رفتن به محتوای اصلی 

در مورد تنگه هرمز در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


تنگه، آبراهی باریک است که به واسطه‌ نزدیکی دو خشکی به یکدیگر به وجود آمده و در دو طرف آن آب‌هایی وسیع‌تر مثل دریا و اقیانوس وجود دارد و همین وضع جغرافیایی، اهمیتی راهبردی به تنگه‌ها می‌دهد. در جهان، چندین تنگه وجود دارد که عرض آنها کمتر از ۴۰ کیلومتر است و از این میان تعداد انگشت‌شماری از تنگه‌ها به دلایلی دیگر نظیر تعداد کشتی‌های عبوری، اهمیت اقتصادی، نظامی و سیاسی برای چندین کشور و گاه برای تمام جهان دارند.

 

مهم ترین تنگه های جهان


اگر این تنگه‌ها را بر مبنای ملاک‌هایی که گفته شد رتبه‌بندی کنیم، تنگه‌ی هرمز در جنوب ایران و  بین خلیج فارس و اقیانوس هند، تنگه‌ی جبل الطارق در جنوب اسپانیا (بین دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس)، تنگه‌ی باب المندب در جنوب یمن (بین دریای سرخ و اقیانوس هند)، تنگه‌ی بسفر در غرب ترکیه (بین دریای سیاه و دریای مرمره) و تنگه‌ی داردانل در شمال غرب ترکیه (بین دریای اژه و دریای مرمره) مهم‌ترین تنگه‌های جهان محسوب می‌شوند.

 

تنگه هرمز


تنگه‌ی هرمز از دیرباز به دلیل آنکه تنها راه ورود به خلیج فارس و تنها راه دسترسی دریایی به کشورهای منطقه بوده، برای امپراتوری‌ها و کشورهای استعمارگر و طبعاً برای کشورهای منطقه اهمیت بسیاری داشته است. اما این اهمیت زمانی به حد فوق‌العاده‌ای رسید که نفت در خلیج فارس کشف شد و تا امروز همین نفت یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی جهان و اصلی‌ترین منبع درآمد کشورهای منطقه بوده است.

درست به همین دلیل تنگه‌ی هرمز که خلیج فارس را از طریق دریای عمان به آب‌های آزاد جهان متصل می‌کند، یکی از استراتژیک‌ترین تنگه‌های جهان است و اوضاع حاکم بر آن می‌تواند اقتصاد جهان را دستخوش تغییر یا حتی بحران کند.

 

فلسفه نام گذاری


تنگه هرمز آبراهی است بین استان هرمزگان ایران و استان مسندم عمان که دریای عمان را به خلیج فارس‌ می‌پیوندد. این گذرگاه یکی از راهبردی‌ترین مسیر‌های بین‌المللی کشتیرانی در جهان به شمار می‌آید. نام هرمز بنا بر منابع تاریخی در قدیم «هورموغ» بوده که مغ در گویش بومی استان هرمزگان به معنای نخل است. از سویی این واژه می‌تواند از ترکیب هور+موغ (موغستان) به معنی آبراهه موغستان (ایالت قدیم جنوب ایران یا میناب کنونی) ساخته شده باشد.
شباهت ظاهری تلفظ امروزی یعنی هرمز با نام اهورامزدا سبب شده در میان عوام ارتباطی میان این دو نام تصور شود که این تصور مبنایی در شواهد تاریخی ندارد. افزون بر آن، مختصرشدهٔ نام اهورا مزدا، هرمَزد (hormazd) با فتح میم است و با تلفظ هرمُز (hormoz) تفاوت دارد.

حجم تردد انرژی از تنگه هرمز


بر اساس آمارها حدود ۸۸ درصد نفت عربستان، ۹۰ درصد نفت ایران، ۹۸ درصد نفت عراق، ۹۹ درصد نفت امارات متحده عربی و تمام نفت کویت و قطر از تنگه‌ی هرمز به کشورهای دیگر صادر می‌شود و روی‌هم رفته حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خلیج فارس، توسط تانکرهای نفتی از این مسیر انجام می‌شود و این درحالی است که علاوه بر نفت، ۵۰ درصد معاملات تجاری کشورهای منطقه با جهان نیز از راه همین تنگه صورت می‌گیرد و بسته‌شدن این تنگه به معنای توقف تمام معاملات تجاری برخی کشورهای منطقه است.

