ماجرای گوش‌ها و چشم‌های نامرئی در شبکه‌های اجتماعی چیست؟

دنیای دیجیتال و گوشی‌های هوشمند که به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره ما تبدیل شده‌اند، در کنار تمام شگفتی‌ها و امکاناتی که در اختیارمان قرار داده‌اند، پرسش‌ها و نگرانی‌های تازه‌ای را نیز به وجود آورده‌اند.

ممکن است با دوستانتان درباره تماشای یک فیلم خاص یا خرید یک هدفون جدید صحبت کنید و چند ساعت بعد، هنگام گشت‌وگذار در اینستاگرام یا تماشای ویدئو در یوتیوب، با محتوایی مرتبط با همان فیلم یا هدفون روبه‌رو شوید.
در چنین شرایطی این سؤال به ذهن می‌رسد که آیا این اتفاق تصادفی است یا گوشی های هوشمند مخفیانه مکالمات ما را شنود می‌کنند؟

آیا گوشی های هوشمند واقعا مکالمات ما را شنود می‌کنند؟

موضوع شنود گوشی‌های هوشمند سال‌هاست که در شبکه‌های اجتماعی مطرح می‌شود. بسیاری از کاربران معتقدند شرکت‌های فناوری از میکروفون گوشی‌ها برای شنیدن مکالمات و نمایش تبلیغات مرتبط استفاده می‌کنند. تاکنون شواهد کافی برای اثبات شنود دائمی و گسترده کاربران با هدف تبلیغات به دست نیامده است لااقل شرکتهای موثر، نخواسته‌اند اینها را بپذیرند.
براساس‌ گزارش سایت futura ,گوشی‌های هوشمند قابلیت‌هایی دارند که به آن‌ها اجازه می‌دهد به برخی دستورات صوتی پاسخ دهند. برای مثال، دستیارهای صوتی مانند سیری و گوگل اسیستنت می‌توانند منتظر شنیدن عبارت‌های مشخصی باشند تا با شنیدن آن‌ها فعال شوند. در چنین شرایطی، وجود این قابلیت به این معنی نیست که گوشی‌ها تمام مکالمات کاربران را ضبط می‌کنند یا از آن‌ها برای تبلیغات استفاده می‌شود.

شرکت‌های اپل، گوگل و متا نیز اعلام کرده‌اند که از صدای مکالمات کاربران برای ارائه تبلیغات هدفمند استفاده نمی‌کنند.
سایت خبری و علمی furura به نقل از پژوهشگران امنیت سایبری عنوان میکند که بررسی بیش از ۱۷ هزار اپلیکیشن اندرویدی، شواهدی از فعال‌سازی مخفیانه میکروفون برای ضبط مکالمات پیدا نکردند.
از سوی دیگر، انتقال مداوم فایل‌های صوتی به اینترنت می‌تواند حجم قابل‌توجهی از داده و انرژی مصرف کند.
البته این یافته‌ها به معنای غیرممکن بودن سوءاستفاده از میکروفون نیست.
این سایت در ادامه گفته است، نگرانی درباره شنود گوشی‌های هوشمند فقط به میکروفون محدود نمی‌شود. شرکت‌های فناوری و تبلیغاتی می‌توانند از اطلاعات مختلف کاربران برای شناخت علایق آن‌ها و نمایش تبلیغات مرتبط استفاده کنند.
برخی بازی‌ها و برنامه‌های موبایلی برای دسترسی به میکروفون از کاربران اجازه می‌خواهند.
در گذشته گزارش‌هایی درباره فناوری‌هایی منتشر شده است که ادعا می‌کردند می‌توانند از صدای محیط برای نمایش تبلیغات استفاده کنند.
در عین حال، وجود چنین ادعاهایی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این فناوری‌ها واقعاً به شیوه اعلام‌شده کار می‌کنند.
یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در این زمینه، نرم‌افزاری به نام «Active Listening» یا «شنود فعال» بود که شرکت آمریکایی کاکس مدیا گروپ آن را به تبلیغ‌کنندگان معرفی کرده بود.
این شرکت ادعا می‌کرد که می‌تواند از مکالمات اطراف دستگاه‌های هوشمند برای نمایش تبلیغات مرتبط استفاده کند. اما در سال ۲۰۲۶، کمیسیون تجارت فدرال آمریکا اعلام کرد که این سرویس در عمل از داده‌های صوتی استفاده نمی‌کرد و ادعاهای مطرح‌شده درباره قابلیت‌های آن گمراه‌کننده بود.

