تمرین «کلیک معنوی» در ماه معنویت
محمد مطهری

کاربران اینترنت کمتر توجه دارند که هنگام مراجعه به اخبار مورد علاقه در پایگاههای خبری، معمولا علامتی هم برای کاربران بعدی به جای میگذارند و ناخودآگاه وسیله تبلیغ خبرهای خاصی میشوند. با این وصف، هر کاربر میتواند کلیکهای خود در پایگاههای خبری را به گونهای انجام دهد که ضمن استفاده از اخبار مورد نظر، توجه کاربران بعدی را به امور معنوی ـ که معمولا در جار و جنجالهای خبری مغفول و مظلوم واقع میشوند ـ جلب کند.
شاید بالاترین و پرتکرارترین هشدار قرآن به ما آدمیان، پرهیز از غفلت از خداوند و قیامت و به تعبیری دنیازدگی باشد. اگر در گذشته تنها با گفتار و عمل صالح این امکان وجود داشت که یک فرد، دعوتکننده به خدا باشد، امروز میتوان از «کلیک» به صورت یک «گفتار صامت» بهره برد و «دعوتکننده به سوی خدا» و به تعبیر قرآن «داعی الی الله» بود. خالق هستی چنین کسی را با تعبیری لطیف «صاحب بهترین گفتار» میداند: «و من أحسن قولا ممن دعا الی الله و عمل صالحا» (و چه کسی خوشگفتارتر از کسی است که مردم را به سوی خدا دعوت کرده و عمل صالح انجام میدهد؟) (فصلت/33).
اما این دعوت معنوی را چگونه میتوان نسبت به کاربران دیگر که آنان را نمیشناسیم انجام داد؟
خوشبختانه در پایگاههای مهم خبری، این امکان برای کاربر فراهم است که از پربازدیدترین یا پربینندهترین اخبار مطلع شود. اگر افرادی که دغدغۀ دینی بیشتری دارند، خود را مقید کنند که که در ضمن مرور اخبار، وقتی با مطلبی معنوی مثل «دعای روز بیستم ماه مبارک رمضان»، «حدیثی از یک معصوم»، «سفارشی اخلاقی از یک اهل دل»، «اوصاف بهشت یا جهنم» و مانند آن مواجه میشوند، بیتفاوت نگذرند و روی آن کلیک کنند، این مطالب در زمرۀ پربینندهترین اخبار قرار خواهد گرفت و بدین ترتیب، توجه کاربران پرشماری را که برای انتخاب اخبار به ستون پربازدیدترین اخبار مراجعه میکنند، جلب خواهد کرد. طبعا هر کسی که روی یک مطلب معنوی کلیک میکند و در پربازدید ساختن آن سهمی دارد، گذشته از بهرهای که خودش میبرد در ثواب استفادۀ دیگران نیز شریک خواهد بود.
البته در اینجا فقط مسأله ثواب مطرح نیست، بلکه اگر عدهای این کار را با جدیت دنبال کنند، بر نوع کلیکهای رایج و پرشمار در جامعه ایرانی هم تأثیر خواهد گذاشت. اگر هنگام مراجعه به یک سایت خبری ببینیم در میان اخبار متنوع، مطلبی با عنوان «راهکارهایی برای توجه بیشتر در نماز» هم از پربازدیدترین اخبار شده است، خود به خود به برخی کاربران القا میشود که مطالب معنوی هم مورد اهتمام خاص جامعه و شایسته توجه است و پس از مدتی برخی از امور لغو که شائبه گناه هم در آن هست، کمتر در زمره پربینندهترینها قرار گیرد.
متأسفانه در بخش پربینندهترینهای اخبار، چه در پایگاههای خبری مذهبی و انقلابی و چه غیر آن، معمولا حتی یک مطلب دعوت کنندۀ به خدا و یاد خدا هم دیده نمیشود و برعکس، این اخبار مربوط به مسائل مبتذل، تجسس در امور شخصی دیگران، گاف یک فرد معروف، عکس لو رفته و امثال آن است که در کنار موضوعات داغ خبری روز به سرعت به پربینندهترین تبدیل میشود. یک انسان خودساخته روی خبری مانند «گاف یک مجری» کلیک نمیکند، چون اولا و ثانیا شائبه دو حرام یکی به نام «عیبجویی» و دیگری به نام «تمسخر» در آن هست و ثالثا میداند اگر چنین امری دربارۀ خودش اتفاق افتاده بود دوست نداشت دیگران روی آن کلیک کنند. در جامعهای که یاد خدا بر آن حاکم است این نوع اخبار، کاربران را به یاد «و اذا مرو باللغو مروا کراما» میاندازد (وقتی با امر بیهودهای برخورد میکنند با بزرگواری و بدون توجه از کنار آن میگذرند) (فرقان/۷۲).
