برای اطلاع از اوقات شرعی و اطلاعات تقویمی اینجا کیلیک کنید
تعریف کلی
تاریخ مفهومی انتزاعی است که حداقل دو معنا از آن برداشت می شود. گاه ناظر به وقایع گذشته و گاه معطوف به مطالعه و بررسی وقایع است؛ بنابراین، هم به علم تاریخ و هم به موضوع آن، تاریخ گفته میشود. برای تفکیک این دو مقوله، اصطلاحاً تاریخ را تاریخ (۱) و علم تاریخ را تاریخ (۲) مینامند.
موضوع علم تاریخ
موضوع علم تاریخ عبارت است از: «مجموعه پدیدهها و واقعهها و روابط و فعل و انفعالات و زاد و مرگ حوادث و تکوین طبقات و طلوع و رشد و افول تمدنها و جامعهها و مجموعه همه رویدادها و پدیدههای ویژه انسان در رابطهاش با «طبیعت» و در رابطهاش با «دیگری» در زمان «گذشته»، از بینهایت دور تا حال.»
منظور از تاریخ (۱)
مجموعه حوادث فرهنگی، طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و رویدادهایی است که در گذشته و در زمان و مکان زندگی انسانها و در رابطه با آنها رخ داده است. این رویدادها شامل اموری میشود از قبیل: کردارها و دستاوردهای مادی و معنوی بشر و هرآنچه که گفته، اندیشیده و عمل کردهاست.
تاریخ (۲)
معرفتی ناظر به وقایع جزئی و درک پدیدههای ذکرشده است که در ذهن تاریخنگار شکل میگیرد و از نوع معرفت درجه یک است. به عبارت دیگر، رویداد (تاریخ)، موقعیتی هستیشناختی دارد و تأویل و فهم از رویداد (علم تاریخ) دارای موقعیتی شناختشناختی است.
ویلیام هنری والش تاریخ (۲) را بازگو کردن کلیه اعمال گذشته انسان میداند، بهگونهای که نه تنها در جریان وقایع قرار میگیریم، بلکه علت وقوع آن حوادث را نیز بازمیشناسیم.
به عبارت دیگر، هدف تاریخ علاوه بر اینکه معرفت به افراد انسان است، آگاهی به روابط اجتماعی او در گذشت روزگار را نیز هست. منظور از «اجتماعی» در واقع کل اموری است که در حیات آدمی مؤثر است، نظیر امور اقتصادی، مذهبی، سیاسی، هنری، حقوقی، نظامی و علمی.
تعریف علی شریعتی از تاریخ
علی شریعتی در خصوص تعریف تاریخ میگوید: «در موضوع «تاریخ» تناقضی در لفظ است، هم در لفظ تاریخ در ادبیات فارسی و عربی و هم در همین لفظ در معادل انگلیسی، فرانسه و آلمانیاش. در هر دو فرهنگ، دو مفهوم مختلف تحت یک کلمه به کار میرود. میدانیم که یک «علم» وجود دارد و یک «موضوع علم»؛ مثلاً زمین، آسمان، عناصر و روان، موضوعهای علم است و زمینشناسی، هیئت، شیمی، جامعهشناسی و روانشناسی، «خود علم». کلمهای طب داریم که نام علم است و موضوعش بدن انسان و بیماریهای بدن انسان است؛ بنابراین موضوع این علم، لفظی به نام «بیماریهای بدن» دارد و خود علم لفظ دیگری به نام «طب»، اما در تاریخ، هر دو مفهوم، یعنی «موضوع تاریخ» و «خود علم تاریخ» در یک لفظ مشترک «تاریخ» بیان میشود»
تعریفی دیگر از تاریخ
به تعریفی دیگر تاریخ دانش واکاوی پیشامدهای گذشتهاست، علمی که بر مبنای آن بشر این امکان را مییابد که بگوید حوادث تاریخی در یک سلسله زمانی رخ دادهاند. بحث تعریف تاریخ و علم تاریخ در نزد گذشتگان و معاصران ابداعی نیست و در نگاه اجمالی به مفهوم زمان تأکید ویژهای دارد. هر تعریفی که ارائه میشود بر منظری است که از آن زاویه مطرح میشود، مفهوم تاریخ از مفاهیمی مانند گذشته، طبیعت و هستی متفاوت است. تاریخ مربوط به گذشتهاست، ولی فایده تاریخ برای گذشته نیست بلکه برای زمان حال و آینده تأثیر بسیاری دارد. تاریخ بازسازی گذشته بر اساس مدارک و اسناد است و اینکه مدرک و سند چیست و چه چیزی را سند و مدرک تلقی کنیم بحث مهمی در علم تاریخ بهشمار میآید. نظریهای که یک مورخ دارد بایستی به تأیید مورخان برسد و مورخان دیگر نیز با آن نظریه موافقت کنند، اگر مورخان بر نظریهای که مبتنی بر واقعیتهایی که از اسناد و مدارک ذکر میشود، توافق کنند آن نظریه باعث میشود حقایق به واقعیتهای تاریخی بدل شوند.