بیشتر نفت و گاز صادراتی کشورهای ایران، عربستان، امارات، کویت، عراق بحرین، قطر از طریق این تنگه به بازارهای جهانی ارسال می‌شود که طبق آمارهای سال ۲۰۱۷، میزان این صادرات به حدود روزانه ۱۷.۵ میلیون بشکه می‌رسد که حدود ۴۰ درصد، نفت صادرشده توسط کشتی‌های نفتکش و ۳۰ درصد تمام صادرات نفت جهان را در بر می‌گیرد. به همین دلیل این گذرگاه یکی از راهبردی‌ترین مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی جهان محسوب می‌شود.

 

طرح هایی برای دور زدن تنگه


برخی کشورهای منطقه کوشیده‌اند برای صادرات نفتی خود تنها به عبور از این آب‌راه متکی نباشند و با احداث خطوط لوله، نفت خود را به کشورهای دیگر صادر کنند. اما باتوجه به اینکه حدود ۶۸ درصد ذخایر نفت و گاز دنیا در خلیج فارس قرار دارد و همچنان بیشتر صادرات نفتی کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس با نفتکش‌ها انجام می‌شود، امنیت این تنگه در تأمین انرژی دنیا اهمیت بالایی دارد.

 

مشخصات جغرافیایی تنگه


عمق تنگه‌ی هرمز از خلیج فارس بیشتر است و در برخی نقاط به ۱۰۰ متر هم می‌رسد اما عرض آن در وسیع‌ترین نقطه به ۱۸۰ کیلومتر می‌رسد که آن هم در جایی از تنگه به حدود ۳۸ کیلومتر کاهش می‌یابد که از این میان عرض مسیر کشتیرانی در هر جهت تنها در حدود سه کیلومتر است. بنابراین امکان کنترل تنگه برای نیروهای نظامی به راحتی میسر می‌شود.

آب‌های تنگه‌ هرمز به سه بخش تقسیم می‌شود که شامل آب‌های سرزمینی ایران، آب‌های سرزمینی عمان و آب‌های آزاد است. این تنگه تابع مقررات عهدنامه کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاهاست (1982) و در شرایط صلح، کلیه کشتی‌های نظامی و بازرگانی از حق عبور ترانزیت برخوردارند.

 

اهمیت ژئوپولتیکی تنگه


این تنگه در طول تاریخ شاهد منازعات بین‌المللی بسیار میان پادشاهان ایران همچون نادرشاه و شاه عباس بزرگ و محمدرضا شاه پهلوی و نظام جمهوری اسلامی ایران با بیگانگان همچون اسپانیایی‌ها،  پرتغالی‌ها،  بریتانیایی‌ها و آمریکایی‌ها بوده‌است.
تنگه هرمز دومین تنگه بین‌المللی شلوغ دنیاست. هر روز حدود ۱۶٫۵ تا ۱۷ میلیون بشکه نفت خام (برآورد ۲۰۰۶) که معادل ۴۰ درصد کل نفت حمل شده توسط کشتی‌های نفت‌کش و نزدیک به ۲۵ درصد کل عرضه جهانی نفت است. حدود ۶۸ درصد ذخایر شناخته‌شده نفت و گاز طبیعی دنیا در خلیج فارس قرار دارد و امنیت تنگه هرمز نقش کلیدی در تأمین بی‌وقفه انرژی دنیا دارد. بیشتر این نفت به بازار‌های آسیا، ایالات متحده و اروپای غربیمی‌رود و ۷۵ درصد نفت خام ژاپن از این مسیر وارد می‌شود. بیشتر صادرات نفت خام در مسیر‌های بسیار طولانی از طریق نفت‌کش‌های بسیار بزرگ انجام می‌شود که توانایی حمل بیش از دو میلیون بشکه در هر سفر دارند.
جمهوری اسلامی ایران در موارد متعددی در پاسخ به اعمال تحریم‌های آمریکا و غرب علیه ایران توسط مسئولان ایران از جمله نمایندگان مجلس مانندابراهیم آقامحمدی،  سید حسین نقوی حسینی،  جواد کریمی قدوسی،  حمید رسایی و فرماندهان نظامی مانند محمدعلی جعفری فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،  قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران تهدید به بستن تنگه هرمز کرده‌است. 