طبیعی است، اخبار روز و متنوع، اعم از تصویری و غیرتصویری، جذابیت خاصی دارد. نه عجیب است و نه مذموم که این اخبار از زمره پربینندهترینها باشند و نه انتظار آن است که همه اخبار پربیننده را اخبار معنوی تشکیل دهند. مقصود این نوشته، ترغیب به مراجعه کمتر به اخبار جذاب روزانه ـ البته آنها که شائبه غیرشرعی بودن ندارند ـ نیست، بلکه مراد آن است که حال که میتوان در ضمن مراجعه روزمره به اخبار، دیگران را هم به امور الهی دعوت کرد، نباید بیتفاوت از کنار اخبار معنوی گذشت.
همچنین مسأله این نیست که عدهای دنبال اخبار معنوی بگردند و کلیک کنند تا این اقدام، حالت تصنعی به خود بگیرد، بلکه مقصود، ایجاد این حس مسئولیت در خود است که اگر در ضمن مرور اخبار به چنین مطالبی برخوردیم بیاعتنا نگذریم.
دغدغه نداشتن نسبت به حال معنوی دیگران، سوغات نامبارک غرب است و قرآن با تعابیر مختلف ما را به حساس بودن نسبت به سرنوشت معنوی دیگران ترغیب کرده است که مظلومی به نام «امر به معروف و نهی از منکر» تنها یکی از نمونههای آن است. (البته چنین نیست که هر کس به روش دلخواه و بدون ملاحظه شرایط و جوانب، میتواند در جامعه، داعی دیگران به سوی امور معنوی شود و باید از افراطها و تفریطها که نتیجه معکوس میدهد پرهیز کرد).
حقیقت این است که این «اخبار معنوی» نیستند که به کلیک کردن ما نیازمندند، این «ما» هستیم که نیازمند کلیک روی این مطالب هستیم. سوره مبارکه عصر به ما هشدار میدهد هر کس دیگران را به حق توصیه نکند (تواصوا بالحق) در حال خسران است؛ بنابراین، پیوستن به کاروان کلیککنندگان معنوی، قبل از آنکه ذخیره کردن ثواب باشد، نجات دادن خود از خسران و زیان است.
در طول روز چند بار با دل یا زبان، از خدا یادی کرده و در سال چندین بار «جانم علی» و «حسین جانم» بر زبان میآوریم. اینترنت فضای مناسبی برای نشان دادن و سنجیدن این علایق در عمل است؛ آنجا که مثلا به سخنی از خداوند یا اهل بیت ـ علیهم السلام ـ برخورد میکنیم. در این فضای اصطلاحا مجازی و در واقع حقیقی، کلیکهای معنوی، کاری بدون زحمت و بدون هزینه و در عین حال بسیار مؤثر و پرثمر است که از تک تک ما برمیآید.
کلیک معنوی، تمرینی است برای در نظر داشتن یک عتاب قرآنی؛ عتابی که گرچه در اصل، خطاب به برخی شاعران است، به خوبی در مورد کاربران اینترنت مصداق پیدا میکند و آنان را از پرسه زدنهای بیهدف نهی میکند، آنجا که خداوند میفرماید: ألم تر أنهم فی کل واد یهیمون؛ آیا نمیبینی که آنان در هر وادی پرسه میزنند؟ (شعراء /۲۲۵)
muhamadmotahari@gmail. com
شاید بالاترین و پرتکرارترین هشدار قرآن به ما آدمیان، پرهیز از غفلت از خداوند و قیامت و به تعبیری دنیازدگی باشد. اگر در گذشته تنها با گفتار و عمل صالح این امکان وجود داشت که یک فرد، دعوتکننده به خدا باشد، امروز میتوان از «کلیک» به صورت یک «گفتار صامت» بهره برد و «دعوتکننده به سوی خدا» و به تعبیر قرآن «داعی الی الله» بود. خالق هستی چنین کسی را با تعبیری لطیف «صاحب بهترین گفتار» میداند: «و من أحسن قولا ممن دعا الی الله و عمل صالحا» (و چه کسی خوشگفتارتر از کسی است که مردم را به سوی خدا دعوت کرده و عمل صالح انجام میدهد؟) (فصلت/33).