تاریخنگاری
تاریخنگاری، به عنوان اصطلاحی خاص، به معنی وصف و ثبت وجوه گوناگون حیات و احوال انسان در عرصه سیاست و اجتماع است. بنا به تعریفی دیگر، تاریخِ تاریخ و نمود تاریخ و نشانهشناسی است که چگونگی بدست آمدن یا انتقال دانش گذشته را در نظر میگیرد.
فلسفه تاریخ
اصطلاح فلسفه تاریخ، در قرن هیجدهم میلادی، توسط ولتر وضع شد. منظور وی از این اصطلاح، چیزی بیش از تاریخ انتقادی و علمی نبود؛ یعنی نوعی از تفکر تاریخی که در آن، مورخ به جای تکرار داستانهایی که در کتب کهن مییابد، خود به بازسازی آنچه واقع شده میپردازد. این نام توسط هگل و نویسندگانی دیگر، در پایان قرن هیجدهم به کار رفت، ولی آنها معنای کاملاً متفاوتی از این اصطلاح اراده کردند و آن را به معنای تاریخ کلی یا جهانی به کار بردند. سوّمین کاربرد این اصطلاح را در نوشتههای برخی از پوزیتیویستهای قرن نوزدهم مییابیم. از نظر آنها وظیفه فلسفه تاریخ، کشف قوانین عامی بود که بر روند رویدادهایی که مورخ به شرح و نقل آنها میپردازد، حاکم است.
به عبارت دیگر فلسفه تاریخ یعنی علم به تحولات و تطورات جامعهها از مرحلهای به مرحله دیگر و قوانین حاکم بر این تطورات و تحولات؛ به مفهوم دیگر، علم به «شدن» جامعهها نه «بودن» آنها.
تقسیمبندی شهید مطهری از تاریخ
از نظر شهید مطهری تاریخ را می توان به سه دسته تقسیم کرد.
۱- تاریخ نقلی: تاریخ نقلی، علم به وقایع و حوادث و اوضاع و احوال انسانها در گذشته است، در مقابل اوضاع و احوالی که در زمان حال وجود دارد.
تاریخ نقلی، اولاً، جزئی است؛ یعنی علم به یک سلسله امور شخصی و فردی است، نه علم به کلیات و یک سلسله قواعد، ضوابط و روابط؛ ثانیاً، یک علم نقلی است، نه عقلی؛ ثالثاً، علم به بودنهاست، نه علم به شدنها؛ و رابعاً، به گذشته تعلق دارد نه به زمان حاضر.
۲- تعریف و ویژگیهای تاریخ علمی: تاریخ علمی، علم به قواعد و سنن حاکم بر زندگیهای گذشته است که از مطالعه و بررسی و تحلیل حوادث و وقایع گذشته به دست میآید.
