«كتاب قانون» و اصلاح رفتاري
علي مطهري
فيلم سينمايي «كتاب قانون» از اين نظر كه به ارزيابي رفتارهاي فردي و اجتماعي ما ايرانيان و ميزان انطباق آن با اسلام پرداخته و به عبارت ديگر، فاصله مسلماني ما با اسلام را به تصوير كشيده است، يك كار هنري ابداعي و ابتكاري است و جامعه ما نياز بسيار به اينگونه تلاشها دارد. در واقع، اين فيلم آينهاي است كه در مقابل بخشي از جامعه ايران قرار داده شده تا خود را آنچنان كه هست، ببيند و با مقايسه با آنچه بايد باشد، به رفع عيوب خود بپردازد و خود را به جامعه الگوي اسلامي نزديك كند.
«كتاب قانون»، مصداقي براي اصل مهم امر به معروف و نهي از منكر و به تعبير ديگر اصلاح مستمر اجتماعي است؛ اصلي كه مطابق سخن معصوم، يكي از پايههاي نخبگان دين اسلام است.
به همين جهت، اين انتقاد كه اين فيلم تصوير زشتي از جامعه ايران به نمايش ميگذارد و واقعيت جامعه را نشان نميدهد، چندان مقبول نيست، زيرا اساس هدف نويسنده، تهيهكننده و همچنين کارگردان اين فيلم نشان دادن واقعيت جامعه ايران نبوده، بلكه نمايش برخي كاستيها بوده است تا بيننده فيلم، ادبي از نوع ادبي كه لقمان حكيم آموخت، بياموزد.
البته نمايش اين فيلم براي غيرايرانيها ممكن است درست نباشد، زيرا آنها تنها با نيمي از چهره واقعي ايران آشنا ميشوند و نيم ديگر زيباي آن پنهان ميماند. اين يك رشد اجتماعي است كه ملتي به دنبال رفع نقصهاي خود باشد و كساني كه داعيهدار اين امر عظيم هستند، مصلح اجتماعي به شمار ميروند.
گاه اصلاح اجتماعي از راه كتاب و مقاله و سخنراني انجام ميشود و گاه از راه هنرهايي چون سينما و تئاتر. به تعبير شهيد آيتالله مطهري، مصلح اجتماعي كسي است كه با نقاط ضعف جامعه خود مبارزه كند، هرچند از ميزان محبوبيت او كاسته شود، نه اينكه بر موج آن نقاط ضعف سوار شود تا راحتتر به اهداف شخصي خود برسد. البته چون اين فيلم جنبه طنز نيز دارد، برخي بزرگنماييهاي آن قابل توجيه است.
اين فيلم نشان ميدهد كه برخي از ما ايرانيان بيش از آنكه به حقيقت دين اسلام بپردازيم و دستورهای آن را رفتار كنيم، به ظواهر سنتهايي ميپردازيم كه ساخته عرف جامعه است. مثلا به سفره حضرت ابوالفضل ـ كه البته از آن جهت كه در آن قرآن خوانده ميشود با فضيلت است ـ و به شلهزردي كه بايد در آن باشد، اهميت زيادي ميهيم، اما در سر همين سفره غيبت مي‌کنيم.
يا ممكن است فروشندهاي براي سفر حج تمتع و عمره مفرده و زيارت عتبات عاليات اهميت زيادي قايل باشد، اما نسبت به مسأله كمفروشي و آيه قرآن كريم كه «واي بر كمفروشان» بيتفاوت باشد. يا اينكه فردي از ما نسبت به عزاداري براي امام حسين(ع) ساعي باشد، اما در رعايت حقالناس و احوال عمومي كمتوجه بوده و مثلا اسكناس را كه ثروت ملي است، مچاله سازد يا روي آن نقاشي كند. يا فروشندهاي مواد خوراكي تاريخ مصرف گذشته را به فروش بگذارد و توجه نداشته باشد كه اين هم يك گناه است و گناه فقط نماز نخواندن يا روزه نگرفتن و مانند اينها نيست.
اينها مواردي بود كه در فيلم «كتاب قانون» به آن پرداخته شده بود، اما موارد ديگري نيز هست كه در اين فيلم نيامده است، مانند نحوه رانندگي كردن ما ايرانيان كه در رتبههاي آخر دنياست و براي هر تازهوارد خارجي موجب تعجب است و خود ما ايرانيان نيز وقتي به كشورهاي ديگر حتي كشورهاي همرديف خودمان ميرويم، تفاوت آشكاري را احساس ميكنيم.