اما این دعوت معنوی را چگونه میتوان نسبت به کاربران دیگر که آنان را نمیشناسیم انجام داد؟
خوشبختانه در پایگاههای مهم خبری، این امکان برای کاربر فراهم است که از پربازدیدترین یا پربینندهترین اخبار مطلع شود. اگر افرادی که دغدغۀ دینی بیشتری دارند، خود را مقید کنند که که در ضمن مرور اخبار، وقتی با مطلبی معنوی مثل «دعای روز بیستم ماه مبارک رمضان»، «حدیثی از یک معصوم»، «سفارشی اخلاقی از یک اهل دل»، «اوصاف بهشت یا جهنم» و مانند آن مواجه میشوند، بیتفاوت نگذرند و روی آن کلیک کنند، این مطالب در زمرۀ پربینندهترین اخبار قرار خواهد گرفت و بدین ترتیب، توجه کاربران پرشماری را که برای انتخاب اخبار به ستون پربازدیدترین اخبار مراجعه میکنند، جلب خواهد کرد. طبعا هر کسی که روی یک مطلب معنوی کلیک میکند و در پربازدید ساختن آن سهمی دارد، گذشته از بهرهای که خودش میبرد در ثواب استفادۀ دیگران نیز شریک خواهد بود.
البته در اینجا فقط مسأله ثواب مطرح نیست، بلکه اگر عدهای این کار را با جدیت دنبال کنند، بر نوع کلیکهای رایج و پرشمار در جامعه ایرانی هم تأثیر خواهد گذاشت. اگر هنگام مراجعه به یک سایت خبری ببینیم در میان اخبار متنوع، مطلبی با عنوان «راهکارهایی برای توجه بیشتر در نماز» هم از پربازدیدترین اخبار شده است، خود به خود به برخی کاربران القا میشود که مطالب معنوی هم مورد اهتمام خاص جامعه و شایسته توجه است و پس از مدتی برخی از امور لغو که شائبه گناه هم در آن هست، کمتر در زمره پربینندهترینها قرار گیرد.
متأسفانه در بخش پربینندهترینهای اخبار، چه در پایگاههای خبری مذهبی و انقلابی و چه غیر آن، معمولا حتی یک مطلب دعوت کنندۀ به خدا و یاد خدا هم دیده نمیشود و برعکس، این اخبار مربوط به مسائل مبتذل، تجسس در امور شخصی دیگران، گاف یک فرد معروف، عکس لو رفته و امثال آن است که در کنار موضوعات داغ خبری روز به سرعت به پربینندهترین تبدیل میشود. یک انسان خودساخته روی خبری مانند «گاف یک مجری» کلیک نمیکند، چون اولا و ثانیا شائبه دو حرام یکی به نام «عیبجویی» و دیگری به نام «تمسخر» در آن هست و ثالثا میداند اگر چنین امری دربارۀ خودش اتفاق افتاده بود دوست نداشت دیگران روی آن کلیک کنند. در جامعهای که یاد خدا بر آن حاکم است این نوع اخبار، کاربران را به یاد «و اذا مرو باللغو مروا کراما» میاندازد (وقتی با امر بیهودهای برخورد میکنند با بزرگواری و بدون توجه از کنار آن میگذرند) (فرقان/۷۲).
طبیعی است، اخبار روز و متنوع، اعم از تصویری و غیرتصویری، جذابیت خاصی دارد. نه عجیب است و نه مذموم که این اخبار از زمره پربینندهترینها باشند و نه انتظار آن است که همه اخبار پربیننده را اخبار معنوی تشکیل دهند. مقصود این نوشته، ترغیب به مراجعه کمتر به اخبار جذاب روزانه ـ البته آنها که شائبه غیرشرعی بودن ندارند ـ نیست، بلکه مراد آن است که حال که میتوان در ضمن مراجعه روزمره به اخبار، دیگران را هم به امور الهی دعوت کرد، نباید بیتفاوت از کنار اخبار معنوی گذشت.