تاریخ علمی مانند نقلی به گذشته تعلق دارد، نه به حال؛ و علم به بودنهاست نه علم به شدنها؛ اما، کلی است نه جزئی، عقلی است، نه نقلیِ محض.
۳- تعریف و ویژگیهای فلسفه تاریخ: فلسفهی تاریخ، علم به تحوّلات و تطوّرات جامعهها از مرحلهای به مرحلهی دیگر و شناخت قوانین حاکم بر آن تطوّرات و تحوّلات است.
فلسفه تاریخ مانند تاریخ علمی، کلی است نه جزئی؛ و عقلی است، نه نقلی؛ اما برخلاف تاریخ علمی، علم به «شدنِ» جامعههاست، نه علم به «بودن» آنها و نیز برخلاف تاریخ علمی، مقوّم تاریخی بودن فلسفهی تاریخ، این نیست که به زمان گذشته تعلق دارد، بلکه این است که علم به جریانی است که از گذشته آغاز شده و ادامه دارد و تا آینده کشیده میشود. زمان «ظرف» این گونه مسائل نیست، بلکه بعدی از ابعاد آنهاست.
تقسیمبندی شلینگ از تاریخ
شلینگ یکی از اندیشمندان بزرگ جهان در مورد تاریخ معتقد است که تاریخ را از سه دیدگاه میتوان مورد مطالعه و بررسی قرار داد:
۱. دیدگاه منطبق با واقع،
۲. دیدگاه منطبق با ایده،
۳. تلفیقی از این دو دیدگاه.
دیدگاه اول به واقعیتهای عینی توجه دارد؛ دیدگاه دوم به فاعل شناخت، سوژه و ذهن توجه دارد؛ و دیدگاه برتر، از وحدت و ترکیب این دو دیدگاه است. پس دیدگاه رئال یا واقع بر حوادث و وقایع به عنوان متعلّق اعیان توجه دارد و دیدگاه ایدهآل بر فاعل شناخت و بر ارزیابی «سوبژکتیو» و ذهنی حوادث نظر دارد؛ امام هنگامی که تاریخنگاری به کمال میرسد، این دو دیدگاه با هم به کار گرفته میشوند. شلینگ تلفیق این دو با هم را «هنر تاریخ» میداند.
وقایع اتفاقیه؛
تهران در حدود نیم قرن پیش تفاوت هایی با تهران امروز داشت و حال و هوای دیگری داشت. اکنون تصاویر قدیمی از تهران را که در سال 1347 تا 1348 می بینید.
کد خبر: ۷۰۷۵۳۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۸
وقایع اتفاقیه؛
گزارش انگیسیها با تصاویری بسیار قدیمی از جشن عید فطر در ایران را با زیرنویس فارسی در «تابناک» تماشا میکنید.
کد خبر: ۷۰۷۲۴۸ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۷
وقایع اتفاقیه؛
تصاویری از شانگهای در دوران تصرف آن توسط ژاپنیها در جنگ جهانی دوم را تماشا میکنید. ژاپن پس از تصرف شانگهای یک حکومت دست نشانده در آنجا ایجاد کرد اما نیروهای مقاومت همچنان با ترور مذدوران ژاپنی و حملات چریکی به ایجاد مشکل برای نیروهای اشغالگر ادامه دادند. تصاویر به کار گرفتن اسرای جنگی چینی برای تعمیر و بازسازی این خرابیها را ببینید.
کد خبر: ۷۰۶۷۳۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۴
وقایع اتفاقیه؛
سفر به ایران برای غربی ها حتی اکنون نیز یک اتفاق تازه است و غربی ها به دنبال کشف ایران به ایران می آیند. حال تصور کنید یک غربی در دهه پنجاه میلادی به ایران آمده و با قطار در ایران سفر کرده است. این ویدیوی رنگی که در واقع یک فیلم شخصی است، از این سفر ثبت شده و نماهایی از طبیعت، کوه ها، رودخانه ها، تونل ها و ایستگاه های قطار را در خود جای داده است. این ویدیوی تاریخ ی را در «تابناک» تماشا میکنید.
