تولد جلالالدین محمد بلخی (ششم ربیعالاول سال ۶۰۴ هجری قمری که در تقویم خورشیدی، مصادف با هشتم مهر ماه بوده) از راه رسید و گذشت؛ اما نه مسئولان تدارک خاصی برایش فراهم دیده بودند، نه رسانهها، نه هنرمندان و شعرا و نه حتی مردم عادی؛ گویی همین ماها نیستیم که تا میشنویم ترکیه ادعا دارد که مولوی از مشاهیر دیارشان است، یا ادعا دارد که نوادگان وی در قونیه سکونت دارند و این اثباتی بر ترک بودن وی است، یا...، رگ گردن بلند کرده و کارشان را زشت میانگاریم.

برای کسی که آشنایی مختصری با معماری ایرانی دارد، نیم نگاهی به گنبد سبز مقبره مولانا، کافی است تا همه ادعاهای به ناحق ترکها رنگ ببازد.
آیا سهمی از ما در این میان بوده که مغفول مانده و احیانا نادیده انگاشته شده که تا کشوری از مولانا بگوید، برافروخته میشویم؟
در چنین شرایطی است که گویا تنها دلیل مدعای ترک بودن مولانا، وجود مدفن وی در شهر قونیه (کُنیا در ترکیه امروزی) نبوده، بلکه تلاشهای اقتصادی کشور همسایهمان ـ که دستکم از زاویه تجاری درست به ماجرا نگریسته ـ در ماجرا دخیل بوده و به عبارتی بهتر، ظاهرا ترکها در کنار بهره بردن از موهبتی که نصیبشان شده، نقش بسزایی در معرفی این عارف به جهانیان داشتهاند.
اما در نقطه مقابل، ما به ازای کاری که تقریبا انجام ندادهایم، توقع داریم که مردم جهان متوجه حقیقتِ پس ماجرا شده و لابد بدانند که مولانا ایرانی بوده و حتی شمس تبریزی در شهرستان خوی مدفون شده و مقبره وی در قونیه، جعلی است؛ اینقدر که نوادگان ترک مولانا هم بر این امر صحه گذاشته و شهروند افتخاری خوی هم به شمار میروند!

این هم تصویری از آرامگاه مولانا که از فرط شباهتهای بصری، ممکن است با آثار به جای مانده در گوشه و کنار کشورمان قابل تفکیک نباشد.
باید گفت، پای محاسبهای ساده و دو دو تایی در میان است که فارغ از اینکه کدام یک از دو طرف درگیر در غائله آن پیروز میدان لقب خواهند گرفت، محصولی مشترک برای عرضه به جهان تدارک دیده و شاید هر دو طرف ـ حتی میتوان افغانها و شاید تاجیکها را هم به ماجرا راه داد و از چند طرف درگیر در این غائله سخن به میان آورد! ـ به دنبال مطمع نظری در حاشیه این امر هم باشند؛ چیزی مانند غرور ملی، تاریخ پر افتخار و مسائلی از این دست.