همچنین مسأله این نیست که عدهای دنبال اخبار معنوی بگردند و کلیک کنند تا این اقدام، حالت تصنعی به خود بگیرد، بلکه مقصود، ایجاد این حس مسئولیت در خود است که اگر در ضمن مرور اخبار به چنین مطالبی برخوردیم بیاعتنا نگذریم.
دغدغه نداشتن نسبت به حال معنوی دیگران، سوغات نامبارک غرب است و قرآن با تعابیر مختلف ما را به حساس بودن نسبت به سرنوشت معنوی دیگران ترغیب کرده است که مظلومی به نام «امر به معروف و نهی از منکر» تنها یکی از نمونههای آن است. (البته چنین نیست که هر کس به روش دلخواه و بدون ملاحظه شرایط و جوانب، میتواند در جامعه، داعی دیگران به سوی امور معنوی شود و باید از افراطها و تفریطها که نتیجه معکوس میدهد پرهیز کرد).
حقیقت این است که این «اخبار معنوی» نیستند که به کلیک کردن ما نیازمندند، این «ما» هستیم که نیازمند کلیک روی این مطالب هستیم. سوره مبارکه عصر به ما هشدار میدهد هر کس دیگران را به حق توصیه نکند (تواصوا بالحق) در حال خسران است؛ بنابراین، پیوستن به کاروان کلیککنندگان معنوی، قبل از آنکه ذخیره کردن ثواب باشد، نجات دادن خود از خسران و زیان است.
در طول روز چند بار با دل یا زبان، از خدا یادی کرده و در سال چندین بار «جانم علی» و «حسین جانم» بر زبان میآوریم. اینترنت فضای مناسبی برای نشان دادن و سنجیدن این علایق در عمل است؛ آنجا که مثلا به سخنی از خداوند یا اهل بیت ـ علیهم السلام ـ برخورد میکنیم. در این فضای اصطلاحا مجازی و در واقع حقیقی، کلیکهای معنوی، کاری بدون زحمت و بدون هزینه و در عین حال بسیار مؤثر و پرثمر است که از تک تک ما برمیآید.
کلیک معنوی، تمرینی است برای در نظر داشتن یک عتاب قرآنی؛ عتابی که گرچه در اصل، خطاب به برخی شاعران است، به خوبی در مورد کاربران اینترنت مصداق پیدا میکند و آنان را از پرسه زدنهای بیهدف نهی میکند، آنجا که خداوند میفرماید: ألم تر أنهم فی کل واد یهیمون؛ آیا نمیبینی که آنان در هر وادی پرسه میزنند؟ (شعراء /۲۲۵)
muhamadmotahari@gmail. com
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
تشکر از توصیه عالمانه مطهری عزیز امیدوارم همیشه موفق باشید.
احسنت!
گاهي بعضي از بيماريهاي مزمن را به دستور پزشك به حال خودرها مي كنند تا بدن بيمار از درون به درمان آن بپزدازد . پيشنهاد مي كنم پس از اين سي و چند سال تذكر هاي ديني و معنوي اجازه بدهند براي يك دوره كوتاه تبليغ دين و معنويت از صدها كانال صوتي وتصويري صدا و سيما و جرايد و خطابه ها و رسانه هاي مجازي و منابر و ............!!! حذف شود شايد براي برگشت جذابيت هاي معنويت در نزد عامه مردم افاغه كند .
البته بايد ضررو زيان مداحان و سخنوران ديني و خيلي هاي ديگر كه از قبل دين و معنويت نان مي خورند جبران شود .!!
]چشم .درود بر استادشهید وفرزندان شایسته اش
خیلی خوب بود استفاده کردیم
بسیار زیبا و به جا بود.
باسلام
مطلب جالبی بود.
سپاس از یاداوری این موضوع، به نظر میرسد بحث امر به معروف و نهی از منکر حاکمان در کشور ما هنوز جایگاهی ندارد. این در حالی است که خطا و گناه آنهایی که در راس هستند به پایه و اساس دین و دینداری مردم لطمه میزند و ما امروز این را به وضوح در میان جامعه و مردم می بینیم. انهایی که اهل نصیحت و منبر و تریبون در اختیار دارند قبل از هر قشری حاکمان را با کلمات برنده امام علی به راه صحیح حکمرانی سوق دهند و عاقبت بی توجهی به راه و روش حکومت داری علی (ع) نیک نخواهد بود.