همين گونه است مواردي مانند آشغال ريختن از درون خودرو به بيرون و در برخوردهاي اجتماعي به اندك بهانهاي دشنام دادن. اينها مواردي است كه بايد مصلحاني به اصلاح آن بپردازند و چه بهتر كه اين اصلاح در قالب فيلم‌هاي سينمايي مانند «كتاب قانون» باشد.
نكته ديگري كه در اين فيلم هست، اين كه يك تشنه حقيقت كه به چشمه احكام و معارف اسلامي ميرسد، بسيار بيشتر از ما كه از طريق پدر و مادر و گاه از روي عادت به آن رسيدهايم، قدرشناس اين احكام و معارف است.
در آغاز اين فيلم نيز نكته‌اي فلسفي، عرفاني و رواني نهفته بود و آن اكسير بودن عشق است. رحمان تواناي مسلمان و ژوليت مسيحي در لبنان عاشق يكديگر ميشوند و از قضا اين عشق از ناحيه ژوليت نيز شديد است.
همين عشق و نيز سابقه آشنايي ژوليت با حافظ باعث ميشود كه ژوليت به اسلام گرايش پيدا كند و يك مسلمان واقعي شود كه اسلام را جدي گرفته و تكتك دستورهای آن را مورد توجه قرار ميدهد؛ یعني عشق به رحمان و پيشنهاد دوستانه رحمان به او كه آيا بهتر نيست پوشش اسلامي داشته باشي، وي را متحول ميكند و راه زندگي او را تغيير ميدهد و يك مسلمان واقعي و نه شناسنامهاي ميشود.
اين بخش از كيميا بودن عشق عفيف ـ به تعبير ابن سينا ـ را كه بسيار مورد توجه عرفا و فلاسفه و روانشناسان است، به خوبي به تصوير كشيده است.
در بخش پاياني اين فيلم كه رحمان براي پيدا كردن آمنه (ژوليت) به جنوب لبنان ميرود، در بين راه راننده تاكسي جملاتي بر زبان ميراند كه خالي از اشكال نيست. او ميگويد من سالها در اين كشور بودهام و با اقوام گوناگون مسلمان، اعم از شيعه و سني، مسيحي، دروزي و غيره مراوده داشتهام، به اينجا رسيدهام كه «فرقي بين اديان و مذاهب نيست، همه يك پيام دارند و آن اخلاق است.»
از اين سخنان، بوي پلوراليزم و كثرتگرايي ديني به مشام ميرسد و اين بخش از فيلم از نقاط ضعف آن است، هرچند نمايش مناطق بمباران شده توسط رژيم صهيونيستي و به تصوير كشيدن سبعيت و درندگي اين رژيم در بخش پاياني فيلم، از نقاط مثبت آن به شمار میرود.
در مجموع، «كتاب قانون» را يك فيلم مثبت ميدانم و بر این باورم كه چنين فيلمهايي بايد ساخته شود و قطعا برخي نقاط ضعف آن نيز مورد توجه خواهد بود.
منبع: پنجره
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
افزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگل
نظرات بینندگان
جناب مطهری،با احترامی که برای شما قائل هستم .و اطلاع دارم که شما الهیات خوانده ایدخواهشی داشتم که اگر امکان دارد در موارد تخصصی خودتان اظهار نظر کنید که به مسائل فرهنگی نزدیک تر است در بحث مسائلی چون اقتصاد،سیاست خارجی و امثال آن چگونه شما اظهار نطر می کنید.
مطلب شما و آقاي حداد آدم را ياد :
"برده دلو جان من دلبر جانان من"
"دلبر جانان من برده دل و جان من"
مي اندازد.
منصفانه هر دو نظر را بخوانيد!
و تفاوت آنرا بيان كنيد!
واقعاً تعجب آور است!
چرا بعد از 30 سال با این همه هزینه های فرهنگی و سازمان های گسترده به اینجا رسیدیم؟ جرا به علل اشاره نمی کنید و فقط به معلولها می پردازید؟ راه حل خود را شفافتر بیان کنید. فکر نمی کنید مساله اصلی ریا و تملق است که در همه ی سطوح کشور اشکارا دیده می شود . حال کجا شما سراغ دارید که به چشم متملق خاک ریخته باشند نه تنها چنین نمی کنند از تملق لذت هم می برند . به نظرم این یک دلیل عمده استال و بطور قطع دلایل دیگری هم دارد
واقعا مقاله های آقای مطهری ارزش خواندن دارند.