کد خبر: ۷۰۶۳۱۸ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۲
وقایع اتفاقیه؛
این تصاویر از نیروهای هوایی آمریکا در جنگ جهانی دوم است که لحظه حمله به خطوط پشتیبانی آلمان در فرانسه، همین طور تصویری از لحظه منفجر کردن موشک وی-1 آلمانی معروف به بمب پرنده که خلبان آن را پیش از رسیدن به هدف مورد اصابت قرار میدهد.
کد خبر: ۷۰۶۲۹۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۲
وقایع اتفاقیه؛
سرزمین فلسطین تاریخ پر فراز و نشیبی پشت سر گذاشته؛ از نبردهای اسطورهای دوران پیامبرانی چون سلیمان و داوود و جنگهای صلیبی؛ از جنگ های دوران عثمانی و اشغال توسط بریتانیا تا خروج بریتانیا و اشغال توسط صهیونیست ها. در همین راستا، این ویدیوی متفاوت و دقیق رو ببینید که روند شکل گیری موقعیت فعلی فلسطین و روند اشغال خاک این کشور توسط رژیم اشغالگر قدس رو به تصویر میکشه.
کد خبر: ۷۰۶۱۷۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۲
وقایع اتفاقیه؛
هاینریش هیملر فرمانده گردان حفاظتی حزب نازی یا وافن اساس و یکی از پر نفوذترین شخصیتهای آلمان نازی بود. در طول 16 سال فرماندهی او بر اساس او این سازمان را از یک هنگ 290 نفره به یک شبه-ارتش قدرتمند تبدیل کرد. بعدها او همزمان رئیس پلیس آلمان و وزیر کشور نیز بود. او که شکست آلمان را غیرقابل اجتناب میدیدی در آوریل 1945 طی نامهای به هیتلر از او خواست که تسلیم شود. اما این اقدام باعث خشم پیشوا شده و هیتلر او را از تمام مناصبش خلع و دستور مجازات او را صادر کرد. هیملر سعی کرد که پنهان شود اما نهایتا توسط نیروهای بریتانیایی دستگیر شد و بعد از شناخته شدن در حین بازداشت خودکشی کرد.
کد خبر: ۷۰۶۱۵۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۴/۰۲
وقایع اتفاقیه؛
موشک وی-1 آلمان در جنگ جهانی دوم یکی از بزرگترین تهدیدات برای بریتانیا بود که خرابی بسیاری در آن کشور به بار آورد. بریتانیا به پدافند هوایی خود تا حدودی توانست جلو این بمب را بگیرد در این ویدیو بازدید چرچیل از پایگاههای پدافند هوایی و بازدید شاه و ملکه انگلستان از محل سکونت آوارگان و قربانیان این بمب را ببینید. همراه با تصاویری از دختر چرچیل که عضو سرویس ارضی کمکی بود که به نوعی شاخه بانوان ارتش بریتانیا در دوران جنگ جهانی دوم شد.
کد خبر: ۷۰۵۴۱۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۳۰
وقایع اتفاقیه؛
در این ویدیو جالب، هشت وسیله نقلیه عجیب و جذاب که هیچ وقت از مرحله نمونه اولیه خارج نشدند یا تولید آنها متوقف شده را ببینید. که تداعیگر فیلمهای علمی تخیلی قدیمی است و انسان را به این فکر میاندازد، که چه تعداد از تکنولوژی های برتر امروزی قرار است باقی مانده و چه تعداد به جمع داستانها و قصه های تخیلی خواهند پیوست؛ اختراعات جذابی مانند جت پک، یک موتور تک چرخ حتی قایق بادبانی که روی زمین حرکت میکند.
