جداسازي ري و شميران خطر پيش روي تهران

سعيد سادات‌نيا، استاد شهرسازي و معماري دانشگاه تهران، در یادداشتی در «تهران امروز» نوشت:

جداسازي ري و شميران از كلانشهر تهران، حيات پايتخت را به خطر مي‌اندازد. ري در بخش جنوب و شميران در منطقه شمال، نقش محورهاي اصلي ستون فقرات تهران را ايفا مي‌كنند كه در صورت آسيب نه تنها حيات شهر را به خطر مي‌اندازند بلكه زندگي ساكنان را نيز دستخوش تغييرات و خطرات احتمالي قرار مي‌دهند. تهران شهري كه از مجموعه روستاهاي قديمي به هم پيوسته تشكيل شده مانند قيطريه، شمس‌آباد و.... تصور كنيد اگر ري يا شميران بخواهد ار پايتخت جدا شود و به شكل مستقلي به حيات شهري خود ادامه دهد، بعد از مدتي قيطريه كه روستايي پنج هزار ساله است خواستار استقلال مي‌شود و محله جواديه نيز بايد يك شهرستان شود و چيزي نمي‌گذرد كه روستاي قديمي لواسانات هم درخواست استقلال مي‌كند و شمس‌آباد هم خواهان جدايي از پايتخت و در آينده تهران مي‌ماند و صدها شهرستان در اطراف.

مطمئنم با جداسازی ری و شميران از تهران نه تنها به افزایش فاصله‌ها از بعد زندگي شهري و شهرسازي کمک مي‌کنیم، بلكه تهران را نيز كه يك مجموعه به هم پيوسته است تكه پاره مي‌كنيم و در آينده بايد هر محله پايتخت را به شكلي مستقل بشناسيم و منتظر عواقب آن باشيم.

درست در زمان قاجارها بود كه تهران از لحاظ سوق‌الجيشي به‌عنوان پايتخت انتخاب شد و به صورت يك مجموعه پيوسته، مركز تمام برنامه‌ريزي‌هاي كشوري قرار گرفت اما امروز جدا كردن بخش‌هاي پيوسته تهران و تجزيه اين پايتخت به بخش‌هاي مستقل يك فعاليت سياسي نيست كه با هدف رشد و تعامل انجام شود بلكه بيشتر به سياست‌بازي‌ شبيه است كه حيات پايتخت ايران را به خطر مي‌اندازد.

چطور اين جداسازي ممكن است در‌ حالي كه در دنياي امروز همه مسئولان شهري در تلاشند تا پيوستگي‌هاي اجتماعي با حفظ حقوق ديني و قومي را ايجاد كنند و از هر جداسازي پرهيز مي‌كنند. به‌طور مثال اتحاديه اروپا. درست است كه هر محله، روستا، منطقه، شهرستان و كلانشهري در قاره اروپا به صورت مستقل با شيوه خاصي اداره مي‌شود اما اصالت‌هاي محلي حفظ شده و اين شوراها و ساكنان هستند كه در تصميم‌گيري‌هاي كلانشهري مشاركت مي‌كنند تا پيوستگي و انسجام كلان در قالب اتحاديه اروپا حفظ شود و سبك و سياق زندگي شهري در سرتاسر اروپا به شكلي منسجم اعمال شود.

از همين رو است كه معتقدم بهتر است به جاي آنكه به دنبال شقه ‌شقه كردن پايتخت باشيم، انسجام شهري را با مشاركت مردم و شوراها، با دوام و قوام بيشتري تقويت بخشيم. چراكه در اين مهم كه كلانشهر تهران نيازمند يكسري شرايط خاص است تا كاركردهاي عمومي خود را به بهترين شكل ممكن پيش ببرد شكي نيست و نيل به اين هدف ميسر نمي‌شود مگر هر محله‌اي استقلال داخلي خود را حفظ كند و حكومت‌هاي محلي به صورت شوراها و انجمن‌هاي محلي فعاليت‌هاي خود را پيگيري كنند.

بر همين اساس به نظرم منطقه ري مي‌تواند در قالب همان منطقه20 به حيات شهري خود در زير سايه كلانشهر تهران ادامه دهد و برش جغرافيايي اين بخش از پايتخت نمي‌تواند زمينه‌ساز تحول مديريت شهري در بخش جنوب شرقي پايتخت شود.اين نكته نيز بايد مدنظر كارشناسان قرار بگيرد كه جداسازی ری يا شميران از تهران به هیچ عنوان به صلاح مردم ری يا شميران نشين نيز نیست چرا كه از نظر هويتي، يكپارچگي روح و جان پايتخت‌نشينان به خطر مي‌افتد. از همين روست كه بارها متذكر اين مهم شده‌ام كه كارشناسان نمي‌توانند با يك فعاليت مكانيكي و نگاه رياست‌طلبانه، مشكلات و معضلات شهري به وسعت تهران را برطرف كنند آيا با استقلال ري و شميران از تهران آلودگي‌هاي هوا كاهش مي‌يابد يا خطرات ناشي از حوادث غيرمترقبه و طبيعي برطرف مي‌شود؟

جواب اين سوال منفي است. چرا كه به نظرم هرگز با جدا شدن ري و شميران از تهران، آلودگي هوا، مشكلات ترافيك، اختلالات منطقه‌اي و ديگر معضلات شهري برطرف نمي‌شوند و تنها عواقب بسیار بد این اقدام متوجه ساكنان شهر تهران مي‌شود كه گرفتار يكسري برنامه‌ريزي‌هاي كلاني مي‌شوند كه مغایر با یکپارچگی مدیریت شهري در دنیا، پابه‌پاي جداسازی‌هاي نقشه‌اي، حركت مي‌كنند و اين جداسازي تنها بهانه‌اي مي‌شود تا هزينه‌هاي اضافي نيز به بدنه بودجه در نظر گرفته شده براي كلانشهر تهران تحميل شود. مانند ديگر برنامه‌ريزي‌هاي كلاني كه تنها هزينه‌ساز بوده‌اند و در آخر نيز هزاران بار با شكست مواجه شده‌اند. به‌طور مثال، مسئله انتقال پايتخت كه هزاران بار بررسي كارشناسي شده و هربار نيز با شكست مواجه شده است.

بر همين اساس است كه مي‌گويم اگر ري و شميران از تهران جدا شوند، تنها ساختمان‌هاي اداري جديد در اين مناطق ساخته مي‌شوند و بودجه‌اي كه مي‌تواند براي بهسازي وضعيت مديريت شهري در اين بخش‌هاي پايتخت استفاده شود تا بسياري از كمبودهاي زيرساختي و استراتژيك برطرف شود و وضعيت سرمايه‌گذاري‌هاي كلان متحول، صرف هيچ مي‌شود و نتايج نامطلوب جبران‌ناپذير به بار مي‌آورد.