چه چیزی حریم خصوصی کاربران را تهدید می‌کند؟

بر اساس گزارش Futura، جمع‌آوری اطلاعات کاربران از طریق فعالیت‌های روزمره اینترنتی یکی از نگرانی‌های مهم در زمینه حریم خصوصی است. شرکت‌های واسطه خریدوفروش داده‌ها، اطلاعاتی را از منابع مختلف جمع‌آوری می‌کنند و در اختیار شرکت‌های تبلیغاتی قرار می‌دهند.
این اطلاعات می‌تواند شامل جست‌وجوهای اینترنتی، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، خریدهای آنلاین و اطلاعات مربوط به موقعیت مکانی باشد. همچنین، ابزارهایی مانند کوکی‌ها و پیکسل‌های ردیابی می‌توانند به ثبت فعالیت کاربران در وب‌سایت‌ها کمک کنند.
با کنار هم قرار دادن این اطلاعات، شرکت‌ها می‌توانند درباره علایق و رفتار کاربران اطلاعات بیشتری به دست آورند و تبلیغاتی متناسب با آن‌ها نمایش دهند. به همین دلیل، ممکن است کاربران تبلیغ محصولی را ببینند که به‌تازگی درباره آن صحبت کرده‌اند، حتی اگر گوشی آن‌ها مکالمه‌شان را ضبط نکرده باشد.

برخی از مراکز تحقیقاتی در بریتانیا در گفتگو با   اینستگرام در پاسخ به ادعاهای مربوط به شنود مکالمات کاربران، اعلام کرده است:
«ممکن است دلایل مختلفی وجود داشته باشد که باعث شود چیزی که درباره آن صحبت کرده‌اید در صفحه شما ظاهر شود. ممکن است صرفاً یک اتفاق تصادفی باشد، یا اینکه پیش‌تر با محتوایی مرتبط با آن موضوع تعامل داشته‌اید، یا حتی درباره آن جست‌وجویی انجام داده باشید.»
این شرکت همچنین توضیح داده است که برخی آگهی‌دهندگان، اطلاعات مربوط به بازدیدکنندگان وب‌سایت‌های خود را در اختیار اینستاگرام قرار می‌دهند تا تبلیغات متناسب با علایق کاربران نمایش داده شود.
در ادامه این مراکز تحقیقاتی به نقل از سخنگوی وزارت علوم، نوآوری و فناوری بریتانیا، درباره دسترسی برنامه‌ها به اطلاعات گوشی‌ها می‌نویسد:
«اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی فقط به بخش‌هایی از گوشی شما دسترسی دارند که خودتان اجازه استفاده از آن‌ها را داده‌اید؛ مثل دوربین برای گرفتن عکس یا موقعیت مکانی برای نقشه‌ها. آن‌ها باید ابتدا از شما اجازه بگیرند و توضیح دهند چرا به این دسترسی نیاز دارند. شما می‌توانید مخالفت کنید یا این مجوزها را در تنظیمات گوشی تغییر دهید.»

تحقیقات عفو بین‌الملل درباره شنود گوشی‌ها

در تحقیقاتی که سازمان عفو بین‌الملل (Amnesty International)، در اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، شواهدی از شنود تماس‌های تلفنی، ردیابی موقعیت مکانی و استفاده از نرم‌افزارهای جاسوسی برای دسترسی به گوشی‌های روزنامه‌نگاران و فعالان حقوق بشر در مراکش ذکر شده بود.

 در این تحقیقات برخی از این ابزارها امکان دسترسی به اطلاعات شخصی و ضبط صدا را نیز فراهم می‌کردند و نشان می‌دهد که شنود و جاسوسی از طریق گوشی‌های هوشمند در مواردی واقعاً اتفاق افتاده است، هرچند این شواهد به معنای شنود دائمی همه گوشی‌ها یا استفاده از چنین روش‌هایی برای تبلیغات نیست.

شرکت‌های فناوری اطلاعات کاربران را با اهداف مختلف جمع‌آوری می‌کنند و هرچند بر حفظ امنیت این اطلاعات تأکید دارند، مواردی از نشت داده‌ها نشان داده است که این اطلاعات همیشه در امان نیستند. اما آنچه کاربران را شگفت‌زده می‌کند، این است که گاهی تنها پس از فکر کردن به موضوعی، بدون اینکه درباره آن صحبت یا جست‌وجو کرده باشند، محتوای مرتبط با آن را در شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، فیسبوک و یوتیوب می‌بینند. این اتفاق این پرسش را مطرح می‌کند که شرکت‌های فناوری تا چه اندازه از علایق و رفتار ما اطلاع دارند و اطلاعات ما چگونه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شرکت‌ها باید درباره شیوه جمع‌آوری، ذخیره‌سازی و استفاده از اطلاعات کاربران شفاف‌تر عمل کنند و در برابر نحوه حفاظت از این داده‌ها پاسخ‌گو باشند.