کد خبر: ۷۰۴۸۱۵ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۸
وقایع اتفاقیه؛
تصاویر قدیمی از دکتر علی شریعتی پس از آزادی از زندان به همراه پوران شریعت رضوی، همسرش و پدرش، محمدتقی شریعتی را در «تابناک» میبینید؛ فیلمی که ظاهراً متعلق به دهه پنجاه هجری شمسی است.
کد خبر: ۷۰۴۵۱۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۷
وقایع اتفاقیه؛
سانحه هیندنبورگ واقعه آتش سوزی کشتی هوایی الزد 129 هیندنبورگ است که در 6 مه 1937, 13 مسافر, 22 خدمه کشتی و یک نفر از افرادی که روی زمین سعی در نجات آسیب دیدگان بودند کشته شدند. این واقعه منجر به بازبینی جدی در ایمنی زپلینها (کشتیهای هوایی) و نهایتا خارج شدن آنها از دور وسایل حمل و نقل هوایی شد.
کد خبر: ۷۰۳۴۲۴ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۳
وقایع اتفاقیه؛
این تصاویر خانگی که از کره جنوبی تهیه شده است, توسط سربازهای آمریکایی در کره جنوبی گرفته شده است. بچههای تصویر شده در این ویدیو در اثر جنگ والدین خود را از دست دادهاند و با سربازان آمریکایی به خاطر کمکی که به تعمیر و ارتقای پرورشگاه آنها کردهاند دوست شده اند. چند صحنه از ژاپن نیز وجود دارد که احتمالا سربازان در سفری که به این کشور کردهاند ضبط کردهاند. این تصاویر نمونه مناسبی برای درک حقایق اجتماعی و چهره بدون روتوش این دو کشور در این سالها است و دیدن آن و مقایسه آن با پیشرفتهای فعلی این دو کشور خالی از لطف نیست.
کد خبر: ۷۰۳۲۸۷ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۳
وقایع اتفاقیه؛
ژاپنی ها به واسطه زندگی در یک کشور پر از آتشفشان و آشنا به زمین لرزه و سونامی از دیرباز با فاجعه این بلایای طبیعی آشنا هستند. توکیو پایتخت این کشور بارها ویران شده است. و این ملت صبور و کوشا هر بار آن را از نو ساختهاند. در زمینلرزه بزرگ کانتو که با قدرت 7.9 ریشتر در ساعت 11:58 دقیقه یک سپتامبر 1923 رخ داد تکانهای زمین بین 4-10 دقیقه ادامه پیدا کرد. قدرت این زمین لرزه به حدی بود که در اثر آن مجسمه بزرگ بودا در کاماکورا با 93 تن وزن و در فاصله ۶۰ کیلومتری از مرکز زلزله چند متر جابجا شده است. تصاویری از قبل و بعد از این زلزله بزرگ را که عمق خرابی باورنکردنی در اثر این زلزله را نشان میدهد در ویدیو تابناک ببینید.
کد خبر: ۷۰۲۵۸۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۱
وقایع اتفاقیه؛
در سال 1939 برای آلمان سال پر ماجرایی بود. در این سال بریتانیا فرانسه، نیوزیلند، استرالیا، نپال، آفریقای جنوبی، کانادا به آلمان اعلام جنگ کردند و در این سال بود که جنگ جهانی دوم شروع شد. این شادی مردم آلمان است برای رژه سربازانی که به سمت مرگبارترین جنگ تاریخ بشر میروند
کد خبر: ۷۰۲۵۴۲ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۰
وقایع اتفاقیه؛
آلبرت انیشتین فیزیکدان نظری آلمانی بود. اکثرا او را با نظریه نسبیت و هم ارزی جرم او انرژی میشناستند. اینشتین در سال ۱۹۲۱ برای خدماتش به فیزیک نظری و به خصوص به خاطر کشف قانون اثر فوتوالکتریک جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد. آخرین تصاویر باقی مانده از این دانشمند محبوب که یکی از نمادهای مسلم علم در زمان ماست در این ویدیو ببینید.