ممنون
یاد اون موقع به خیر که که حداقل ماهی یک فیلم خوب در سینماها اکران می شد
"کتاب قانون" یک فیلم خیلی خیلی معمولی به نسبت فیلم های بسیار زیبای سال 76-84 بود
براردر گرامی جناب آقای مطهری
سلام
بنده نیز با نظر شما در خصوص فاصله مسلمانی ما با اسلام را قبول دارم.اما شما فکر نمد کنید بیان و موشکافی این فاصله بدین صورت بی سلیقگی باشد.اگر شما سری به سینماها بزنید می بینید که عمده مخاطبین این فیلم را جوانانی که شاید نسبت به آموزه های دینی با تردید وچالش فراوان مواجه هستند تشکیل می دهند وآیا این فیلم باورهای منفی آنها را تقویت نمی کند.دوست عزیز شما به راحتی از بحث راننده تاکسی که بوی کثرت گرایی دینی را میداد گذشتید در حالی که این یکی از مهمترین بحثهایی است که جوانان در حزه دین با آن درگیر هستند ودر حال حاضر در تبلیغات برخی ادیان بکار میرود.لذا به عقیده این جانب وارد شدن به این مباحث بسیار مفید خواهد بود به شرط آنکه در ساخت آنها بسیار دقت شود که باعث برداشتهای غلط نشود.
این آقایی که ادعا می کنه این فیلم فرهنگ سکس رو ترویج می کنه خیلی جالب بود !!! خوب بود توضیح می داد که همه متوجه بشن چه فکر بیمار و ناسالمی داره ! این فیلم این همه نکات اخلاقی و پند آموز داره ! این آقا چی ازش فهمیده ! واقعا که متاسفم !!
من اين فيلم را نديده‌ام و قصد هم ندارم ناديده پيرامون آن صحبت كنم. ولي يك نكته‌اي در ارتباط با ساخت فيلم‌هاي حال حاضر از دلنوازان گرفته تا ... ذهن من را به خود مشغول ساخته است و آن اينكه مگر در جامعه ما نيكي و خوبي وجود ندارد كه ما انگشت خود را تنها به سمت بديها نشانه رفته‌ايم. هر چند اين كار درستي نيست ولي در يك نگاه تطبيقي به فيلم‌هاي كره‌ايي و ايراني كه در جامعه ما به تصوير كشيده شده است نشانگر القاي اميد در آن فيلم‌ها و سياهي و تاريكي در فيلم‌هاي ماست. به نظر من سيماي ما به مفهوم عام ابتدا خود مشكل‌سازي نموده و سپس بعد از آنكه داد همه درآمد سعي در حل مشكل مي‌نمايد. البته از اين جهت كه تلاشي جدي در راستاي ايجاد اشتغال است در خور تشكر مي‌باشد!!!
من فیلم رو دیدم و واقعا لذت بردم ولی حالا فرض کنیم بوی پلورالیسم هم داد. نباید ازون انتفاد کرد. نمیشه این رو جزو نقاط ضعف فیلم دونست.
آقا دستت درد نكند .
این حدیثم چه خوش امد که سحرگه میگفت
بر در میکده ای با دف و نی ترسایی
گر مسلمانی از این است که حافظ دارد
وای اگر از پس امروز بود فردایی
آقای مطهری روح پدرتان شاد.چرا مدتی است خبری از شما و برادرتان نیست .لطفا در مورد مطالب مهمتر مثل وضعیت اجتماعی و اقتصادی و معیشتی مردم و اینکه متاسفانه ارزشهای کهن ما از بین رفته بنویسید.
آقای مطهری
لطفا به کتاب جلد 4 جامعه و تاریخ مرحوم پدر نظری بیفکنید که فرموده اند برخی از کشیشها به بهشت میروند ولی برخی از ما مسلمانان نمی روند(قریب به مضمون)پلورالیزم کیلو چند؟
در جواب دوستي كه گفته "ظاهرا اهمیت مسایل دیگر را در این وضع فاجعه بار کشور بیشتر می دانید" و همفكرانشان: به نظر من واقعا اهميت مسائلي كه در اين نوشته به آنها اشاره شده از سياست بسيار بيشتر است. اين مسائل ريشه‌اي تا حل نشوند هيچ چيز حل نمي‌شود.