درست همین نقطه است که خیلیهایمان ترجیح میدهیم جهت پیکان انتقادات را به سمت دولتمردان و مسئولان ردههای گوناگون برگردانده و کم کاری ایشان را عامل بروز این رخدادها بدانیم؛ انتقادی که چه بسا تا اندازهای وارد هم باشد؛ اما بیگمان، وقتی من و شما به این امر کوچکترین حساسیتی نشان نمیدهیم، چگونه توقع خواهیم داشت که اگر روزی به سمتی رسیده و در زمره مسئولان قرار گرفتیم، تغییر رویه داده و مولانا دوست شویم؟
به عبارتی بهتر، مگر میشود مولانا را نشناخته و آثارش را نخوانده باشیم، ولی داعیه دوستداریاش را داشته و در سالروز ولادتش شادی کرده و دیگران را هم سهیم کنیم؟ آیا توقع داریم که مسئولیت گرفتن یک فرد منجر به مولاشناسیاش شود؟
این درست که مقبره این شاعر بزرگ در ترکیه واقع شده و میزبانان وی به غایت کمال از این مهم بهره برده و حتی گاه مضامین اشعار وی را از ترکی (پس از یک بار ترجمه از زبان فارسی به ترکی استانبولی) به فارسی ترجمه کرده (!) و در بروشورهای راهنما قید کنند، اما هیچ دقت کردهایم که گنجینه بزرگ به جای مانده از وی به زبان فارسی و رسمالخط امروزی آن [برگرفته از عربی و به گونهای بسیار متفاوت با رسمالخط امروزی ترکها] بوده و مزیت بزرگی نصیبمان کرده است؟
اکنون بد نیست از خودمان بپرسیم: آیا جبر جغرافیایی سبب مهجور ماندن مولانا از کشورمان شده یا کاهلی ما؟!

راز جاودانگی مولانا هر چه باشد، به زبان «فارسی» نگاشته شده است؛ همان زبانی که تنها برای ما قابل درک است، چرا که اگر یک خارجی به لغات آن هم آشنا باشد، درک لحن و آهنگ خالق آن برایش بسیار دشوار بوده و حتی نا ممکن مینماید!
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
بیایید کلاهمان را قاضی کنیم.
ما مقبره کدام شاعر ایرانی را در ایران از قرنهای سابق نگهداری و مرمت کرده ایم؟
البته بیدل پارسی گوی بوده ولی هندی بوده نه ایرانی
برادر ما ایرانیها آنقدر فرهیخته و دانشمند داریم که نیاز نداشته باشیم شاعر دزدی کنیم و بیدل را ایرانی بدانیم. پس بمانند پان ترکانی که تاریخ نخوانده و ندانسته همه را ترک میدانند داوری نکنید
يكي بيكويد بلخ باستان دركجاهست
شهریار را سیره نویسان و تاریخنویسان اشاره کرده اند که ایرانی و آذری بوده و زبان مادریش ترکی آذری
اما مولانا زاده بلخِ ایرانی و پارسی است و به پارسی شعر سروده است و تاریخ نویسان وی را ایرانی و فارس میدانند نه ترک یا تورک
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
به غیر از ویکی پدیا تمام مراجع و دائره المعارفهای غربی حالا یه نگاهی به ویکی انگلیسی هم بندازی بد نیس
اولا مولانا شعر تركي هم دارد .و پسرش نيز اشعار فراواني به تركي دارد .
دوما معماري مقبره اسلامي است نه ايراني يا تركي .
سوما . مولانا چه ترك باشد چه فارس تركيه اي ها به او احترام ميذارند و بزرگداشتش را هزاران مرتبه بهتر از ايرانيها برگزار ميكنند .
چهارما . اگر مولانا به اميد همت ما ايرانيها ميماند شايد اكنون شاعري گمنام بود كه كمتر كسي اورا ميشناخت همچنانكه شعراي زيادي را گمنام گذاشته ايم .
پنجما . در انزمان نه ايراني معني داشت نه تركيه اي و نه هندي انچه همه خود را به ان منتسب ميكردند اسلام بود نه مليت
پس بايد بگيم مولانا شاعر مسلمان قرن هفتم
یاد یکی از مسئولین افتادم که برای خوشامد رییس جمهور مغول گفت که محراب الجایتوی اصفهان و گنبد سلطانیه از آثار معماری مغول است!! مگر مغول و سلجوق معماری داشته اند. آنها در چادر زندگی میکرده اند وزمانیکه به ایران آمدند با هنرمندی هنرمندان ایرانی این اثرها به جای مانده است. تنها میتوانیم بگوییم معماری ایرانی دوره سلجوقیه و مغول نه معماری سلجوقی و مغول!!