کد خبر: ۷۰۲۵۱۰ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۰
وقایع اتفاقیه؛
جنگ جهانی اول که به جنگ خاکریزها هم شهرت دارد از ماه اوت 1914 شروع و تا نوامبر 1918 ادامه پیدا کرد. این جنگ که تا پیش از آن هیچ جنگی در تاریخ بشر به این شدت و وسعت رخ نداده بود چندین امپراطوری را از بین برد و زندگی میلیونها تن را نابود کرد. در این ویدیو جالب همراه با تصاویر واقعی از جنگ جهانی اول داستان جالب و عبرتآموز زنجیره اتفاقات منجر به جنگ جهانی اول را ببینید.
کد خبر: ۷۰۲۲۲۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۲۰
وقایع اتفاقیه؛
محاصره خیابان سیدنی نتیجه مجموعهای از وقایع است بین دسامبر 1910 تا ژانویه 1911 که تا کنون چند فیلم و رمان بر اساس آن ساخته و نوشته شده است. در نتیجه گزارش یک سرقت از جواهر فروشی چند پاسبان به محل رفته و در درگیری مسلحانه با سارقین چهار تن از آنان کشته میشوند. مرگ این چهار پاسبان موجب خشم مردم در سرتاسر بریتانیا شده و نهایتا وقتی یک خبرچین خبر از اختفای اعضای باند در یک خانه در خیابان سیدنی میدهد پلیس با توان قوا جهت بازداشت آنها به محل اعزام میشود. خبر وقایع به گوش وینستون چرچیل که در آن زمان وزیر کشور بود میرسد و چرچیل با حضور خود در صحنه این واقعه را وارد تاریخ میکند. نهایتا با روشن شدن آتش در ساختمان محل اختفای سارقین چرچیل دستور میدهد اجازه دهند آتش شعله ور شود و بعد از مدتی هنگامی که اطمینان حاصل شد شخص دیگری نمیتواند در آنجا زنده مانده باشد آتشنشانها وارد عمل شده و آتش را خاموش میکنند. تصاویر واقعی از این حادثه را در این ویدیو ببینید.
کد خبر: ۷۰۰۹۶۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۱۶
وقایع اتفاقیه؛
موشک وی-2 که یکی از مرگبارترین سلاح زمان خود بود توسط دانشمندان آلمانی بعد از تستهای طولانی وارد جنگ شد و خاطرات وحشتناکی برای بسیاری از مردم اروپا به جای گذاشت. این ویدئوها از تست های ناموفق این موشک را ببیند.
کد خبر: ۷۰۰۲۱۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۱۳
وقایع اتفاقیه؛
کوبا پس از به قدرت رسیدن رفقای فیدل کاسترو شرایط متفاوت یافت. در همین رابطه، یک مصاحبه تاریخ ی با فیدل کاسترو پس از پیروزی انقلاب راجع به تکلیف کازینوها بعد از انقلاب و تراشیدن ریشش پس از پیروزی و برگزاری انتخابات آزاد را تماشا میکنید.
کد خبر: ۷۰۰۰۷۹ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۱۲
وقایع اتفاقیه؛
وینستون لئونارد اسپنسر چرچیل سیاستمدار، افسر ارتش و نویسندهٔ بریتانیایی بود. وی طی سالهای 1940 تا 1945، یعنی در طول جنگ جهانی دوم، و بار دیگر بین سالهای 1951 تا 1955 نخستوزیر بریتانیا بود. جز دو سال 1922 تا 1924، چرچیل از 1900 تا 1964 نماینده پارلمان بود و یکی از نمایندههای سیاست ورزی بریتانیایی محسوب میشود. شوخ طبعی چرچیل بر کسی پوشیده نیست اما این تصاویر از پشت صحنه یکی از سخنرانیهای تلویزونی او تصویر دقیقتری از این روحیه او نشان میدهد که با سیاست در هم آمیخته بود.
کد خبر: ۷۰۰۰۵۵ تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۳/۱۲