نتیجه تصویری برای تنگه هرمز + تابناک

امکان بستن تنگه


ایران و عمان به عنوان دو کشور دو طرف تنگه، می‌توانند از مناطق ساحلی خود هرگونه بهره‌برداری انجام دهند و کنترل نظامی این محدوده نیز برعهده‌ی دو کشور دو سوی تنگه است اما در شرایط صلح، حق تعلیق یا اخلال در عبور و مرور بی‌ضررِ کشتی‌های دیگر کشورها را ندارند. چراکه تنگه‌ هرمز به دلیل موقعیت استراتژیکش طبق کنوانسیون حقوق دریاها، یک تنگه‌ بین‌المللی است.

گرچه به واسطه‌ی همان کنوانسیون، دولت ایران نمی‌تواند در شرایط صلح برای بخش‌های غیرسرزمین خود در تنگه‌ی هرمز محدودیت تردد ایجاد کند یا تنگه را مسدود کند اما با توجه به اینکه کشور آن سوی تنگه، یعنی عمان، کشوری کوچک با توان نظامی پایین است و بعلاوه خط ساحلی کمتری در تنگه‌ی هرمز دارد، عملاً قدرت تعیین‌کنندگی ندارد و بیشترین کنترل تنگه در دست ایران است و ایران با داشتن خط ساحلی وسیع‌تر در تنگه و وجود جزایر متعدد، برای کنترل ترددهای این آب‌راه تسلط بالایی دارد.

 

آثار بسته شدن تنگه بر بازار نفت


کارشناسان اقتصادی معتقدند در صورت بسته‌شدن تنگه‌ی هرمز، بازارهای جهانی نفت با کمبود ۲۰ میلیون بشکه‌ای مواجه می‌شوند و احتمال دارد که بهای نفت از مرز بشکه‌ای ۲۵۰ دلار هم بگذرد. چرا که بسته‌شدن تنگه هرمز به معنای توقف صادرات ۹۰ درصد نفت منطقه و توقف معاملات تجاری بسیاری از کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس خواهد بود.

 

نگرانی قدرت ها از تصمیم ایران برای بستن تنگه


تسلط سیاسی و نظامی ایران بر تنگه‌ی هرمز از یک طرف و وابستگی شدید اقتصاد منطقه و جهان به تجارت دریایی از طریق این آب‌راه، حالا به برگ برنده‌ای در دست سیاستمداران ایرانی تبدیل شده و طرف‌هایی که فکر مقابله با ایران را در سر دارند، از این بیم دارند که مبادا ایران این برگ را روی میز بگذارد. هرچند برخی کارشناسان درباره‌ی تبعات منفی این اقدام برای ایران هشدار داده‌اند.

 

آخرین اخبار مرتبط با تنگه هرمز

حادثه امنیتی برای یک نفتکش در تنگه هرمز

سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس بامداد پنجشنبه از دریافت گزارش دیرهنگام درباره حادثه امنیتی برای یک نفتکش در تنگه هرمز خبر داد.

کد خبر: 4202857

چرا اعراب خلیج فارس به راه‌آهن منطقه‌ای چشم دوخته‌اند؟/ جایگزینی برای تنگه هرمز وجود ندارد

جنگ ایران وابستگی کشورهای خلیج فارس به مسیرهای دریایی آسیب‌پذیر را آشکار کرده است. آیا راه‌آهن برنامه‌ریزی‌شده‌ای که هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را به یکدیگر متصل می‌کند، می‌تواند جایگزینی برای این مسیرها فراهم کند؟

کد خبر: 4202739

انهدام پهپاد MQ-۹ آمریکایی در تنگه هرمز

ارتش از انهدام یک فروند پهپاد پیشرفته MQ-۹ دشمن در شرق تنگه هرمز با استفاده از سامانه‌های بومی پدافند هوایی خبر داد.