حضرت آقای مطهری سلام علیکم
اینکه فرموده است "لانفرق بین احد من رسله" ناظر به این نیست که در پیام رسولان و ماموریت آنها تفاوتی وجود ندارد و همه برای تتمیم مکارم اخلاق آمده اند؟ اگر پاسخ خصوصی هم صلاح دانستید بدهید اسباب سربلندی بنده است. آدرس پست الکترونیک به همین جهت گذاشته ام.
سری به سایت الف بزنید و مقاله جناب آقای حداد عادل را در باره این فیلم بخوانید. برخی فکر میکنند با حلوا حلوا کردن کام شیرین میشود و اگر کام ها تلخ است از تلخ گویی ها است و نه از تلخی واقعیات.
كاملاً صحيح و به جا. من هم از ديالوگ هاي اون راننده تاكسي خوشم نيومد
آقای مطهری درود خدا بر شما که باز تحلیل به موقع و خوبی داشتید ولی به نظر من در مورد نتیجه گیری راننده تاکسی که گفت: «فرقي بين اديان و مذاهب نيست، همه يك پيام دارند و آن اخلاق است»، بگذارید راحتتر آن را با کمی تفاوت بپذیریم همچنانکه پیامبر اعظم فرمودند که "من برای بپا داشتن فضایل اخلاقی مبعوث شدم" و از آنجاییکه هدف تمام ادیان در کل یکی است، پیشنهاد می کنم که بیاییم به مقوله "اخلاق" و اهمیت آن عمیقتر بنگریم. با سپاس- مهدی از تهران
معنا دار ترين فيلمي بود كه تو اين مدت ديدم..خيلي لذت بردم..
پیام این فیلم نشان دادن قبح دین فروشی است.برادر مطهری ادرس اشتباهی داده اید.!
با سلام و ادب و احترام ،اظهار نظر هاي صريح و شفاف شما ، مورد تاييد و تقدير است شما گلي از گلهاي بهشتي براي پدر بزرگوار و ما مردم عزيز ايران
با سلام وعرض ادب و احترام معروض است این موضوعات و این گونه فیلم ها به درد سالهای دهه 40 میخورد که شهید بزرگوار مطهری و امثال ایشان مانند عموی این حقیر(مرحوم سید احمد طیبی) میخورد که در مقابل تبلیغات وسیع رژیم در نامطلوب جلوه دادن احکام اسلام سعی فراوان میکرد در حالیکه اکنون نسل جوان خاصه و عموم مردم ایران و دنیا اعمال و رفتار و گفتار شما و تمام مدعیان اسلام را به چشم خود میبینند وقضاوت میکنند. لطفا" فکری برای این معضل بکنید. با سپاس
من یک سوال از محمد مطهری دارم و آن اینکه آیا هر واقعیتی را به هر قیمتی باید ناشیانه و ابزارهای نامناسب نمایش داد؟ این فیلم صحنه هایی دارد که واقعا از نظر شئونات اسلامی نمایش آن ها ایراد دارد. صحنه هایی که فرهنگ سکسی را در جامعه رواج می دهد. بنده نمی خواهم به شرح آن ها بپردازم!
آقای مطهری! در این مملکت و خصوصا در تهران واقعیات زیادی از جمله تجاوز جنسی وجود دارد. آیا برای اینکه به مردم بفهمانیم چنین واقعیاتی وجود دارد
آن ها را هم باید به شکل فیلم دربیاوریم؟!! به نظر بنده شما دچار حس خود روشن فکر پنداری آن هم از نوع کاذبش شده اید! خدا رحمت کند پدر بزرگوار شما را که کتبی از قبیل اخلاق جنسی و فلسفه ی حجاب را برای ما به یادگار گذاشت. اما امروز فرزند آن بزرگوار سخنانی را بر زبان می راند که جر روشنفکری کاذب! چیز دیگری نیست.
شما رو به فاطمه ی زهرا(س) قسم می دهم کمی بیشتر فکر کنید.
البته رحمان به ژولیت نمی گه که بهتره حجاب داشته باشی بلکه اون آقاهه که همکار رحمان بود می گه.
]چرا نگفتید که این فیلم مدتها اجازه اکران نداشت؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟!!!!!!!!!!!!!