20
با سلام.کاملا نکته به جا و قابل تأملی است.
با اینکه مطالب مطرح شده توسط شما قابل قبول است ولی القاء کننده این است که باید روی مطالب معنوی عمدا لایک بزنیم و این تصنعی است بهتر است توصیه کنیم به اینکه این جور مطالب خوانده شود و لایک بخورد!
تذکر لازم وبجایی بود.ممنون
من بعضی اخبار که میخوام بیاد جزو پربازدید ترین ها و توجه بش جلب بشه خبر رو باز میکنم و یک دسته هاونگ کوچیک بر میدارم میذارم رو F5 یک ربع 20 دقیقه بعدش میام بر میدارم.(البته تا الان 2 بار بیشتر نشده.اونم انصافا اخبار و مطالب سیاسی مهم بوده که ارزش داشتند و احتمال میدادم مردم بی تفاوت از کنارش رد بشن)
حالا هر کسی میخواد میتونه از این روش استفاده کنه ولی خداوکیلی انصاف داشته باشید و هر چیزی را نیارید جزو پربیننده ترین ها
تابناک حلال کن :)
جناب آقاحجت الاسلام حاج محمد مطهری
سلام علیکم
ان شائ اله خداوند متعال طاعات و عبادات شمارا قبول فرماید
موضوع: تنظیم برنامه کلیک کردن روی موضوعات اسلامی در سایت های کامپیوتری
پیشنهاد سازنده شمارا خواندم ان شائ اله توفیق عمل داشته باشم.
در جامعه که با حاکمیت ولایت فقیه اداره میشود اولویت با امر به معروف و نهی از منکر ساختار گرا است.چون نافذ تر و کاربردی تر است.
مثال 1: برای جلو گیری از غیبت جوانان نصیحت و تذکر زبانی و موعظه لازم است .اما کافی نیست.
چونکه اغلب ریشه غیبت در بیکاری نهفته است.بنابرین اگر افراد شاغل شوند.فرصت غیبت کمتر خواهد شد. بعلاوه بهره وری و تولید ناخالص ملی هم افزایش خواهدیافت.احتمال وقوع سرقت هم کاهش خواهد یافت.
یعنی با ایجاد اشتغال امر به معروف و نهی از منکر عملا انجام شده است.
مثال دو:برای جلو گیری از فحشا نصیحت و تذکر زبانی و موعظه لازم است .اما کافی نیست.
ریشه فحشا اغلب در عدم تامین مسایل جنسی نهفته است.بنابرین اگر افراد متاهل شوند.فرصت زنای (چشمی و زبانی و جسمی ) کمتر خواهد شد. امنیت روانی و اجتماعی و استحکام خانواده و تولید مثل هم افزایش خواهدیافت.احتمال وقوع جرم های ثانوی هم کاهش خواهد یافت.
راهکار : ساختن مسکن برای متاهلین تواما اشتغال و مسکن آنها تامین خواهد شد. با این رفتار امر به معروف و نهی از منکر ساختار گرایی محقق شده است.
آثار و تبعات امر به معروف و نهی از منکر ساختار گرا عبارتند از:
1-پیشگیری از وقوع جرایم متعدد (سرقت، تجاوز به ناموس دیگران،بیکاری ، بدگویی،بدبینی،حسادت،عقب ماندگی اقتصادی)
2-باعث افزایش حسنات(آرامش روانی ، امنیت اجتماعی ، استحکام خانواده ،تولیدجمعیت مورد نیاز ،افزایش تولید ناخالص ملی، افزایش بهره وری،رشد اقتصادی،..) نظام اسلامی
با تشکر-اباذر میرزائی-27-4-1393
سلام تذکر سودمند و به جایی بود و به شایستگی مطلب به مخاطب ارائه شده بود با تشکر فراوان از یادگار گرامی استاد شهید مرتضی مطهری ره
بسيار سودمند و اموزنده بود
انشالله كه خداوند توفيق دهد
سلام
تامل برانگیز بود متشکر
باسلام وتشکرتذکر خوب ومفیدی است فناوری زمینه های انجام وظیفه را خوب فراهم کرده است این تکلیف وهمبستگی با دیگران از دست همه کاربران برمیاید ودر وسع همه است لایکلف الله نفسا الا وسعها
با سلام و احترام
از نظرات ارزشمند جناب مطهری عزیز دائم استفاده برده ایم
توجه به مطلب ایشان برای هر یک از ما وظیفه مندی ایجاد میکند
موفق باشید
شما کاملا درست می فرمایید
ممنون
سلام. ممنون.