کد خبر: 4202734

سقوط ۵۰ درصدی عبور نفت از تنگه هرمز؛ جریان صادرات نفت به کمترین سطح ماه‌های اخیر رسید

گروه استان‌ها - در پی تشدید برخورد با کشتی‌های متخلف در تنگه هرمز، عبور نفت از این آبراه راهبردی طی هفته‌های اخیر با سقوط ۵۰ درصدی به روزانه ۶.۵ میلیون بشکه رسیده است؛ رقمی که حدود ۶۰ درصد کمتر از سطح معمول پیش از جنگ است و بار دیگر اهمیت راهبردی هرمز در امنی…

کد خبر: 4202191

توضیح استانداری درباره خسارت حمله آمریکا به قشم

معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان، با اشاره به حمله ارتش آمریکا به نقاطی در محدوده جزیره قشم اظهار کرد: در حمله دشمن هیچ‌گونه خسارتی به زیرساخت‌های حیاتی و خدماتی جزیره وارد نشده است.

کد خبر: 4202586

برخورد سومین نفتکش متخلف با مین دریایی

نیروی دریایی ارتش اعلام کرد: ساعتی قبل، سومین نفتکش متخلف، بر اثر برخورد با مین دریایی در شرق تنگه هرمز دچار آتش سوزی شد.

کد خبر: 4202554

تصاویر انهدام عظیم یک سوپرنفتکش دیگر

تصاویر انهدام عظیم یک سوپرنفتکش دیگر در تنگه هرمز و نزدیک عمان بر اثر اصابت با مین برخلاف ادعای آمریکا را می‌بینید.

کد خبر: 4202519

آتش‌سوزی نفت‌کش متخلف در تنگه هرمز

نیروی دریایی ارتش: یک نفت‌کش متخلف که با خاموشی سامانه‌های ناوبری در محدوده ممنوعه تنگه هرمز تردد می‌کرد، بر اثر برخورد با مین دریایی دچار آتش‌سوزی و آسیب شد.

کد خبر: 4202484

لحظه اسقاط یک پهپاد ام اکیو 1 دیگر

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که یک پهپاد دیگر از نوع «MQ-۱C» متعلق به ارتش ایالات متحده را بر فراز تنگه هرمز سرنگون کرده است. تصاویر لحظات هدف قرار دادن این پهپاد را می‌بینید.

کد خبر: 4202414

تنگه هرمز هرگز به وضعیت قبل از جنگ باز نخواهد گشت

سخنگوی ارتش در خصوص وضعیت تنگه هرمز گفت: تنگه هرمز هرگز به وضعیت قبل از جنگ باز نخواهد گشت و این خواست عمومی ملت است و نیروهای مسلح موظف به دفاع از این حقوق‌هستند.

کد خبر: 4202392

غنیمت جدید امروز سپاه در تنگه هرمز

نیروی دریایی سپاه از به‌غنیمت‌گرفتن پهپاد آمریکایی MQM-۱۷۰ خبر داد که با عملیات جنگ الکترونیک، سالم در جنوب جزیره قشم به زمین نشانده شد.

کد خبر: 4202252

ایران به اعتراض چین درباره تنگه هرمز توجهی نکرد/ آیا اتکا به چین استراتژی بزرگ ایران را تضعیف می‌کند؟

اگرچه اعتراضات چین، ایران را مجبور به کنار گذاشتن قهریت دریایی نکرده است، آن‌ها نشان می‌دهند که ابزار اصلی ایران برای تقویت موضع خود در برابر آمریکا نیز عوارض بالقوه‌ای به همراه دارد.

کد خبر: 4202249

ناو هواپیمابر روزولت در مسیر خاورمیانه

روزنامه نیویورک تایمز به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت ناو هواپیمابر آمریکایی تئودور روزولت ظرف یک روز آینده به دو ناو هواپیمابر دیگر ایالات متحده در غرب آسیا ملحق خواهد شد و به این ترتیب، شمار ناوهای هواپیمابر آمریکایی مستقر در منطقه به سه فروند خواهد رسید.

کد خبر: 4202135

تابناک در صفحهٔ اصلی گوشی

با افزودن تابناک به صفحهٔ اصلی، همین نسخهٔ سایت را با یک لمس باز کنید.

  1. در مرورگر، دکمهٔ اشتراک‌گذاری را بزنید. این دکمه ممکن است داخل منوی مرورگر باشد.
  2. گزینهٔ افزودن به صفحهٔ اصلی (Add to Home Screen) را انتخاب کنید.
  3. اگر گزینهٔ Open as Web App نمایش داده شد، آن را روشن نگه دارید و افزودن (Add) را بزنید.

اگر این گزینه را نمی‌بینید، صفحه را در مرورگر Safari باز کنید.