ولی فیلمهایی مثل دو خواهر، آقای هفت رنگ، خروس جنگی و ... هر روز بیش از روز قبل تولید شده و با سرعت اکران میشود!!!!!!
ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی
کین ره که تو می روی به ترکستان است!!
مقاله های اقای محمد مطهری جذاب تر است!
خداوند روح پدر بزگوارت را شاد و شما در امور دینی و سیاسی موفق باشید
دنیای غریبی است اقای مطهری......
مسلمان زیاد و اسلام نایاب می شود!
منتظر ظهور اقا امام زمان هستیم
اقای مطهری به نظر شما مشکلات مهمتری وجود ندارد که به ان بپردازید؟؟؟!
بعد از یک مدت طولانی مطلبی از شما درج شد ان هم در این مورد!
اعتماد و امید مردم و جوانان به اینده این مملکت.....
بدتر شدن وضعیت اقتصادی مردم و.....
مطمئنم که شما بیشتر از ما از حال و روز این مردم باخبرید، پس چرا.......
ای کاش پدرتان زنده بود!
فیلم زیبایی بود از لحاظ نمایش تضادها و رفتارهای متظاهرانه و می‌توانم بگویم که نقد آقای مطهری هرچند ناقص اما درست است
احسنت به آقای مطهری که تک بعدی نبوده و سینما هم می روند.
تو رو خدا از محمد مطهری هم خبری بدید مقاله ای نوشته ای
حضرت مولانا مي فرمايند: ماهي از سر گنده گردد ني ز دم! فساد جامعه نيز در اغلب موارد مانند گنديدگي ماهي، سيري از بالا به پايين دارد. لذا همه كساني كه در بالاي هرم قدرت اجتماعي قرار دارند، موظند در رفتارهاي فردي و اجتماعي خود بيشتر مراقبت كنند و از دروغ، تهمت، و حركات غير اخلاقي به دور باشند و به افكار عمومي احترام بگذارند تا عموم مردم هم به جامعه، قوانين و اخلاقيات احترام بگذارند.
سلام و چند نکته:
1- اظهار نظر آقای مطهری در خصوص این فیلم و تائید شفاف سازی فاصله بین وضعیت ما و اسلام جای تشکر دارد.
2- کاش بسیاری از ما می توانستیم تفاوت بین بیان هنرمندانه و دلسوزانه انتقادات را از دشمنی تشخیص دهیم.
3- مهمتر آنکه کاش می شد و می گذاشتند عده ای را که نام و نانشان در فضای سکوت و نبود نقد جدی است را رسوا کرد.
4- آنهایی که نواقص خودشان را در مواجهه با انتقادات و روشنگری ها پشت سنگری از افترا و تکفیر و فریادهای وااسلاما و وانظاما پنهان می کنند و تا فردی لب به بیان بخشی از حقایق می زند وی را سلاخی و آبرو و همه ی پایگاههای فردی و اجتماعی و اقتصادی او را با هر ابزاری منهدم می کنند. و در این راه از مقدسات و ... هم کم نمی گذارند.
5- آقای مطهری خوب می دانند چه می گویم و مخاطبان نیز. چندی است ایشان زبان در کام گرفته اند و سیر بیان حق ولو به مذاق برخی خوش نیاید را متوقف کرده اند. امیدوارم حریت ایشان (چه برگرفته از میراث پدری و چه گنجینه خدادادی خودشان) زنده بماند که جامعه ما بسیار محتاج این چیزهاست.
آرزومند آرزوهای امام خمینی(سلام الله علیه) و سربلندی جمهوری اسلامی و ملت شریف ایران.
ضمناً اگر درج نکردید لااقل به اطلاع آقای مطهری برسانید.
مهمتر از آن توقیف 2 ساله فیلم است که باید بر آن گریست چرا که پخش آن 2 سال قبل ما را به اسلام واقعی نزدیکتر و از انحرافات کاسته میشد ولی وای بر ما مسولان بی خرد.
علی مطهری یک مصلح اجتماعی است.خدا نگه دارش.
«كتاب قانون»فکر کردم می خواهید از حق تصریح شده مردم در تظاهرات ارام یا حق داشتن وکیل ازاد برای متهم یا حق ازادی بیان برای مخالفین مصرح در قانون اساسی و امثالهم بگویید اما ظاهرا اهمیت مسایل دیگر را در این وضع فاجعه بار کشور بیشتر می دانید .
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.