البته مولانا شعر ترکی دارد همانگونه که شعر یونانی و عربی هم دارد ولی اینها درصد بسیار ناچیزی از سروده های مولاناست
زمانی که مولانا شعرو احساسش را به زبان پارسی سروده و اهل بلخ بوده که پارسی زبان بوده اند و هنوز هم بیشتر مردم بلخ پارسی زبان اند پس نتیجه گرفته میشود ایرانی و فارس (به معنای ایرانی) است.
اگر بوعلی هم زاده شبه جزیره عربستان بود و اثری سترگ چون دانشنامه علایی را به زبان پارسی نمی نوشت و تاریخنویسان آن زمان اشاره به ایرانی و فارس بودن او نمیکردند آنگاه ما ایرانیها غلط میکردیم بگوییم ایشان ایرانی و فارس بوده است.
و البته شهریار را تاریخنویسان اشاره کرده اند که آذری و ایرانی بوده است و زبان مادریش ترکیِ آذری. و اگر تاریخنویسان و سیره نویسان همینگونه در مورد مولانا مینوشتند آنگاه ما هم میگفتیم که ایشان ترک زبان بوده و یا نه تنها ترک زبان بلکه ترک نژاد بوده است. کمااینکه امیر علیشیر نوایی هم به زبان ترکی و هم فارسی شعر گفته ولی تاریخنویسان اشاره کرده اند که ترک نژاد بوده است.
شما به جای ستیهندگی در نپذیرفتن تاریخ، اگر کمی بیشتر میخواندی میفهمیدی که شاه اسماعیل ترک زبان از نوادگان شیخ صفی الدین آذری(نه ترکی) زبان بوده است و زبان بیشتر مردم آذربایجان دست کم تا سده هشتم ترکی نبوده است. و بابک خرم دین ترک نبوده است . و ازبکان در زمان تیمور یا پس از او به ازبکستان امروزی آمده اند و بیشتر مردم ازبکستان و حتی باختر قزاقستان امروزی تا پیش از حکومت ترکان و حمله مغول که بیشتر سربازان و متحدانشان ترک بوده اند ایرانی ( یا پارسی زبان یا خوارزمی یا سغدی زبان) بوده اند. و مغول بیشتر مردم ایرانیِ خوارزم و بخارا و سمرقند و هرات و بلخ و نیشابور را کشت و البته در اثر این کشتار بی رحمانه دیگر زبان خوارزمی وجود ندارد(بمانند آن است که چندصد سال دیگر گفته شود زبان کردی وجود ندارد!) ولی خوشبختانه هنوز هم بیشتر مردم بلخ و بخار و سمرقند و هرات و نیشابور پارسی زبان اند و دل در گرو فرهنگ ایرانی دارند.
به نظرم خود مولانا جواب این بحث های کم فایده را قبلا حدس زده: ای بسا هندو وترک همزبان ای بسا دو ترک چون بیگانگان
برادر در جای دیگری مولانا میگوید که ترک نیست که دوستان شعرش را در بالا آورده اند.
اینکه به سبب وزن گفته هندی زبانم یک تفسیر من درآوردی است!
تضاد ترک و هند یا زنگی و روم یا ترک و تاجیک فراوان در شعرهای فارسی به ویژه در سروده های مولانا به کار رفته و اینجا هم مقصود مولانا جز بیان اینگونه تضاد و پدیدآوردن حس ناهمسازی و پادسانی نبوده است
برادر قسطنطنیه، شهری یونانی بوده است نه ترکی
با همه خونریزیها و تعصبهایی که ترکها در طول نزدیک به هشتصد سال به خرج دادند در پایان سده نوزدهم هنوز بیش از 50 درصد مردم ترکیه امروزی ترک زبان نبوده اند و به زبانهای ایرانی، ارمنی، یونانی، آشوری و عربی سخن میگفته اند اما روند ترک شدن مردم آناتولی به ویژه از میانه سده هجدهم و اوج گیری رویکردهای پان ترکی شتاب گرفت.