چشم بعد از اين توجه ميكنم
سی و هفت هشت ساله کارمون خوندن و شنیدن ادعیه و کتاب دینی و اوراد مذهبی است. سی و هفت هشت ساله که از صدا و سیما همه اش تبلیغ دین و دینداری میشود. نتیجه اش شده است گریز مردم از دین. چرا چون آقایان یادشان می رود همین مردم دیندار متدین چه خواسته هایی دارند و از چه چیزهایی نگرانند بلکه صدا و سیما را تبدیل کرده اند به تریبون یک گروهک سیاسی به نام پایداری و اصولگرایان و این همه اختلاس و فساد و فحشا و چپاول را سرپوش میگذارند. چطور جناب مطهری میخواهند با چند کلیک مشکل جهان اسلام را حل کنند والله اعلم.
اتفاقا اینجا چون حرکت واقعا مردمی هست میتونه روی مردم اثر بذاره. من خودم توی یک گروه دوستانه ی کوچیک توی وایبر هر روز دعاهای هر روز رو گذاشتم. دوستانم چندان هم مذهبی نیستن اما بابت این کار ازم تشکر کردن گفتن لااقل اینجا دعاهای هر روز رو میخونیم در حالی که اولش که میخواستم این کار رو بکنم کمی میترسیدم. اما خدا رو شکر اثر داشت.
مگر بد است که هر کس به اندازه توانش کار پیغمبر را که تبلیغ دین بود انجام دهد؟بعلاوه قرآن کریم فرموده شما تلاش کنید و در عین حال با تقوا باشد خدا روزی شما را خواهد داد .کار وشغل برای آدم با تقوا و خداترس فراوان است بسیاری از کارفرماییان برای چنین آدمهایی سر می شکنند - اگر مشکلی در زندگیتان هست با جرئت می گویم به خاطر فراموش کردن خداست . خداوند در قرآن کریم می فرماید (ومن اعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا )کسی که از یاد من روی برگرداند زندگی سخت و تلخی خواهد داشت شما میانه تان را با خدا خوب کنید آنوقت می بینید که مشکلات معجزه وار حل می شود.
سلام برادر گرامی. نوشته شما حاکی از دردمندی و توجه شماست. اما به نظرم انتقاد شما با تذکر آقای مطهری پیوندی ندارد. آقای مطهری سخنی درباره صدا و سیما نفرموده اند و شاید از شما هم گلایه های بیشتری از صدا و سیما داشته باشند. و دیگر اینکه گمان نمی برم آقای مطهری در صدد حل مشکلات جهان اسلام باشند. ایشان تذکری برای دنیای مجازی دادند و این تذکر هم ناظر به اخلاق است. آن هم نه همه مسائل اخلاقی. این تذکر را در همان حد و اندازه خود ببینیم و از این تذکار درس بیاموزیم. خداوند عاقبت همه ما را ختم به خیر کند.
تذکر و هشدار مناسب و دقیقی است مخصوصاً اشاره به برداشتهای اکثریت در پربازدیدها و توجه به این نکته که انسان خودساخته و مسلمان واقعی باید مواظب اقبال و گرایشهای خود به اخبار باشد و اخباری را که شائبه حرمت یا غفلت زائی دارد مورد توجه قرارندهد.
الهی شکرکه ازاین بیت مکرم مطهرچنین حال واندیشه هایی مطابق بامقتضیات زمان وشرایط وامکانات اجتماعی برمی آید .چنین نکات نغزی تنها نشان ازتلاش فکری کسی داردکه میخواهدازابزارروز برای تغییرات سودمنددر دانش وبینش مردم روزگار بهره گیرد وجامعه رایک قدم بسوی خوشبختی وانسانیت والا سوق دهد.انشاالله.
ان شالله سعی کنیم چنین باشد
کشور های مالزی واندونزی ......اگر توجه کنید در شبکه های اجتماغی از ما بهتر هستند برای نمونه غزه .
نكته قابل توجهى بود.درود بر عالمان تيزبين
عالم تیز بین ؟! اگر تابی سانسور نکنه مثل همیشه ، محمد مطهری بگه « مقدسی دوران تحصیل » کیست ؟؟!
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.