برای من شگفت انگیز است که ترکان ترکیه که این همه بر ترک بودنشان پای میفشارند و گرایشهای شدید پان ترکی دارند از نظر چهره کمتر از همه به ترکان میمانند و به احتمال بسیار اینان همه از تبار همان ایرانیان و ارمنیان و یونانیان و آشوریها و ... هستند که اینک اینگونه ستیهندگانه کیستی خود را در برابر ایرانی و یونانی و ارمنی و عرب و ... تعریف میکنند!!!
و چه چیز بیش از این میتواند طنز تاریخ را به ما بنمایاند!!!
من زاده بلخ هستم وبه ان افتخار میکنم واز اینکه شما ایرانیها همیشه تکرار میکنید افغانستان جزء ایران بوده دگه حالم به هم میخورد بلکه شما تابع حکومت سامانیان بلخ وغزنویان غزنی بوده اید
دوستان از اینکه اینطور به جان هم افتاده اید جای تآسف است حضرت مولانا تمام بحثش روی انسانیته نه اینکه ترک باشی فارس باشی دوستان اینکه حکومت مدارهای ما به فکر مفاخر ملی ما نیستند شکی نیست اما به جای این بحثها بیایم به اصل حرف مولوی بپردازیم و شیوه تفکر این انسان بزرگ رو درون زندگیمون پیاده کنیم.ای افسوس اگر کمی تفکر مولوی برای ما الگو می شد..
ترکان پارسی گوی بخشنده گان عمرند
ساقی بده بشارت رندان پارسا را
حضرات ابن سینا، فارابی ،ابوریحان بیرونی ،شیخ شهاب الدین سهرودی ،نظامی،خاقانی ،صائب تبریزی ،رضاعباسی ،نظامی گنجوی مولوی و شمس تبریزی و......... جملگی ترک هستند فارق از ان که در ایران مدفونند یا در ترکیه یا در بلاد عرب و .......
بهتر است مشکل را با جغرافیایی سیاسی حل نمود هر شخصی در هر کشوری مدفوناست اهل آنجاست لذا ابن سینا کهدر ایران مدفون است با اینکه ترک است ایرانی است ومولوی کهدر ترکیه مدفوناست ترک ترکیه ای است و سنایی غزنوی که در غزنین مدفون است فارس افغانی است و.......
حضرت مولانا متعلق به تمام دنیا و بشریت میباشد و بزرگ تر از ان است
که در تصرف یک ملت دراید
ضمنا اقایون پارسی زبان در طول سال
چندتاسمینار در باره مولانا یا اشعارش
ویا مرامش برگذار کردند
استی شما هم بهتر است بیش از این
از مولوی و دینش حرفی نزنی ممکن است متهم به تکفیر و بی دینی شوید
و با عرض تبریک به برادران ترک که به حق جایگاه رفیع این عارف بزرگ را شناخته و در شناساندن افکار و اشعار
ایشان سعی و تلاش ارزنده نموده متشکریم
هر کشور و ملتی که بیشترین استفاده را از مولانا برده حالا دیگر واقعا" متعلق به اوست . تا آنجا که میدانم نوشته های ایشان به زبان فارسی است و اکثر هموطنان روشنفکر خودمان خیلی از اشعار اورا در سینه دارند و ترکیه امانت دار است . ای کاش میشد مقبره اورا به کشورش بازگرداند!:
ببخشید پان فارسها چه تاریخی را می خوانند؟
درسته این مرسی با وقاحت در صحن عمومی سازمان ملل خلیج فارس رو خلیج ع.ر.ب خواند
مولانا به کنار این همه برنامه های مختلف رو دولت ترکیه برای مولانل انجام میده حافظ و سعدی وفردوسی و خیام وعطار و......
که در ایران هستند همشون هم بالاتر از مولانا نباشند کمتر نیستند برای اون ها در ایران جه کار کردیم
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.